Skip to main content

Full text of "Caroli a Linne ... Amoenitates academicae; seu, Dissertationes variae physicae, medicae, botanicae antehac seorsim editae nunc collectae et auctae cum tabulis aeneis"

See other formats


CAROLI a LINN^ 

EQUIT. AUR. DE STELLA POLARI 
ARCHIATRI REGII 
MED. ET BOTAN. PROFESS. UPSAL. 
ACAD. PARISIN. PETROP. ETC. SOC. 

AMOENITATES 
ACADEMICAE 

SEU 

DISSERTATIONES VARIAE 

PHYSICAE, MEDICAE 
BOTANICAE 

ANTEHAC SEORSIM EDITAE 

NUNC COLLECTAE ET AUCTAE. 

CUM TABULIS AENEIS. 



VOLVMEN SECVNDVM 



EDITIO TERTIA 

CUR ANTE 

D. JO. CHRISTIANO DANIELE SCHREBERO 

SER. MARGGR. BRANDENB. ONOLD. ET CULRIB. CONSIL. 
AUL. MED. BOT. HIST. NAT. ET OEC. P. P. O. 
IN ACAD. ERLANGENSI. 



ERLANGAE 
sumtu JO. fACOBI PALM 
t I 8 7« 




LIBRARY 

m. r\ r> D O Vv Founded 1313 

^OOL OF MtO^ 




Di-gitized by the Internet Archive 
in 2014 



http://archive.org/details/carolilinneamoen02linn 



VIRO NOBILI ET GENEROSO 

J O H A N N I 
J E N N I N G S 

AD LEGIONEM NOBILIUM EQUITUM 
MAGISTRO. 

J\ nni mihi ademerunt Benefa&ores , quondam 
benemultos, Te, Vir Generofe, mihi red- 
didpre unicum, qui, prse reliquis, Ingenio exfplen- 
defcis, Scientiis irradias, Dextraque falli nefcia 
polles. Te dum colo ob beneficia vere magna, 
ne plane ingratus moriar, hoc leve documentura 
pia mente Tibi confecro , usque dum meliora 
potero, permanfurus 

NOMINIS TUI 

Upfalise 1762. 
, d. 25« Augufti. 

Cultor fmcerus 
CAR. LINN.EUS. 



DISSER- 



DISSERTATIONES 

IN HOC VOLUMINE 

CONTENTl: 



XIX. 


Oeconomia Naturae. Refp. j. Biberg. 


Pag. 
I 


XX. 


laenia. G. Dubois. 


59 


xxr. 


Lignum Colubrinum. J. A. Darehus. 


loo 


xxrr. 


Radjx Senega. y. Kiernander. 


126 


XXIII. 


Genefis Calculi. J. 0. Hagjlrbm. 




XXIV. 


Gemmse Arborum. P. Lbfling. 


183 


XXV. 


Pan Suecus. N. HeJJelgren, 


225 


XXVI. 


Splachnura. L. Montin. 


263 


XXVII. 


Semina Mufcorum. P. J. Bergius. 


284 


XXVIII. 


Mat. Med. Animalis. $. Sulren. 


307 


XXIX. 


Plantae Camfchatcenfes. J, Halenius. 


332 


XXX. 


Sapor Medicamentorum. j*. Rudberg. 


365 


i # Oratio de Infeclorum Memorabilibus.. 


388 


2. - 


- de Peregrinat. intra Patriam. 


408 


3- " 


- de Telluris Incremento. 


43° 



XIX. OECO- 



| JJNI 7E 2 SiTZ OF W$R YLR HD jj 

E N:@£M I A 

N ATURiE 

QUAM 

PR^SIDE 

D. D. Car. Linn^o 

Publico examini fubmifit 

ISACUS J. BIBERG 

Medelpadus. 
Upfalia 1749. Mart. 4. 

JEtema funt vices Rerum. Senec. nat. 3 : 1. 
§. I. 

Per OECONOMIAM NATURiE a) mtelligi. 
mus Summi conditoris circa Res Naturales 
fapientiffimam difpofitionem, fecundum quam 
illse apta? funt ad communes fines & reciprocos 
ufus producendos. 

Omnia, 

a) Alio nowine Oeconomia Divina diftam: tt, Sapientia 
Divina. Aluffchenbr. orat. Lugdb. 1744. 
Natura, Foruna, Providentia, Fatum funt unius ejusdtm- 
que Dei, varie agentis in rebus humanis. Seneca. 
Vis illurn Fatum vocare , non errabis , 

eji ex quo fnfpenfa funt omnia; Caujfa cauffarum. 
Vis illum Naturam vocare , non peccabis s 

e(t ex quo nata funt omnia , cujus fpiritu vivimus 
Vis Ulurn Providentiam vocare , refte dices , 
ejl , cujus confilio mundus inconcujfus aftus fuos ex- 
plicat : Seneca. 

Tom. II. A 



OECONOMIA NATUIUE. 



Omnia, quae hujus mundi ambitu continentur, 
infinitam Creatoris fapientiam pleno quafi ore ce- 
lebrant. Qu&cunque enim fenfibus noftris obver- 
fantur, quieque mcnti noftrae fefe confideranda 
fiftunt, ita inftrucla funt, ut nd gloriam Divinam 
manifeftandam, id ert, finem, qucm omnium 
operum fuorum Deus e(Te voluit ultimum, pro- 
ducendum, tandem concurrant. Qui vel maxi- 
me ad ea animum advertit, quas in Globo noftro 
Terraqueo occurrunt, is ultro fateatur, necefle 
eft, omnia & fingula ea ferie & nexu inter fe 
efle ordinata, ut ad eundem finem ultimum col- 
lineent. Huic vero fini ingens finium intermedio- 
rum fubfervit cohors. Sed cum noftri inftituti 
non ferat ratio omnes illos perluftrare fines, heic 
tantum occupabimur in iis afferendis, quae rerum 
concernunt naturalium confervationem. Ut ita- 
que continuata ferie Res Naturales perdurent, 
fapientia Summi Numinis ordinavit, ut pro novis 
individuis producendis perpetuo laborarent omnia 
viventia, & c ^nnia Naturalia ad cujuscunque fpe- 
ciei confervationem auxiliatrices fibi invicem por- 
rigerent manus, atque demum unius interitus & 
deftructio, alterius reftitutioni femper inferviret. 
En argumentum, quo nihil poteft efle illuftrius, 
nec adeo quidquam dignius, in quo laborioforum 
hominum induftria defudet, fubactioraque ingenia 
fuas vires periclitentur. Quum vero nos, utpote 
tenuitatis noftrae probe confcios, haud fugiat, 
rem efle arduam fuoque pondere graviorem, quam 
cui ferendo debiles noftri humeri pares fint, 
quippe cui rimanda? ne folertiflimorum quidem 
virorum experientia fufficiat, & quam difcutien- 
dam ingentia non poflent exhaurire volumina; in 
animum induximus, fumma tantum ejus capita le- 
viter attingere, id, quantum fieri poflic, prsefti- 

turi, 



OECONOMIA NATUR.E. & 



turi, Ut quidquid circa reruni propagationem, con- 
fervationem & cleftrutiionem in triplici natura? reguo 
curiofius obveneric, fcituque dignius, & quod 
quorumvis perfpicaciae non obvium noftra Minerva 
judicaverit, id erudito orbi proponamus. Sic 
fperamus fore, ut fi quando iis, quae aliorum in 
hoc genere detexerit iriduftfia, noftra adjiciancur, 
juncTis viribus, communis fuppellex, felici cona- 
mine fuccrefcat, adaugeatur. Antequam vero tria 
illa naturce regna noftro fubjiciamus examini, 
nonnulla de Orbe in genere ejusque mutationibus 
praelibare lubet. 

$. ii 

O R B I S. 

ORBIS Terrarum feu Globus Terraqueus, 
quem inhabitamus, Elementis undique circum- 
fufus eft, & in fuperficie tria fic dicla Nitura 
Regna continet : LAPIDEUM , quod cruftam 
globi noftri confticuit, VEGETABILE, quod 
venuftat faciem, & alimentum maximam partem 
haurit e regno Lapideo; nec non ANIMALE, 
quod a Regno Vegetabili fuftentatur. Sic Na- 
turae regna fuperfkiera globi noflri tegunt, or- 
nant, mutant. 

CENTRUM globi terraquei fruftaneo inquU 
rere labore, noftrum non erit; qui bypothefes 
velit, adeat Cartefimn> Helmontiam , Kircberum, 
alios. Nos externa, eademque oculis obverfantia 
rimabimur. 

STRATA Terrse & Montium, quantum huc 
usque luftrare licuerit, eorundera fupremum con- 

A 2 fUfc 



4 



OECONOMIA NATURiE. 



llat Saxo, proximum Schifto , tertium Marmore 
perrificatis impleto, quartum iterum Schijlo & in- 
fimum tandem Cote. b). 

TELLUS habitabilis, licet variis insequalitati- 
bus excavata, ubique tamen in comparatione ad 
aquam elevata, & quo a mari remotior, eo etjam 
plerumque altior exiftit; fic aquoe in locis de- 
preflioribus non quiefcunt, nifi altiora loca feu 
obftacula impediant, & Jacus aut paludes effi- 
ciant. 

MARE continentem cingit, partemque fuper- 
ficiei Telluris potiorem conftituit, docente Geo- 
graphia; quid? quod longe majorem partem idem 
olim occupafle, inculcent annua ejus decrementa, 
nec non rudera fiu&uantis aquse, conchae, ftrata, 
reliquia;. 

LITORA repleri folent demortuis Teftaceis, 
Lithophytis , Fucis limilibusque, quae e mari quotan- 
nis rejiciuntur; cumulantur itidem fabulo, arena, 
lapillis, aliarumque rerum haud vulgarium con- 
gerie. Fit quoque, dum amnes per anguftas con- 
valles rapidiojes dilabuntur, ut latera arrodant, 
ficque corruat terra friabilis mollisque, & ruinse 
ab aquis deducantur ad litora diflita & finuofa, 
unde fublldente mari, continentem terram haud 
parva incrementa foenerari, conftat. 

PLUVIAS terram hume&antes fuppeditant ne- 
bulae,, ex maris pra?fertim, ut & aquarum reliqua- 
rum, nec non terra? hirnridae exhalationibus col- 
le&ae, :nque inferiori atmofphserse regione con- 

denfa- 



b) it. U7. Got. p. 77, 



OECONOMIA NATUR^E. 



5 



denfatae; cum autem nebulte ab altioribus terrae 
locis & moncibus attrahantur Oi necefle eft, 
ut, quemndmodura etjam par eft, major aquas 
copia eminentia quam deprefla irriget terfitoria. 

FONTES, qui circa radices montium commu- 
niflime erumpunt, ex hae ipfa pluviarum aqua, ut 
& ex ipfis vaporibus condenfatis, per cavernas & 
interftitia faxorum ingredientibus, inque cavitates 
receptis , oriuntur. Mi colatam & puram prae- 
bent aquam, quae raro aeitate exflccatur, aut 
hieme concrefcit, ut potus femper fuppeditetur , 
animalibus reficiendis aptus. 

FLUVIORUM primi ortus funt fontes & ri- 
vuli, in amnes fenfim fenfimque coeuntes, quo- 
rum muitipiici conjugio fiuvii gignuntur, & pofl: 
diverfos concurfus in vafta demum flumina ab- 
eunt, qua? nec prius fubfiftunt, quam , ad mare 
pertingentia, conjunctas ibi moles, una cum 
peregrinis & terris quibuscunque abductis, pla- 
cido curfu exonerent. Ita per circulum eo redit 
aqua, unde primam traxit originem, ut eandem 
iterum fcenam ludat. 

PALUDES, ex retenta aqua in locis depreffio- 
ribus ortae, humo caefpitofa impleta? funt, cujus 
originem fi quaeras, plerumque aut aquarum ex 
altioribus locis defiuentium beneficio huc ad- 
vechm efle deprehendes, aut ex plantis, in pa« 
ludibus putrefaclis , produclam. 

PRATA nova ex paludibus exficcatis generari 
haud raro experimur; id vero ut eo citius fiat, 

A 3 funda- 



c) It, W. gotb* p. 79. 



fl 



OECONOMIA NATURJE. 



fundamentum fternit Spbagnum, Flor. Suec. 86*4. 
quod temporis fucceflu tranfit in humum porofifli- 
mam, quoad tota fere palus eadem repleta fit. 
Hoc fa&Q Scirpus, cafpitofus radices demum agit, 
& una cum Eriophoris turfas eo modo elevatas 
conftituit, ut radices magis magisque eleventur 
& firmius fic fundarnentum pro aliis nafcendis 
plantis reddant, quoad tota palus in amoeniflimura 
pratum immutetur d); praefertim fi aqua exitura 
patentiorem fibi elaboraverit. 

TUBERA, in ejusmodi locis depreflis copio- 
fiilima, eadem elevant, idque efficiunt, ut terra 
quotannis plus jufto, nec fine coionorum t?edio 
accrefcere videatur; fed eft hoc tamen, in quo 
fumma natura? induftria obfervari meretur. Nam- 
que dum replentur hifce tuberibus loca deprcffa, 
annuis aquarum diluviis inundata, in laeta prata 
& pafcua citius transeunt territoria, paulo ante 
infoccunda & fterilia. Generari ejusmodi tubera 
a Formicis , lapidibus aut radicibus obteftis, fru- 
ticibus , calcitrationibus pecorum, conftat; pri- 
maria tamen caufla a frigoris hiemalis vi eft de» 
ducenda e), quae vere ita elevat radices, ut acri 
expofitae accrefcant, pereant, quo fafto Poiytricba 
loca vacua replent. 

MONTES, Tumuli, Convalles & omnes in~ 
aequalitates terrae, licet ornamento telluris mul- 
tum detrahere nonnullis vifae fint, tantum tamerj 
abeft ut id efEciant, quin potius & jucundiorem 
adfpeftum & multum utilitatis ei concilient, eo 
quod. inde ejus fuperficies latioribus pateat fpatiis: 
quod plantse diverfae felicius crefcant atque faci° 

lius 



d) Fl. Lapp. 20. t) lt. Gottl. p. 249» 



OECONOMIA NATURjE. 7 



lius irrigentur, quodque aquae per pluvias delapfae 

continuo curfu per flumina ad mare decurrere 

poflint, ut ceteras utilitates ratione ventorum, 
caloris & frigoris reticeam. 

ALPES funt montes altiflimi, qui fecundam 
aeris regionem attingunt, in quibus arbores ereflse 
fuccrefcere nequeunt. Quo autem altiores, eo 
etjam, ceteris paribus, frigidiores funt f). Hinc 
Alpes in Suecia, Sibiria, Helvetia, Peru, Bra- 
filia, Armenia, Afia; Africa, frigidilTima nive 
perennant, qux quafi concreta glacics v"x un- 
quam foivitur. Si autem calorem s-flas excitave- 
rit intenfiorem g), pars aliqua hujus molis li- 
quefcit, perque fluvios delabitur ad loca inferiora, 
quas hujusmodi aquse beneficio reficiuntur & re- 
fociilsntur. 

RUPES & Saxa, fuper terram difperfa, olim 
in terra & ex terra coaluifle, dubium vix fuper- 
eft: cum vero irruentes imbres folubilem terram 
facili negotjo diluerint atque ex altioribus locis 
verfus deprefla deduxerint; hinc fa&um autuma- 
mus, ut folida illa & graviora corpora, terreftri 
pulvere nudata, fuper terram relicla jaceant; ut 
taceamus mirabiles flucluum effectus, ceu ad li- 
tora fieri hodienum videmus, qua? interdiu noftu- 
que repetitis iclibus lacefluntur, fatifcunt. Hinc 
videmus plerisque in locis rudera maris & ii- 
torum. 

HIEMS fuo gelu praeparat terram & humum, 
quse inde in moleculas minutiflimas comminuitur, 

A 4 eaque 



f) Fl. Lapp. prtf. 7. 

g) Quemadmodum 14.48. 1402. 1748. » quando aeftate Pluvia 
nulla heic locorum ante diera corpus Chrifti. 



8 OECONOMIA NATUR^. 



eaque ratione quafi fopita, alimento plantarum 
accommodatior evadit: immo nive femina & ra- 
dices plantarum obtegit & fic frigore a frigoris 
vi defendit. Mitto, quod frigus temperet puran> 
que efficiat atmofphseram & aquam putridam, ut 
animalibus magis falutaris reddatur, 

CALORIS frigorisque perpetua apud 'nos vi- 
ciffitudo gratiores asftates fubminiftrat: & quara- 
vis hiems varias quidem g noftris terris plantas 
variaque animalia pellat, tamen perpetua reftas in- 
ter Tropicos, non multo gratior eft, quippe qux 
nimio a:ftu homines & animalia fupe profternit, 
licet fruttibus defideratiffimis iftse regiones abun- 
dent. Noftrae quidem hiemes, quantumvis magnam 
orbis partem implacabili rigore vexenc, minus ta- 
roen borealium accolis ipfas nocere, loquitur ex- 
perientia. Hinc per totum orbem fatis commode 
vivitur, quum varia tellus vario naturae benefrcio 
quaquaverfum perfruatur. 

TEMPORA, ficut omnia fuis viciflitudimbus 
obnoxia func, fua habent. initia, faciunt progref- 
fiones & extremos attingunt fines. 

iETAS hominis ab ipfis incipit incunabulis; 
grata fubfequitur pueritia, fervidam juvemutem ex- 
cipit virilitas firma, fevera, fuaeque confervationi 
intenta, usque dum fe?ieclus debiiitet, & nutantia 
corpora penitus deftruat. 

ANNI partes eandem fcenam ludunt. Ver, * 
ludibunda illa omnium viventium infantia, pueri- 
tiam & juventutem repraefentat; Namque hoc 
tempore plantae fuis floribus' fuperbiunt, pifces 
exfultant, aves cantiliant, pleraque venere tur- 
gefcunt. JEftas, mediae aetati fimilis, plantas &. 

viri- 



OECONOMIA NATUR^E. 



viridantes undique arbores commonftrat: anima- 
Jibus vigorem conciliat, eaque obefiora reddit: 
immo fruetus tunc rnaturefcunt, prata rident, ce- 
tera vigent. Autumnus contra funeftus eft, quippe 
quo arborum folia decidunt, plant^ marcefcunt, 
infefta fopore corripiuntur, & animalium multa in 
confueta hibernacuia femee recipiunt. 

DIES, quorfum ruit annus, eodem paflu am- 
bulat : Tempus matutinum omnia^promtiora efficit, 
& muneribus obeundis reddit alacriora. Sol ruti- 
lantes radios fpargit; rlores quos no&urnus quafi 
fopor occupaverit, denuo evigilantes expandun- 
tur; aves fonoris vocibus atque rrultiplici con- 
centu filvas perfonantes reddunt, quo ipfo, ho- 
ris veneri dicatis, in numerofa convocantur 
examina. Meridies animalia in pafcua & campos 
elicit, utque corpora curent fuadet aertus, urget 
jieceflitas. Vefpera fubfequitur, omniaque & fingu- 
la efficit fegniora: flores connivent, & animalia 
fuas latebras repetunt. Sic ^ernum tempus, ma- 
tutina hora, noftraque juvenilis aetas ad generatio- 
nem quadrant : iEftas, meridies & viriiis toga 
cum confervatione conveniunt: autumnus vero, 
vefpera & triftis fene&us deflructioni haud inepte 
aifimilantur, 

§. III. 

REGNUM LAPIDEUM. 

Propagatio. 

LAPIDES organiea non efle corpora, uti 
Plantae & Animalia, cuique conftat, adcoque nec 
generari ex ovo, uti reliquorum regnorum fami- 
lia;, perfpicuum eft, fed fuccefllva particularum 

A 5 appov 



io OECONOMIA NATUR.E. 



appofitione connexioneque. Hinc tam infinit» 
lapidum varietates proftant, quam eft coalefcen- 
tium particularum multiplex diverfitas, unde nec 
tam diftin&ae fpecies obtinent in regno Lapideo» 
ac in duobus reliquis. Hinc generationis leges 
in hoc regno omni aevo babitas fuerunt explicatt* 
longe difficillimae; hinc tot opinionum divortia 
riulio non tempore tam innumera, ut iis recen- 
fendis nec dies nec pagina fufficeret. Nos itaque 
in praefenti neg^io contenti erimus, pauciffimas 
hac de re obfervationes adferre. 

ARGILLAM fedimentum maris effe, evincunt 
obfervata, quare etjam plerumque in litora copio- 
fe congefta reperitur. 

ARENAM copiofiffimam & tenuiffimam in ple- 
risque locis tegere fundum maris , conftat ex nau» 
tarum diariis, nec dubium quin ex aqua quotidie 
cryftallifetur. 

TESTACEA Scl^itbopbyta viva animalia fuifle» 
omnibus hodie in confeffb eft, eorumque cal- 
carece indolis teftas adjacentem argillam, arenam 
vel humum in fubftantiam calcaream immutare 
vifiam eft h). Marmora hinc e petrificatis generara 
poffe dubium non fupereft, quare etjam petrifica- 
tis haud raro referta confpiciuntur. 

SAXA, rupium noftratum frequentiffima ma- 
teries, ex argilla arenacea fabnlofaque S. N. 49: 9. 
confiata videmus; id vero frequentius contingit, 
ubi terra particulis ferreis imprasgnata eft. 

COS 



h) It. Gottl, p, f9i. W. Qot. 87. 



OECONOMIA NATURiE. ;i 



COS ex arena coalefcit, quoque profundiori 
loco, eo reperitur compaftior; adeoque quo den- 
iior arena, eo facilius concrefeit; fi vero Argilla 
ealcarea S. N. 49: 1. accedat, multo promtior 
exiftit ejus generatio i), uti in Cote friabili , par- 
ticulis argillofo-glareofis S. N. 1 : I. 

SILEX cretaceus vagus S. N. 3 : 1. fere unicus 
lapis in montibus cretaceis & frequentifiimus : vi- 
detur itaque ex Creta ortus; utrum vero iterum in 
cretam reducatur, eft quod maxime dubitamus. 

STALACTITES S. N. 33; 1. fit ex particu- 
lis calcareis, corpori ficco, plerumque vegetabili, 
adnafcentibus k), 

TOPHUS S. N. 32: 5,6,?, 8. fepe genera- 
tur, ubi aqua vitriolacea conne&it particulas ar- 
gillaceas & terreftres. 

SCHISTUM ex humo paluftri originem du- 
eere, fuadent vegetabilia, qux huic ftepius inclufa 
reperiuntur. 

METALLA mutari folent pro ratione matri- 
cis cui inhserent; e. g. PYRITES cv.pri fabhmenfis 
continet paflim Sulphur, Arfenicum , Ferrum, 
Cuprum, Auri parum, Vitriolum, Alumen, haud 
raro Galenam plumbi cum Argento, & Sterile 
nigrum cum Zinco. Sic Aurum, Cuprum, Fer- 
mm, Zincum, Arfenicum , Pyrites, Vitriolum 
ex eadem vena prodeunt. Ferri minera ditiffima, 
ad ferri fodinam Normark VermeJandice vifa cft, 
quse, ubi diffecabatur transverfali vena argiUacea, 
inutata erat in argentum nudum /), Quot itaque 

funt 



GoW/. p. k) It. Gettl. 337. W ° Goti. 253» 



ia OECONOMIA NATUR^. 



funt terrarum lapidumque genera diverfimode in- 
ter fe unita & commixta, tot etjam prodeunt m 
Regno Lapideo fpecies vel varietates , ufibus 
variis pro cujusvis indole ac natura, inferviturae. 

§. IV. 

Confervatio. 

Quemadmodum vita & organifmo deftituuntur 
lapides, & duriores funt, nec putredini aut ac- 
crefcentiae obnoxii, fic etjam prae ceteris omni- 
bus diutillime perdurant. Hanc in rem quantuin 
conferat aer facile intelligitur , qui in fuperficie 
terrae varios lapides indurat, quo ipfo redduntur 
folidiores, compa&iores & contra temporis inju- 
rias multo conftantiores. Sic Calcarii lapides , fub 
dio diutius exiftentes , duriores evadunt, id quod 
ex obfervationibus vulgi notiflimum m). Marga 
Cretacea y ex qua lapides ad exftruenda Flandriae 
ssdificia eruuntur, quamdiu in fodina maneat fria» 
bilis eft; inde vero produfta atque ]ibero aeri 
expofita, fenfim fenfimque indurefcit. Muri noftri 
& arces vehiftiores pari ratione firmitudinem fuam 
temporis fucceffu nancifcuntur, quare majores 
noftros in arte murorum exltruendorum hodiernis 
artificibus praeftitiffe, perperam vulgo creditum eft. 

Cauffa utut etjamnum Iateat, cur findantur 
paffim prsegrandes petrae rupesque, unde non raro 
ingentia diveikmtur fragmenta, id tamen obferva- 
tum eft , ab intercedente aqua in iisdem retenta 
concrefcere fiffuras, & Oiiartzo aut Spato confoli- 
dari. Hinc Ouartzum vix alicubi reperies, nifi in 
illis lapidibus, qui aquam particulis lapideis inqui- 

natam, 



m) IK Qottl. 231. 



OECONOMIA NATURjE. 13 



natam, aliquamdiu intra fuas rimas retinuerunt. 
Cryftaili haud abfimili ratione cavitates in fodinis 
replent, inque Oitartzum concrefcunt. 

Lapides quotannis non tantum ex crufta mufcis 
induda generari, accrefcere & mutari, fed etjam 
ex Quartzo & Spato augeri , manifefturif eft; uc 
taceam terram adjacentem, prf:fertim fi particulis 
ferreis imprsegnata fuerit, in confiftentem lapi- 
deni commumter immurari. Marmoreos montes in 
Italia, intra ipfius terrse gremium, unde fragmen- 
ta excifa fuerunt, iterum adaugeri perhibetur «). 
MinercB paulatim accrefcunt, quoties particulae 
minerales , mediante aqua per montium cryptas 
transveftse, fifluris ipfarum retinentur, adeo ut 
materiae homogeneae diutius adhasrendo, tandem 
ejus naturam adoptent inque confimilem fubftan- 
tiam transmutentur. 

§. V. 

Deftructio. 

Lapides, licet corpora fint duriffima, tamen 
deftru&ionis legibus, seque ac reliqua corpora crea- 
ta, fubjecii deprehenduntur. Solvuntur enim ab 
elementis vario modo vim fuam in iilos exercen- 
tibus, uti aqua, aere, radiisque folaribus, nec 
non mediante rapiditate fluviorum & cataraftarum 
violentia, quarum voragines, ut & continuati 
aquarum impetus, ab alveorum praecipitiis incitati, 
duriflimas rupes in pulverem redigunt. Maris & 
lacuum agitationes flu&uumque fkvitia, turbulen- 
tioribus ventis excitata, lapillos comminuunt, id 
quod Japidum juxta litora rotunditas haud am- 

bigue 



w) IVall. Mn. p. 2. 



14 OECONOMIA NATUR^. 



bigue arguit. Quin immo ipfa giuta cavat lapides 9 
non vi fed faepe cadendo: ita ut mirari non conve- 
niat, tranfire hsec duriflima corpora in pulverem, 
& temporis edacitati una cum reliquis efie ob- 
noxia. 

Arena redditur f ex Cote> quas deftruitur partira 
gelu, quod eandem friabilem reddit, partim aqua- 
rum flu&uumque agitatione, qua id, quod gclu 
friabile evafe'-at, facile atteritur, folvitur, inque 
minutiflimas particulas redigitur. 

Creta terreflris S. N. 48 : 3, 4. fit ex marmore 
rudi, quod folverat aer, aqua, fol & ventus, uti 
patet ex Gottlandia 0). 

Humus Scbifii S. N. 51: 1. originem debet 
fchifto, irabribus, aere, geluque foluto p). 

Ochra fit ex metallis folutis, quorum refiduuni 
eosdem colores induit, quibus mineram aeri ex- 
pofitam tinfk n efte ubicunque deprehendimus. 
Vitriola pari modo ex deftru&is mineris aquam 
intrant. 

Muria faxatilis, S. N. 14: 6. qua partes foli 
obverfas folvitur in fabulura, quod in terram pau- 
latim decidit, donec totum eadem deftruclionis 
methodo interierit 7), ut plures taceam. Tan- 
dem ex his nova, quam diximus, exiftit lapidum 
generatio, adeo ut unius deftru&io alterius re* 
ftaurationi femper inferviat. 

Tejlacei vermes nec hoc loco prsetereundi , qui 
ipfas petras duriflimas arrodunt. Cboncba fpecies 

Solen 



0) It. Gotb. 170. j>) It. W. Got. 92, q) It. Gotl. 2<52. 



OECONOMIA NATURiE. 



Solen difta Iapides in Italia perforat & fe intra 
iftos recondit, adeo ut homines, antequam ani- 
malcula illa pro cibo obtineant, lapides diffrin- 
gere teneantur. Cochlea, Faun. Suec. 1299. (Helix 
Lapicida) in praeruptis rupibus degens, exedit & 
perterebrat montes calcareos, uti vermes Jignis 
pafcuntur, quod nuper conftitic ex obfervationi- 
bus Illuftris De Geer. $ 

§. VI. 

REGNUM VEGETABILE. 

Propagatio* 

PLANTAS omnes corpora organica & viva 
efTe , fatis fuperque evincit earum anatoruia. Cor- 
pora vero omuia organica ex ovo propagari, re- 
centiorum detexit induftria. Generationem ita- 
que plantarum aequivocam, eo potius unanimi 
fapientum confilio rejiciraus, quo certius conftat 
omne vivum ex ovo provenire. Ova autera 
Eegni Vegetabilis femina dicuntur, qua? unicui- 
que planta? & arbori propria funt , ut fcilicet iis- 
dem mediantibus fpeciem fuam multipJicent & fo- 
bolem parenti fimilem procreent. Non quidera 
negamus, quod plurima; plantaj ex radicihus no- 
vos furculos per duos vel plures annos p"rotru- 
<tent; immo haud paucae per ramos germina, fto- 
lones & folia terra? infixa propagari poffint, uti 
arborum plurimse, quarum caulis in ramos diffufus 
hinc aliud dici nequit, quam radix fupra terram 
elevata, propterea quud pari ratione radix in plu- 
res furculos fubter terrara prorepat, idque eo 
magis quod arboiem inverfo omnino fitu crefcere 
poffe novimus, fi nimirum rami radicis furfum 
vertuntur, panicula vero deorfum, uc hsec in terra 

fepelia- 



i<5 OECONOMIA NATUR^. 



fepeliatur: hinc enim fit, ut rami in radices com- 
mutentur, radices vero folia & flores producant: 
exempli loco fit Tilia, circa quam hortulani hoc 
prafertim experimentum inftituere folent. Hoc 
tamen immotam illam veritatem, quaj omnia ve- 
getabilia per femina propagari inculcat, eo minus 
evertit , quo magis patet ha?c omnia eiTe partes 
plantae ex femine olim produ&as; adeo ut accu- 
rate loquendo nunquam fme femine nova prove- 
niat planta r). Sic plantae femina quidem pro- 
ducunt; ea vero ad fpeciem fuam propagandam 
omnino inepta effe, nifi anteceflerit FOECUN- 
DATIO, qua; mutuo inter diverfos fexus con« 
nubio abfolvitur, abunde loquitur experientia. 
Ergo plantas fuis etjam organis genitalibus in- 
ftruantur neceife eft, qua in re analogia cum ani- 
malibus obtinet. Quoniam in omni planta flores 
femper antecedunt fruftus, inque iis femina foe- 
cundata emergere vifum eft, patet in floribus 
contineri partes genitales, quas antbera & Jligmata 
dicuntur, ficque etjam intra flores fcecundatio- 
nem abfolvi. Fit vero heec mediante pollinis 
antherarum illapfu fuper humida ftigmata, ubi 
pollen adha?ret, rumpitur & efflat materiarn tenuif- 
fimam, quae abforbetur per Jiylum & ad feminum 
rudimenta defertur, ut haec ea ratione fcecunda 
reddanWr. Hoc fafto partes genitales marcefcunt, 
cadunt, immo totius floris mox fubfequitur im- 
mutatio. Obfervare tamen licet in Regno vege- 
tabili non femper unum eundemque florem con- 
tinere organa genitalia utriusque fexus, fed faepe 
in uno thalamo tantum marem, & in altero femi- 
nam, in eadem vel diverfa planta adelTe. 

Ut 



r) Bronrallii Exam. Epicrif, ftegesb, p. 13, 



OECONOMIA NATUR^. 17 

Ut atitem rite procedat negotium hoc fcecun- 
dationis, utque nulla planta polline, huic rei in» 
ferviente, fruftretur, totus in omni flore eo col» 
lineat apparatus antherarurn & ftigmatum elegan» 
tiffirnus. In plerisque enim floribus ftamina cir- 
cumdant piftilla, eandemque ferunt altitudinem; 
fed dantur quoque mult« piantae, ubi piftiilum fta- 
minibus eft longius, & in his, quod mirum ! flo- 
res fecit Creator nutantes, ut pollen facilius in 
ftigma decidat : e. ,g. in Campawla, Primula &c. 
venere autem peracta iterum eriguntur flores, ne 
deridar-t femina roatura, antequam flatu & ventis 
difpt rgantur. In aliis vero viciffim piftillum eft: 
jbrevius, & ibi flores erectum confervant fitum, 
imrno florefcentia inftante eriguntur, antea penduli 
•aut aqua fubmerfi. Ubicunque demum flores 
rnafculi infra femineos fint collocati, folia acerofa 
& tenuiffima funt, ne impediant quo minus pol- 
len inftar fumi furfum volitet, uti cernimus in 
Pino, Ahiete, 7a.ro, Ephedra, Junipero , Cuprejfo. 
Et ubi in una eademque fpecie altera planta mas, 
altcra femina eft, fpatio aliquo disjuncia?, ibi pol- 
ld , fine quo foecundatio nulla, ubertim ope ven- 
ti a mare ad feminam defertur, ut in toiia claflTe 
Dicecia. Difficilior autem foccundatio individuo- 
rum longrevitate compenfatur, vitseque per ger- 
mina, ftolones & radices continuatione j), ut 
omnm circa hanc rem fapientiffime difpofita vi- 
deamus. Porro mirabundi confpicimus, quod ple- 
rique flores fplendente fole fefe expandant, in- 
gruente vero nimbo , pluvia, noctuque conni- 
veant, ne ab aqua farina genitalis coaguletur 

vel 



Brow. JEx. Efier, Siegesb. p. iq, 
Tom. II. B 



18 OECONOMIA NATURiE. 



vel inutilis reddatur, quo minus ad ftigmata effiari 
queat; at mirum! ftigmate foecundato, nec vefpe- 
re, nec pluvia ingruente fefe contrahunt Hoies. 
Hinc quando multum pluvise fub floreTcentiae tem- 
pore cadit, haud immerito annonae caritatem au- 
gurantur agricolae & hortulani. Hsec omnia plu- 
ribus egregiis exemplis illuftrare poffem, nifi ea- 
dem materia nuper pro dignitate ex hac cathedra 
fuifiet expofita t). Meminiffe tantum infuper ju- 
vat , quod plantarum genitaha , quae in R.egno 
Animali, utpote fere pudenda, plerumque a na- 
tura abfconduntur, in Regno Vegetabili omnium 
oculis exponantur, & quando hae celebrantur 
nuptiae, mirum eft, quantas delicias afferant fpefta- 
tori, dum colore gratiffimo & odore jucundiirimo 
fenfus reficiunt omnium. Quid ? quod eodera 
tempore ex florum nectariis mel hauriunt apes , 
mufcce , aliaque Infecla, ut Trocbilum taceam , & 
ex eorum polline effoeto ceram colligunt itidem 
apes. 

§. VII. ■ 

DISSEMINATIO feaiinum , poftquam ad ma- 
turitatem pervenerunt, ficut maxime neceffaria, 
quippe fme qua nulla fubfequeretur meflis, fic et- 
jam naturae Au&or huic rei peragendae, multis 
immo infinitis modis fapientiflirae profpexit. Huic 
fcilicet negotio favent Pedunculi & Caules , qui 
fru6ium plerumque a terra elevant, ut quaffantes 
venti matura femina late difpergere pofiint. Peri- 
carpia pleraque fefe fummitatibus claudunt, nc 
decidant femina antequam matura a procellis eji- 
ciantur. ALJE multis feminibus data; funt, qua- 

rum 



t) Wahlbom Sponfal, Planiarum Amcen. AceiL i. p. 327. 



OECONOMIA NATUTLE. 



rtim auxilio longe a matre evolant, & fa j pe to- 
tam regionem peragrant ; Alse autem ha; vel pappo 
conitant, ut in plantis plcrisque compofitis, vel 
membrana, ut in Betula, Alno, Fraxino &c. Hinc 
filvce, incendio vel alio modo confumtae, novis 
plantis brevi diflTeminatis denuo impleri pofTurit, 
qua? alias fteriles campos haberent. ELASTICI- 
TATE notabili multi fruclus gaudent, vi cujus ma« 
tura pericarpia, femina longe projiciunt, utOxiHs, 
Eupborbice, Ricinus , Pbyllantbus , Dicl":nnus. HIS 'I- 
DA & bamis quafi iniiructa funt alia femina aut 
pericarpia; hinc ejusmodi femina praetereuntibus 
animalibus adhserere poiTunt, iisque mediantibus 
usque ad eorum cubilia duci, ubi & feruntur & 
ftercorantur , mira natura; cura, quare etjam ho- 
rum feminum plantae crefcunt, ubi aliee recufant, 
Ut Cynoglojfum , Agrimonia &c. 

BACCiE & pericarpia danttir in p"mrimis plan- 
tis a natura in alimentum animalibus conceffa, ea 
vero conditione, ut dum pulpam edunt, femina 
deinceps ferant; nam cum baccarum pulpam de- 
vorant, femina aut fimul difpergunt, aut deglu- 
tita duplici deinde foenore reddunt, quoniam, fi 
integra ventriculum intrant, illaefa femper exeunt. 
Hinc non mirum , quod , fi recenti fimo vel fter- 
core non putrefafto faturetur ager, fimul cum 
frumento fato varia; alia? excrefcant plantse, qu?e 
agricolis moleftiam faceflunt. Hordeum aut Se- 
cale fatum, commutatum fuiife in avenaxn, licet 
omnis ejusmodi metamorphofis legibus generatio- 
nis repugnet, exiftimarunt multi, non perpenden- 
tes aliam hujus rei fubeffe cauffam, quod fcilicet 
ager equi ftercore pinguefaclus fit, in quo femina 
avens, integra ex equo egreffa, latitant & avenam 
propagant. Corvus glandarius & Caryocatactes , avel- 

B 2 Janis 



OECONOMIA NATUR^E. 



lanis vi&itantes, fuperfluas nuces inter frutices & j 
fub mufcis fcpeliunt, coque eas ferunt, quas a ventis ] 
transportari nequeunt. Vifcum femper in aliis arbo- I 
ribus nafcitur ex eo, quod Turdi Fn. 189- femina 1 
edentes, ea cum ftercore ibi deponmt; & quoniam 
ex hoc eojem vifco gluten deinceps conficiant aucu* ' 
pes, quod arborum ramis illinunt* unde poftea eadem 
avis ramo adhaerens captatur, invaluit exinde pro- 
verbium : Turdus fibimeiipfi malum cacat. JUNI- 
PEROS plerr. que filvas noftras implentes ex Tur- 
dis quoque, aliisque avibus, poftquam tubam in- 
teftinalem eorum permearunt femina, fatas e(Te, 
dubium vix eft, cum baccae ponderofae a ventis 
longe difpergi nequeant. Loxia Curviroftra ftro- 
bilis Abietis , & Coccotbrauftes ftrobilis Pini 
victitantes fimul multa femina ferunt, praifertim 
cum conum in lapidem vel truncura portent, ut 
eum eo facilius defquament; Sues vero terram 
fodiendo,& Talpa tumulos ejiciendo , aratoris mo- 
re, feminibus faepe paratum agrum praebent. Cae» 
tera taceo, quae deinceps dici poffent de Mari, 
Lacubus & Fluviis, quorum benefkio femina illa?- 
fa in diflitas regiones faepe feruntur, nec comme- 
moro quam variis aliis modis natura plantarum 
difleminationero promoveat, cum hoc pluribus 
demonftratum fit in Cel. Prcef. Oratione de Tellu* 
ris habitabilis incremento. 

§. VIII. 

Confervatio, 

Decrevit fummus rerum Stator & Seminator, 
ut univerfa terra plantis referta eflet, ficque ut 
nullus locus eflet vacuus , ftenlis nullus. Quo- 
niam vero non omnes regiones easdem habeant 
tempeftatum mutationes, nec omne folum fingu- 

lis 



OECONOMIA NATUR./E. zt 



lis plantis fovendis jeque fit aptum; idcirco, ut 
in omnibus locis plantae nafcerentur, cuilibet ta- 
lem immifit naturam, qualis climati potiflimum 
& folo effet conveniens, ita ut alise intenfum 
perferre poflint frigus, alia? calorem, alise loca 
arida ament, aliae aquofa, & fic porro. Hinc 
esedem planr.32 tantum crefcunt, ubi eaedem exi- 
ftunt anni tempeftates , idemque folum. 

ALPIN7E planta non nifi in akis & frigidis 
vivunt locis; hinc faspius in Alpibas Armenia , 
Hehetia, Pyrenais &c. quarum vertices aeque ajter- 
r''s nivibus teguntur ac alpium Lapponicarum, ejus- 
dem etjam generis planta? offenduntur, quas extra 
alpes haud facile quseras. Id vero prascipue no- 
tatu dignum efl: circa plantas alpinas, quod cito 
floreant fuaque femina maturent citiflime, ne 
hiems fiorefcentiam inopinate obrepat & de- 
flruat u). 

SEPTENTRIONALES noftra; plantae, licet 
alibi rariflime occurant, in Sibiria tamen & circa 
finum Hudfonis inveniuntur, ut Arbiitiis Uva ur/i, 
Rulus artticus , Pyrola &c. 

TORRIDAS zonas incolunt plantae frigoris 
im atientes; hinc in utraque India faepe commu- 
ws crefcunt plantae, licet regiones fint maxime 
difiantes. Coput B. fpei nefcio quam ob cauffam 
fere proprias alat, uti Mefembryantbema omnia & 
Aioes fpecies fere omnes. Gramina, inter plan- 
tas frequentiflima , quamcunque fere aeris tempe- 
riem perpeti poffunt, qua in re optime provifum 
efl: a Creatore, quippe quod per totum orbem 
pecorum fuftentationi maxime funt necefiaria, 

B 3 quae 



h) FL Lafp. prolog, 16. 



22 OECONOMIA NATUR^. 



qu[R ratio etjam valet circa frumenta noftra maxi- 
me vulgaria. 

Sic nec urens fol, nec gelida bruma impe- 
diunt , quo minus omnes regiones fua proferant 
vegecabilia. Nec ulium denique folum exiftit, 
quod non horum geftat varia & diverfa. Sic 
aquas inhabitant Potamogetones , Nymphaa , Lobelia. 
Fluvia & maris fundum tegunt Fluviales, Fuci, 
Conferva. Paludes Sphagna implent. Campos 
Brya veftiunt. Silvae aridiflimse, nec non Joca a 
folis radiis vix unquam iliuftrata, Hypnis x) or- 
nantur. Immo lapides & trunci arborum non ex- 
cipiuntur, quin variis Lichenibus operiantur. 

DESERTA & maxime arenofa loca fuas pro- 
prias fuftinent arbores & plantas; & cum in his 
locis aqua nonnifi rariffime rcperiatur, iriirar fa- 
ne convenit , quod multae harum aquas exft lan- 
tes porrigant, quae migrantmus hominibus non 
minus quam feris maximo tuot folatio, quum fititn 
egregie exftinguant , qua alias perirent. Sic Til- 
landfia, planta parafirica, in fummis arboribus 
Americee defertorum crefcit, foliis ad bafin in ur- 
ceolurn congeftis, apice vero expanfis, quibus 
pluviam colligunt, inque urceolo fervant defide- 
rantibus hominibus, avjbus, feris. Nepenthes in 
ZeyJona profert utriculos cylindricos operculo 
claufos, intra quos fecernit aquam puritfimam & 
refrigerantem , quam homines nliaque animalia gra- 
tiffimi neclaris inftar hauriunt. Ari fpecies in 
Gallia ajquinocliali, e ramis fraclis aquae puriflimas 
libram exftillat, eidem fini infervientem. En! 
quam fapiens, quamque apta eft hafmonia inter 

regio- 



x) Jt, Goth. 114. 



OFXONOMIA NATURiE. 



regionis cujusque plantas & incolas reliquasque 
circumftantias. 

§. IX. 

Planta* fua ipfsemet STRUCTURA faepe ad 
confervationem fui & aliarum plantarum ex ordi- 
natione divina infigniter concurrunt. Aft vero 
maxime fapientia fummi Numinis circa modum, 
ARBORUM crefcendi elucefcit; dum enim harum 
radices profundius defcendunt, quam reliquarum 
plantarum, inde cautum eft, ne illse aliis berbis 
alimentum nimis fuffurentur; Sed quid magis? 
CauUs fsepe non ultra fpithamam latus in altum 
attollit ramos, haud raro gerentes plura mtllia 
gemmarum, quae fingulse totidem conftituunt her- 
bas cum foliis, floribus & ftipulis; Hae omnes fl 
in campo crefcerent, fpatium millies fupergre- 
diens illud, quod arbor nunc replet, occuparent, 
adeoque vix locus in terra fufficeret tot plantis 
gerendis , quot jam arbores prfeftant. Prazterea 
planta: tali ratione enatae, naturae quail fepimento 
a pecoribus eo facilius confervantur , unde ulte- 
rius fit, ut folia earum autumno decidua, adftan- 
tes plantas tegere & contra frigoris vim defen- 
dere: aeftate vero placidam urobram non tantum 
animalibus, fed & herbis circumftantibus contra 
intenfos folis radios prsebere poflint ; accedit, 
quod arbores ficut omnia vegetabilia aquam e 
terra hauriant, quse non per circulum , uti vete- 
res ftatueriint, ad radices defcendit, fedper tranfpi» 
rationem foliorum, inftar pluvise invifibilis difper- 
fa, juxta nafcentes plantas humectat. P'era?que 
deroum arbores frucius ferunt carnofos, baccas 
vel poma, qua; ab infultu pecorum inta&a matu- 
refcunt, eo quod non aeque facile ab iis attin- 

B 4 gan- 



OECONOMIA NATURtE. 



gantur, ac fi in planitie terra? crefcerent, adeo- 
que fruftus maturi in ufum hominum & anima- 
]ium cedere, femina vero animalium ope difpergi 
poflunt. Infuper in earum foliis ova fua poriffi- 
raum deponunt infecla, ut arborum ftru&ura eo- 
rum quoque propagationi inferviat. 

SEMPERVIRENTES arbores & frutices in 
fteriliffimis filvis plerumque apud nos degunt, ut 
hibernacula lint animalibus: folia tertio tantum 
quovis anno deponunt, cum ipfis ad tegumentum 
non egeant femina a Mufcis fatis cultodita. Pal- 
mse vero in calidis regionibus folia perpetuo re- 
tinent, quippe quorum auxllium, ad feminum a 
frigore confervationem , illis in locis haud ne- 
ceffarium. 

SPINOSiE funt multa; plantae & frutices, e. g. 
RhamnuSy Prunus , Carduus, Onopordon &c. ut 
fuis fpinis animalia arceant, quae alias earum 
frudus facile deftruerent. Ha? fimul fub fuo iinu 
varias alias plantas, prgefertim annuas recondunt; 
ut, dum campi adjacentes animalium voracitate, 
plantis omnibus fpoiiati funt, nonnulla? fub fpinis 
conferventur, quse flores fru&usque maturant, 
& feminibus fuis Ioca adjacentia ferunt, ne peni- 
tus exftirpentur. 

HERBiE omnes foliis fuis terram tegunt, fua- 
que adeo umbra efficiunt, ut humor aqueus, unde 
ipfaemet alantur, haud facile folis seftu exficce- 
tur; immo etjam ornamento funt terra?, prsefer- 
tim cum folia in fuperiori parte, virore femper 
. magis grato ludant ac in inferiori. 



MUSCI, 



OECONOMIA NATUR^E. 25 



MUSCI, qui loca fterilifiima ornant, fimul 
minores plantas, quaa germinare coeperunt, a fri- 
gore & ficcitate confervant: ut etjam videmus in 
hortis noftris, plantas ab hiemis violentia, illo- 
rum ope optime defendi : quid? quod prohibent 
quoque, ne humus cruda & rudis primo vere radi» 
ces plantarum extrudat, prasfertim cum illa quovis 
vere, gelu remittente, truncos aliaque in terrae 
gremio recondita, fuper terram elevare foieat. 
Hinc in calidis regionibus pauciflimi crefcunt 
mufci, quafi fini huic ibi non adeo necefiarii. 

ARUNDO arenaria Fl. Suec. 102. terram 
quamcunque refpuit, excepta fola arena, quam 
ipfi propriam deftinavit Natura. Arena mobilis 
S. N. 50. 3 , maris filia , ventis fa?pe defertur ad 
loca remotiflima, filvas camposque inundans; at 
vero ubi hoc gramen accedit, arenam mox reti- 
net, in tumulos colligit & tam leete crefcit, ut 
unico individuo mediante, integer arena? mons 
tandem conficiatur; fic coercetur arena, liberan- 
tur ceters plantse, augetur terra, repellitur ma- 
re; mira naturae difpofitione y). 

De GRAMINUM confervatione quam folliciu 
fit natura, fatis exinde patet, quod quo magis 
graminum perennium folia abfumantur , eo plus 
radicibus repant & ftolones emittant. Voluit 
namque Naturas Conditor, ut hujus generis vege- 
tabilia, qua? foiiis tenuiflimis atque erettis gaudent, 
copiofiflime & denfiflime, ftrati inftar terram te- 
gendo, cfefcerent, adeoque alimentum praeberent 
fufficiens tam infigni animalium phytivororum 
copiae. Aft, admirationem Drsecipue auget, quod 

B 5 etfi 



9) lu GotU 205. 



OECONOMIA NATURiE. 



etfi gramina princeps pabulura fint anima 1 >us 
herbivoris, nihilo tamen minus culmos floric-os- 
& fcminiferos, dum in pafcua aguncur, intactos 
plerumque relinquere coguntur, ut iibere ma- 
turcfcant femina & diifeminentur ; nt loquar gra- 
mnium folia arida & emortua, q.i^ verno tempo- 
re fola revirefcunt & revivifcunt, rciro na.urae 
phsenomeno. 

Pbalafia calamitofa Lsrva Grasmafken , licet gra» 
mina cum roagna hcrum jactura in pratis depafea- 
tur, fafta tamen videtur ad juftam graminum in- 
ter ceteras plantas propor r ionem fervandam ; nam 
gramma, fuae in crefcendo linertati relicta, tanta 
copia augentur, ut a'ias plantas excludant, quas 
eapropter facile exftirpsrentur, nifi bic vermis 
interdum illis locum pararet. Hinc plures ferrper 
vifaj fiint Herbarum fpecies, eo in loco ubi 
proximo antecedente annowLarva pafcua devafta- 
verit , qusm unquam antea. 

§. X. 

Defruclio. 

Plantas omnes, perinde ac reliqua viventia 
fua demum obire fata, quotidiana loquitur ex- 
perientia. Oriuntur, accrefcunt , fiorent, frutluni 
tnatursnt, flaccefcunt & tandem vitae curriculura 
emenfe moriuntur, inque Humum redeunt, unde 
primos duxerunt ortus. Sic Humus omnis atra, 
qus terram ubique tegit, maximam partem vege- 
tahilibus demortuis originem debet. Radices 
namque omnes, ramis fuis in terram h fabulum 
defcendunt, & poftquam caulem amifit planta, 
remanet quidem radix, fed quae tandem putrefcit 
& in humum abit; quo fit ut ejusmodi humus 
naturae benehcio miiceatur fabulo, eodem fere 

modo, 



OECONOMIA NATURJE. 27 



modo, quo agricolae cura, ftercora agris inducta, 
aratro cum terra mifcentur. Terra hoc jam prae- 
p;rata modo, plantis denuo e finu fuo fponte 
offert ac communicat, quae ipfa accepit. Semina 
cnim dum terra? committuntur, fubtiliorem hujus 
humi partem , cooperantibus fole, aere, nubibus, 
pluviis, ventis fecum uniunt, fu* naturae accom- 
modant & in plantas vertunt, adeo ut altiffima 
licet arbor , aliud dici nequeat, quam humus 
cum aere & aqua mirifice compofita, & per vires 
exiguo femini a Creatore inditas, modincata. 
Ex his plantis tandem deftructis , talis quidera 
provenit humus, qualis antea fuerat, fed ita ta- 
rren ut plus inde humi jam fit genitum, quam 
quod ante vegetationem in eo loco factam, 
exiftebat. Augent igitur vegetabilia atram hu- 
mum, unde per orbis durationem immota perfiftit 
fertilitas. Terra enim annuo fuo fumtui non 
fufficere poteft, nifi nova ipfi accedat nutrimenti 
materia. 

LICHENES Cruftacei primum vegetationis 
fundamentum funt , adeoque inter plantas, licet 
a nobis flocci faepius pen r i , maximi tarnen mo- 
menti in hoc Natura? Oeconomiae puncto funt 
habendi. Quando rupes primum e mari emergunt, 
undarum vi ita politse funt, ut fixam fedem in 
iis vix quidquam herbarum inveniat , prout ubi- 
que juxta mare videre Jicet s); mox vero in- 
cipiunt minimi Lichenes Cruflacei has petras ari- 
diffimas tegere, fuftentati nonnifi exigua illa humi 
particularumque impcrceptibilium copia, quam 
fecum adduxerunt pluvia; & aer ; fed hi Lichcnes 
taudem quoque fenio confumti, in terram trans- 
eunt tenuiffimam. In hac turn Licbenes imbricati 

radi- 



2) m ir. Gott.p. 185. 



28 



OECONOMIA NATUR.E. 



radices agere poflunt; & in his demum putre- 
fatti* inque humum rautatis Mufci varii, utpote 
Hypna, Brya, pnlytricba locum & ir itrimentum 
poftes aptum inveniunt. Ultimo tandem ex his 
pariter putrefa&is , tantam humi copiam genitam 
cemimus, ut herba? & arbufcula? facili negotio 
radicari & fuftentari qucant. 

ARBORES decifa? & demortuae, ne diu orbi 
inutiies & Ccut triftia fpeftacula jaceant, fingu- 
lari modo earum deftructionem accelerat natura. 
Primum Liehenes in his radices agere incipiunt; 
poftea ex illis humores attrahuntur, unde putredo 
oritur; Fitngi hinc apta fibi loca inveniunt, unde 
magis corrumpuntur ; ulterius Dermejles typograp us 
inter corticem & lignum vias fibi prasparat: 
Ceramkyces vero, Chryfis ignita & Phalana Cojfus trun- 
cum adhuc magis, miile perforant foraminibus, 
Ultimo accedunt Pici, qui dum Infedla quaerunt, 
arborem jam putredine correptam comminuunt, 
quoad tota in humum abierit. Tantum in- 
duftriae in unico trunco deftruendo adhibet natu- 
ra! Immo trunci aquis fubmerfi vix unquam de- 
itruerentur, nifi Teredo navalis Fn. 1329. fuis ifti- 
bus id efficeret, quod nauta? fuo damno fatis fu r 
perque experti funt. 

CARDUI, uti planea? utiliflimae, ab ipfa Na- 
tura armati funt & cuftoditi; fit acervus Argillas 
effofTus, in quo per plures annos nulJa planta 
germinavit, advolent femina Cardui & creicant, 
cardui attrahant foliis humidqm ex aere, radici- 
bus terram humeclabunt, luxuriabunt ipfi, umbram 
dabqnr , mox aliae piantae accedent, & terram 
cooperient. St. Bielke. 



SUCCU- 



OECONOMIA NATUR.E. 20. 

SUCCULENTiE plantae omnes rcddunt hu- 
mum tenuifiimarn, optimam, copiofiffimam uti 
Sedum, CraJJala, Aloe, Algce &c. Siccae autem 
plantas fterilem magis terram cauffant; ut Erica, 
Finus, Mufci; hinc Natura collocavit plancas fuc« 
culentas in rupibus & collibus ficciflimis. 

§. XI. 

REGNUM ANIMALE. 

Propagatio. 

Generatio Animalium inter omnia, quac admi- 
rationem nofbam circa opera Creatoris excitare 
VaTeht, principem tenet locrm. Inprimis vero 
fumma digna eft attentione illa Creatoris ordi- 
natio, qua foetus conceptionem ejusque exclufio- 
liem ita inftituit, ut cujuscunque animalis indoli 
ac vivendi generi fit accommodata. 

Ceftro venereo omnes animalium fpecies 
flagrare cernimus, qui his inditus eft omnibus ac 
fin^ulis, ut mandatum Creatoris exfequantur: 
Crefcite multiplicamini; ficque ut ovum, in quo 
rudimentum fcetus continetur, foecundatum fiat, 
fine foecundatione enim ova omnia ad prolem in 
lucem enitendam inepta funt. Hocce eodecn 
ceftro perciti Vulpes & Lupi ubique in illvis ulu- 
]ant, Canes multi caniculam fequuntur, Tauri 
torvam frontem pra? fe ferunt, quae incaftratis fe- 
rena redditur. Cervi exce! r a fua cornua quotannis 
recuperant, quae poft peraclam venerem amittunt. 
Aves venuftate nitent & per totum fere diem 
lafcivia canunt , r.deo ut Pajjet pafferem cantu vin- 
cat & Callus cum gallo vocis ineat certamen. 

Paao- 



3 o OECONOMIA NATUR^. 



Pavones caudam formofiflimam fpeciofiflimam- 
que refumunt. 

Pifces in aqua congregantur & exfultant. 

Grylli & Cicadcc inter plantas ftrident & tibias 
veluti inflant. 

Formica in colonias quafj & urbes colligun- 
tu.. Q)uac deinceps circa banc rem dici poffunt, 
brevitati litantes ficco, quod ajunt, pede prse- 
terimus. 

§. XII. 

Ovum foecundatum calcre opus babet certo & 
proportionato , ad expanfionem ftaminnm embryo- 
nis. Hic ut obtineatur, variis modis operatur 
natura, ideoque in diverfis animalium claflibus, 
diverfam deprehendimus rationem, qua fcetusex- 
cluditur. 

QUADRUPEDIUM feminse utero funt in- 
ftru&ae, quem commode geftare poffunt, & fic 
foetum temperato fovere calore, & commodo fu- 
ftentare nutrimento, dum earum pleraeque in tel- 
luris fuperficie degunt, ibique nutriuntur. 

AVES, ob fuam futtentationem vitae , aliasque 
praegnantes cauiTas, locum mutare neceffum ha- 
bent, idque non pedibus ihcedendo quatuor, fed 
alis aerem fecando. His igitur uteri geftatio ni- 
mis foret ponderofa, ea propter ova dura tefta 
obducia ponunt; ha?c incubando, ex folo naturae 
impulfu, tam diu fovent, usque dum pullus in 
lucem proveniat. 

Struthio & Cafuarius fere inter aves folus ab hac 
lege recedit, qui ova fua arense concredit, ubi 
ardor folis inteafior illa excludit. 

PISCES, 



OECONOMIA NATURJE. 3t 



PISCES, aquas incolunt frigidas , & frigido 
plerique gaudent fanguine, quo fit, ut eorum ca- 
lor ad foetum producendum minime fufficiat; vo- 
luit itaque providus conditor, ut plerique horum 
ova fua ad litora, ubi, mediantibus folis radiis, 
magis tepidse exiftunt aquse, deponant, ibique 
locum eligant idoneum , in quo eorum ova ex- 
cludant; idque eo magis, quod aqua ibi, ut cni- 
nori falfedine imprcegnata, mitioPfit, nec non 
plura Infe&a aquatilia cibum recens exclufis pifci- 
culis fuppetant. 

Salmones pariter ova depofituri, fiumina, ubi 
aqua eft infulfa motuque purificata, afcendere te- 
nentur. 

Blennius viviparus a) excipiendus, qui vivos 
excludit foetus. 

Pifces Pelagici, qui litora ob longinquum iter 
attingere nequeunt, nec ifti fubfunt legi. His 
enim naturae Auclor ova natantia conceflit, ut 
inter Fucum natantem Sargazo diclum Fl. zeyl. 
389. excludantur. 

Plagiuri autem pifces calido gaudent fanguine, 
adeoque etjam vivos producunt pullos, eosdem- 
que uberibus lactant. 

AMPHIBIA multa fcetus edunt vivos, utpote 
Vipera Fn. 260. & Rana Bufo di&a &c. Quae 
Vero ovipane funt fpecies, ova ad ejusmodi de- 
ponunt loca, ubi fojis seftus matris vices fuftinet. 
Sic Rance reliquae & Lacertae Fn. 254, 256, 257. 
in aquis tepefaclis, Natrices Fn. 259. vero in fime- 
tis aliisque locis fubcalentibus ova relinquunt & 

natu- 



a) ITilU lebtb, 122, Att. Holm, 1748, f.73. 



OECONOMIA NATUFLE. 



naturas tanquam providse matri illa tradunt cu- 
randa. Crocorlilus & Tefludines marina ex aquis 
ad litora afcendere coguntur, ut fub arena ova 
condant, calore folis vivificanda. 

INSF.CTA pleraque nec uterum geftant, nec 
ova incubant, nihilominus eorum familia, omni- 
um, quae moventur, numerofiffima eft, adeo ut, 
fi tanta magnwudine corporum gauderent, quanta 
ipforum exiltic copia, vix aliis animalium, iocum 
quendam relinquerent. Videamus igitur, quam 
provide agat optimus rerum Conditor in horum 
animalculorum propagatione confervanda. Ex na- 
turali inftinftu congregantur & copularrtur cum 
maribus feminae, qua? poftea ova deponunt; fed 
non promifcue in omni loco; fingula enim talia 
fibi ipfis norunt loca eligere, quae pullis recens 
exclufis, in tenella setate vicium ,-aliaque implen- 
dis naturas defidenis neceflaria, fponte fua fuppe- 
ditant, prsefertim cum mater, prolem enixa, ple- 
rumque brevi moriatur, nec viva pullorum fuo- 
rura curam gerere poffit. 

Papiiiones , Phalante , Cbryfomelce , Curculiones> 
Cimices , Cicada, Cocci, Aphides , Cbermes &c. ova 
fua in plantarum foliis collocant , & quidem quae- 
vis familia fuam plantae fpeciem eligic b): immo 
nulla fere planta eft, quae non proprium Infeclum 
alit; & quid magis? fere nulla earum pars a cer- 
tis non eligitur Infe6tis, adeo ut alia flores, alia 
truncum, alia radices, alia folia ejusdem plantae 
occupent. Aft, prcefertim admirabundi viderous, 
quomodo arborum & plantarum quarundam folia, 
poft immifla in illis ova in Gallas excrefcant & 

veluti 



b) Syjt. Nat. & Faun. Suec. 



^OECONOMIA NATlTR/E. 33 

veluti domicilia recens exclufis forment, qaas com- 
mode inhabitent» Sic Cynips Fn. 947. dum foliis 
Quernis fua ova affigit, vulnus folii intumefcic & 
tuberculum pomiforme nafcitur, quod embryo- 
nem includit & alit. 

CHERMES Abietis, poftquam ova depofuit 
in ramis Abieiis , pififorrnia tubercula excrefcunt. 
CHERMES Cerajlii in Ceraflio vifcofo vel Veronica 
Cbamcedry poftquam ova depofuit, foiia mire in 
formam capituli contrahuntur. Tipula ffv.niperi 
ova excludit vel in Juniperi extremitatibus, unde 
domus Triglochi facie generatur, vel in Populi 
foliis, unde globus rubcr producicur. Apbis 
burfaria ova in Populi nigrse foliis Fl. 821. po- 
nit, qu£e inde in burfas tumidas inflatas abeunt. 
F.t fic in aliis. Nec plantas folummodo inhabitare 
ibique ova fua deponere folent Infe&a. 

Culices pipientes aquas, imprimis ftagnanti, ova 
concredunt. 

Monoculus Pitlex in aquis ftagnantibus f?epe 
tanta copia augecur, ut ex hujus rubris gregibus 
quafi fanguinis grumi fiant, unde vulgo creditur 
aquam in fanguinem per miraculum verfam fuifle. 
Alia aliis locis ova committunt; Scarabaus fime- 
tis & ftercoribus. 

Dermefles pellio in peliibus. 

Mufca carnaria in carnibus putrefa&is» 

Mufcce putres in cafei rimis ova deponunt, 
unde egrefTa? larvae integrum cafeum fa?pe confu- 
munt, & magnam hominum partem decipiunt, ut 
fibi perfuadeant, vermes ex ipfius cafei particulis 
Tom. II. C genera- 



34 OECONOiMiA NATUR^E.^ 



genenftos elTe, generatione fic dicla cequivoca, 
quod tamen abfurdum. Alia in certis animalibus 
ova excludunt. 

Blatta lapponica inter pifcium fquamas. 

Oeftrus Bovis in dorfo Boum; Tarav.di in 
dorfo Rangiferorum , najalis wn naribus ovium; 
hamorrhoidalis in tubo inteftinali , ve! fouce 
Equorum , hibernacula obtinent, nec excludun- 
tur, antequam proxima Eeftas accedit. Iramo 
ipfa Infe&a fa?pe circum ^antur aliorum Infettorum 
ovis, adeo ut vix animal reperiatur, quod fitum. 
proprium non alat Infe&um , ut de aliis omnibus 
locis, in quibus ovaponunt, nihil jam dicamus. 

Metamorphofes varias depofita Infetlorum ova 
fere omnia, ftupenda naturas lege, fubire tenen- 
tur, e. g. Papilionis ovum Braffica? immiflum, 
omnium primo Larva evadit graminivora, reptans, 
XVIpus, qua? deinde tranfit in Puppam apodem, 
glabram, jejunantem; ha?c vero tandem erumpit 
in Papilionem volantem, verficolorem , hirfutum 
& mellifugum c). Quid maiori dignum admi- 
ratione, quam quod unum idemque animal in fce- 
nam prodeat, tot indutum imaginibus, ac fi tria 
elTent diftincla animalia. 

VERMIUM generationis leges adhuc maxime 
funt obfcuras, quum interdum per ova, interdum 
per propagines vivas, haud aliter ac gemmae arbo- 
rum, easdem perfki videamus. 

Hydram Polypum cum fumma admiratione 
obfervatum eft propagines demittere & ra- 

mos 



e) Orat. Cl. Prtf. de Propriet. bifeft. §. $♦ 



OECONOMIA NATURiE. 



mos vivos quibus multiplicatur; quid? quod fi 
in plures fecetur partes , fingulum fegmen- 
tum aqufe commifTum, in perfeclum accrefcit 
animal, adeo, ut fingulas partes, quae antea 
erant abruptfe & divulfe, ex unica lacinia denuo 
reftituantur. 

§. XIII. 

Multiplicatio animalium non iisdem in omni- 
bus adftrifta eft regulis, quippe dum alia infigni 
gaudent propagandi facultate, cetera in minori 
fretuum perfiftunt numero. Ulum tamen plerum- 
que heic obfervare ordinem naturam deprehendi- 
mus, ut minima animalia, & quaj plurimis in ufum 
& fuftentationem cedunt, fumma polleant foecun- 
dationis facultare; cetera non item. 

Acari y multaque alia Infecla, intra aliquot dies 
familiam usque ad millefimum numerum augere 
valent, dum Elephas intra duos annos vix unum 
excludit foetum. 

Accipitres ova 2. vel ad fummum 4. quotannis 
ponunt, dum Gallina ad 50. numerum accedunt. 

Colymbus, qui paucis eft in deliciis, 2. tantum 
ova ponit, Anates vero Tetraones & Pafferes plu- 
rima excludunt. 

Columba dua , fi 9. progenies quolibet anno pofue- 
ris, intra 4. annos 14762. gignere poffent. Infigni 
bac fertilitate donata funt , ut non tanium hominibus, 
fed etjam feris &f Accipitribus utili gratoque effent pa- 
bulo d). Benigna circa hoc natura f innocua & efcu- 

C 2 lenta 



d) Mufcbcnbr. Orat. dt Sap. Div, 



3$ OECONOMIA NATURiE. 



lenta animalia foecunda generavit. Plin. Ab hoc 
cuilibet determinato ovorum numero, natura eo 
magis recedere vetat , quod fi quis avibus ali- 
quoties ova, quae ad incubanda pofuerunt, eri- 
piat, amiflis mox totidem alia fubftituant , ut de 
Hirundine, Anatibus & Pafleribus obfervatum eft. 

§. XIV. 

Confervatio. 

Confervatio propagationem excipit; Illa vero 
inprimis in tenera state elucet, dum pulli adhuc 
ipfi vitae fuae fuftentationi providere nequeunt. 
Fa&uro fcilicet eft, ut parentes vel ferocifiims 
infigni tangantur i*$yn five amore erga prolem 
a fe enixam, & aliraenti, cuftodia? & confervatio- 
nis earum curam agant, idque fecundum legem 
non ficlam, fed ab ipfo naturse Domino latam. 

QUADRUPEDIA tamdiu tenero fcetui ubera 
prsbent, & liquore, lacle chylofo fuftentant, quo- 
ad vifcera ejus folidiori cibo digerendo paria, & 
dentes cibo mafticando apti evadant. Immo 
amor eorum erga pullos eousque fefe extendit, 
ut omnia, quae perniciem & detrimentum illis mi- 
nitantur, omni nifu propellant. Ovis , quse binos 
uno partu peperit agnos, non ad ubera admittic 
unum, nifi fimul adfit & fugat alter, ne unus 
fame pereat, dum alter optime alitur. 

AVES nidos artificiofiflime ftruunt, eosque 
quam pofiunt molliflime fubfternunt, ne ova ali- 
quo modo lsdantur. Nec illos promifcue omni- 
bus in locis condunt, fed illa tantum eligunt, in 
quibus optime contra hoftium infultus quietae la- 
tere poflunt. 

Pendu- 



OECONOMIA NATURiE. 37- 



Pjvus Pendiilinus nidum ex fibris plantarum 
emarcidarum, & pappo feminum Populi componit, 
quem ramo alicujus arboris, fupera quam pen- 
denti, affigit, ne ab aliquo accingatur. 

Colymbus auritus fuper ipfam aquam inter 
fcirpos natantem nidum collocat, Plura exempla 
fciens prjecereo. 

Ova deinde tanta patientia incubant aves, ut 
multae inedia perire , quam illa, cibum quaefiturse, 
periculo exponere malint. 

Corvus & Cornices mafculi cibum incubationis 
temporc feminis apportant. 

Columba, PaJJeres, aliaeque aves, ubi mono- 
gamia obtinet, incubando alternas vices obfer- 
vant, nam in Polygamia mares vix curam habent 
natorum ullam. 

Anates pleraeque plumas magna copia divellunt, 
iisque ova obtegunt, ne frigore laedantur, dum 
illa, cibum qusficurae, relinquunt. PuIIis denique 
exclufis, quis nefcit, quam follicite provideant 
parentes, ne nutrimenco careant usque ad illud 
tempus, quo ipfi evolare valeant, fibique ipfis 
efcam quaerere? 

Columbarum pulli feminibus duris in efcam frui 
minime pofient, nifi parentes femina in fua 
ingluvie macerata, ori ipforura demum ingere- 
rent. 

Strix Bubo in altiMimis montium prasci- 
pkiis, in loco fervidiflimo, Soli obverfo nidura 
ftruit, ut cadavera a fe allata, caloris ope ia 

C 3 mol- 



3B OECONOMIA NATUME. 



mollem deliquefcant pulpam, de qua pulli adhuc 
teneri fuam fuftentare poffunt vitam. Cuculuz 
in aliarum Avicularum, faepius Motacilla Fn. 214. 
233. nido, ova fua deponit, ejusque curae coto- 
mittit & incubationem & fuftentationem. Quod 
autem pulli hi, ad maturiorem aetatem provech", 
degenerent in accipitres, & eousque ingratitudi- 
nis procedant, ut loco mercedis huic fua? altrici 
violentas ungues inferant, error eft inficetae ple- 
bis; eorum namque naturaj contrarium eft carni- 
bus vefci. 

AMPHIBIA, Pifces & Infe&a, qna? parentum 
cura frui non poflunt, id tamen illis acceptum 
referunt, quod in ejusmodi Jocis depofica fint, 
ubi nutrimentum facili negotio accipiunt, uti 
vidimus §. XII. 

§• XV. 

Maturitatem quam primum attigerunt anima- 
lia, parentumque cura non egent, ipfa vitae fua? 
confervationi, omni labore & induftria, diverfis 
licet modis , ftudent, fecundum Jegem & cecono- 
miam cuivis conceflam. Ut autem commode fu- 
ltentari tam ingens animalium copia, in mundo 
cbvia, & certus inter fmgula ordo obtineri poflit, 
en ! miram Creatoris difpofitionem , qua certa 
cuilibet eorum affignavit efculentorum genera & 
sppetitus limites; ut alia ex eertis plantarum fpe- 
ciebus, quae certas regiones certumque folum fe- 
runt; alia ex certis animalculis; alia ex cadaveri- 
bus, immo ipfo luto & ftercore fuftentationem 
habeant. Hanc quoque ob cauftam conftituit 
fummus Conditor, ut alia in certis aquae regioni- 
bus natarent, alia in aere volarent, alia zonam 

torri- 



OECONOMIA NATUR^. 39 



torridam , frigidam vel tcmperatam inhabitarent, 
alia deferta, montes , fiiv3s, paludes vel prata 
occuparent, ubi fcilicet eorum naturae conveniens 
cibus abundat. Hoc paclo nulia eft terreftris 
regio, nullum sequor, nuilus fluvius, nuila plaga, 
quin varia animalia contineat, nutriatque. Hinc 
quoque diverfi generis animal, alteri alimentum 
praeripere nequit, quod fi fieret, f<epe aut vita 
aut fanitas ejus valde periclitaretur ; & hac de- 
mum ratione, tot ac tantis totius univerfi inca- 
lis, nullo non tempore nutrimentum fuppetit or- 
bis, nihil vero eorum quae terra producit, ut in- 
titile aut fuperfluum relinquitur e). Pauca in hanc 
rem adferre exempla, haud ab inftituti ratione 
alienum duxi, ex quibus etjam patebit, quam 
provide Natura? Opifex fingulis animalibus talem 
procuravit amiclum , qualis regioni, quam inhabi- 
tant, elfet accommodatus, nec non quam affabre 
corporis ftruclura cujuscunque animalis vitae & 
foli gcneri, ubi degunt, aptata eft, ut ad illas re- 
giones, quas incolunt, unice defHnata videantur. 

Simia , Elepbantes & Rbinocerotes vegetabilibus 
in calidis folum regionibus, per totum annum 
crefcentibus, vefcuntur, ideoque ibi fixas fedes 
fortiti funt. Cum vero Sol fervidiflimos heic ra- 
dios fpargat, tali gaudent natura & indole, ut 
nullam illis adferant noxam: quid? quod nudi fere, 
una cum reliquis harum regionum incolis, ince- 
dant, cum a-ftu alias facile perirent, fi pilofis 
pellibus ornarentur. 

Rangiferis contra conftituta fedes eft frigi- 
difiima Lapponia, quoniam pra?cipuus eorum ci- 

C 4 bus 



cfr. Derb. Pb. Tb. L.IV. C.i\. 



40 0EC0N0MIA NATURyE. 



bus eft Licben rangiferinus , qui in alio terrae tra&a 
neutiqam tam copiofe crefcit, ac ibi; & cum fri- 
«us heic fit intenfifiimum, facluro eft, ut Rangi- 
feri, ficut cetera Borealis terra? animalia, pelli- 
bus gaudeant pilis refertifiimis , quarum beneficio 
hiemis vim optime eludere valent. Pariter Tetra? 
Logopus in ipfis alpibus Lapponicis vitam 
tranfigit, feminibus Betulce nanae victitans, utque 
a frigoris injuria eo tutius ibi curfitare queat, 
plumofos habet pedes. 

Camelus defcrta arenofa & caliditlima incolit, 
«t fterile slrulropogon Scbcenanthum obtineat. Huic 
vero quam fapienter profpexit conditor ! Per 
deferta jlli eft ambulandum , ubi haud raro intra 
multorum milliarium ambitum aqua non invenitur. 
Siti perirent in ejusmodi itinere aniroalia omnia; 
Camelus vero ibidem absque fiti vitam fuftinere 
poteft, quippe cujus ventriculus cellulis inftruitur 
plurimis, in quibus aquam refervat plurium die- 
rum, fitim eludentem; Et referunt peregrinato* 
res, quod Arabes, dum in itinere conftituti aqua 
deftituuntur. Camelos maciare & ex ipforum ven» 
triculis aquam haurire fape cogantur, illis refi- 
ciendis aptifiimam, & nullo modo corruptam. 

Pelecanus Qnocrotalus pariter in locis habitat de- 
fertis & exaridis, ibique nidum longe a mari diflituna 
ftruere tenetur, ut eo majorem ovis fuis calorem 
conciliet; aquam igitur e longinquo & in fui & 
pullorum gratiam adferre cogitur, quare etiara 
inftrumento, huic negotio aptiflimo, ipfum dota- 
vit fapientifiimus in fuis operibus rerum Con- 
ditor: Sacculum nempe gerit iub gula fatis capa- 
cem, quem copiofa aqua replet plurium dierum 
neceflitaii fufticiente", eamque in nidura efFundit, 

ut 



OECONOMIA NATUILE. 



'41 



Xjt pullos refrigerec & natare doeeat. Veniunt 
quoque ad Hos Pelecani nidos, Ferae: Leones, & 
Tigrides ad ficim fedandam, nec tamen quidquam 
damni pullis inferunt. 

Boves pafcua amant depreffiora, cum ibi pabiu 
lura eorum gratiffimum crefcat. 

Oves coiles apricos eligunt, ut Fefiucam ovinam, 
quam prscipue in deliciis habent, inveniant. 

Caprce montium prsecipitia afcendunt, ut fru- 
tices tenellos rodant, idque ut eo expeditius fiat, 
pedibus dotatae funt ad facile faliendum. Eqiti 
filvas potiffimum occupant & plantas confumum 
foliofas. 

Immo tam varius eft animalium adpetitus, ut 
milla fere pianta fit, quae non ab aliquo eligitur 
& atv alio inta&a relinquitur. Equus cedit PbeU 
landrium Capras, Vacca Cicutam Ovi; Capra relin- 
quit Aconitum Equo, &c. Ea enim, quibus cer- 
ta animalia pinguefcunt, alia tanquam peftem & 
venenum rejiciunt. Hinc nulia herba abfolute 
venenata eft, fed tantum refpecuve. Sic etjam 
Euphorbium homini rnaxime noxium, Sphingi Eupbor- 
bics £•? Pbalcence Neuftrice cibus eft faluberrimus. Ne 
vero ex ignorantia hujus 3egis, mortera fibi accele- 
rent, unum quodque ipforum ea guftus & olfaftus 
fubtilitate munitum eft, ut illorum ope, noxia a fa- 
Jubribus facili negotio difcernere queant. Si au- 
tem iisdem victitaverint herbis, refiduam tameu 
faciunt aliis nutrimenti partem, cum os fingulis 
non a?que aptum fic ad gramina e terra excer- 
penda, quo paclo cibus omnibus erit fufficiens, 
Huc lpe&at experimentum ceconomicum apud Ba> 

C 5 tavos 



4* OECONOMIA NATUFLE. 



tavos tritum, uhi fc. 8 vaccae pafcua habuerun? 
& non amplius fuftentari poffunt, ibi 2 Equi^ 
quod fibi fufficit, per aliquot dies inveniunt, & 
poftquam Equis nihil fupereft, adhuc 4 oves ha- 
bent de quo fuftentari poffint. 

* Sues terrae gremium fodiendo, viftum com- 
parant & radices fucculentas, utpote cibum illis 
deftinatum, qua?runt. 

Quibusdam arborum folia & fru6tus in efcatn 
conftituti, ut Bradypo, Sciv.ro, quos ut facile at- 
tingant , pedibus inftructi funt fcandentibus. 

Aquas incolunt, prseter pifcium myriades, 
Caftores , Pboca & Lutra, ut ibi fuam habeant 
fuftentationem ; qui etjam ideo pedibus pofticis 
dotati funt natatoriis, eorum vivendi generi 
maxime acoommodatis. 

Anferinus totus ordo, ut Anates, Mergi &c. 
in aquis etjam vitam tranfigunt, utpote Infeftis 
aquatilibus, pifcibus eorumque ovis/j viclitantes. 
Quis vero non vidit , fi modo parum attendat, 
quam exa-fte admirabilis illa roftri, colli, pedum 
& plumarum fabrica eorum vitae generi refpon- 
deat, id quod etjam de omnibus reliquis avibus 
obfervatu maxime dignum eft. 

Sterncs 



f) FaElum efi , uf interdum tum in altis montibus, tum 
lacunis & foffis varia pifcium genera inveniantur , de quo- 
rum origine varii in varias abierunt fententias & conjeftu- 
ras ; fed obfervavit Cl. Gmelinus, quod cum Anates pifcium 
ova deglutiant , qu&dam eorum integra intrent & cum alvo 
exonerata in ejusmtdi lacunas demittantur , ubi pofiea ac- 
crefcunt pifces pari modo , ut antea. cum feminibus plantarum 
Jieri §. Vll. vidimus. Gmel. II. Sib. p. 25. 



OECONOMIA NATURiE. 43 



Lari parafitici fingulare vivendi genus notari 
sneretur; cum enim non ita commode aquis fe im- 
jnergere ibique pifces venari valeat ac reliquae aves 
aquaticae; Laros reliquos ipfius altrices conftituit 
Creator eo modo, quod, dum parafiticus eos perfe- 
quitur, praedae partem in ejus nutrimentum eru6tare 
cogantur *); autumno vero, cum pifces in pro- 
fundo fe abfcondunt, fubminiftrat iterum Mergus 
Merganfer Laris , unde vitam fuftentent, utpote 
quri adhuc profundius in mare defcendere valet. 
Act. Stockh. 

Avicularum ager & annona eft Polygonum avi- 
culare, femina ferens ponderofa & fimilia Helxi- 
ries, vulgatiffima planta, nec calcitratione in 
viis, nec alibi facile deftruenda, copiofifiima in 
agris poft meOera , quos rubros reddit onufta fe- 
minibus numerofiflimis. Haec decidunt in terram 
& teguntur ab aviculis per totum annum. Sic 
benigna Natura volucres cccli alit. 

Ampbibiorum nonnullorum, inprimis Anguiura 
& Ranarum, non rninorem geffit curam Creator^ 
^uibus, cum nec alis inftruantur ut volare poffmt^ 
ne» pedibus ad celeriter & commode currendum, 
illa ratione praedam capere, datum eft, ut non- 
nulla animalia fua quafi fponte in fauces ipforum 
kruant. Crotalus Americae incola, dum tantum 
ri&u hiante, avem, mufcam vel fciurum ira 
^rbore fcdentes infpicit; hi ftupidi toti quanti, 
& quafi nullum illis fupereftet refugium, gulam 
cjus incurrunt. Contra vero fummam Creatoris 
erga homines benignitatem veneramur, dum con» 
fideramus tintinabulum, caudam hujus ferpentis 

dau- 



9 Simile vide in Catesb. earol. I. p, 2, & 7. 



# 



44 OECONOMIA NATUR^E. 



claudens. Hujus enim ope, homines a venena* 
tillimo hofte fibi faepe cavere poffunt, dum fo- 
num ejus tintinabuli audientes fugiunt, quod fi 
non tieret, homo i&u ejus petitus, intra fex 
horarum fpatium vel faepe intra femihoram , to- 
tum corpus putredine corruptum refert. Plura 
ejusmodi adferre, non permittit angufturn hoc 
chartae fpatium. Quicunque vel fugitivo oculo, 
admiranda Creatoris opera luftrare velit, facile 
perfpiciet, quam fapiens fit omnium rerum infti- 
tutio , ordo, & jufta nalurae cum finibus divi» 
nis convenientia. 

§. XVI. 

Porro non fine fumma admiratione confpici- 
nius, quam provide etjam egerit naturae opifex 
circa illorum animalium confervationem , quae fub 
certo anni tempore tempeftatis violentia, ab iis 
excluduntur, quas ad vitae fuae fuftentationem ne- 
ceflaria funt. Sic Urfus autumno ingreditur 
Mufcum colleclum, ibique tota hieme delitefcit, 
non alio victitans cibo quam pinguedine, durante 
aeftate, in membrana ejus eellulofa collecta, quae- 
que fub hoc ejus jejunio , procul dubio per vafa 
ejus, nutrimenti loco, circulatur; cui forte acce- 
dit ille pinguis fuccus, quem ex glandulis in plan- 
tis pedum exfugit. 

Erinaceus , Meles > Talpa, eodem modo hiber- 
nacula vegetabilibus replere confuefcunt, & fse 5 
viente gelu, obdormiunt. 

Vefpertilio per integram hiemem gelida & mor- 
tua quafi confpicitur. Amphibia pleraque antra aut 
lacuum atque paludum fundum occupant. 

Hirun- 



I 



OECONOMIA NATUR.E. 



45 



Hirundines tempore autumnali, appropinquan- 
te frigore, & fimul evanefcentibus Infe&is & ci- 
bo, afylum' contra frigoris vehementiam in la- 
cuum fundo, inter Arundines & Scirpos quasrunt, 
unde verno tempore, mira naturas difpolitione, 
iterum emergunt. Omnibus his, dum jejunare 
coguntur, ceffaC inteftinorum periftalticus motus, 
quare adpetitus minuitur, adeoque famis fa?vitiam 
minus fentiunt. Huc etjam fpedtat laudatillimi 
Lijhri de hifce animalibus obfervatio, quod eo- 
Tum fanguis, in patellam eduftus, non prout re- 
liquorum animalium coaguletur, adeoque circulo 
redintegrando nihilo minus fit aptus. 

Tetraones fub ipfis nivibus ambulacra fibi fcepe 
effbrmant; at pennas aeftate deponunt, ut nequean.t 
volitare circa menfem Auguftum , adeoque & curre- 
re coguntur per fylvas; fed tum matura funt 
Vaccinia in fylvis, unde copiofum iis nutrimen- 
tum a natura largitur; puili autem prima aeftate 
nullas pennas deponunt, adeoque curfu inferio- 
res, pericula evitare poffunt. 

Aves reliquae infectivora?, quotannis migratio- 
nes usque ad exteras regiones fufcipiunt, ut fub 
mitiori coelo, vitae fuftentationem quserant, dura 
tota borealis terra, ubi ceftate jucunde degunt, 
glacie & nive tegitur. 

Infetia, hieraali tempore, intra puppas fuas 
fsepius latitant & ex circumnatante lympha , ve- 
luti foetus ex liquore amnii, fuftentantur, unde, 
vere appropinquante, in omnium admirationem 
expergifcunt , evolant. 



Nec 



4<5 OECONOMIA NATUR^. 



Nec tamen omnia animalia, quee hiems ab- j 
fcondit, hafce jejunii leges obfervant: Nonnulla ] 
penu fuum inftruunt a?ftivo & autumnali tempo- ) 
re, ex quo poftea, quas fibi funt r.eceflaria, de- 1 
promunt, ut Mures , Corvus Glandarius, Sciuri, 1 
Apes. 

%. XVII. 

Quse de avium, ad exteras regiones, migratio- 1 
ne jam verbo monuimus, anfam nobis fubmi- J 
niftrant, hanc rem ulterius exemplis illuftrandi. 

Sturnus vulgaris poft mediam feftatem, ver- 
mes apud nos minus copiofe inveniens, ad 
Scaniam, Germaniam & Daniam quotannis de- 
fcendit. 

Fringilla ccelebs femina, omni hieroe, auftra-' ] 
Ies regiones petens, circa Feftum Michaclis Ra- I 
taviam catervatim peragrat; cum autem heic re- 1 
maneant mafculi, proximo vere revolabit, nifi ] 
matrimonio fe folutam efle velit. 

Similiter Fringillce oryzivora femina, menle i 
Septembri, dum in Cuba horreis repofita eft * 
Oryza , qua vefcitur , verfus auftrum fugit, j 
vere autem infequente revertitur, marem in- 
i T ifura. 

Aves noflra aquaticce quovis autumno auftra- I 
lem plagam petere neceflum habenr, antequam 
aqua heic glaciem induat. Sic novimus paludes 
Polonicas & Lithuanicas Anatibus, Cygnis & An- 
feribus autumno refercas effe, quo magnis turmis 
curfum per varia flumina usque ad Pontum Euxi- 

num 



OECONOMIA NATUR^. 47 

num tendunt: fed vere appropinquante, dum 
Solis aeftus eas infeftare incipit, vela vertunt, 
& per aerem ad paludes & lacus boreales , ova 
depofiturae , turmatim feruntur. Ibi enim, inpri- 
mis vero in Lapponia, maxima adeft Culicum 
pipientium copia, qu* viclum illis optimum fub- 
miniftrat, cum omnes Culices antequam aiis in- 
ftruuntur, in aquis deganC 

Scolopax Rufticola per hiemem in Anglia ha- 
bitat, & inde vere initante, matrimonio jun&us, 
difcedit. 

Anas biemalis menfe Aprili Sueciam tranfit, 
nec curfum detinet, antequam mare album pe- 
tierit. 

Recurvirofira Avocetta in Italiam quovis au« 
tumno proficifcitur. 

Colymbus artticus quovis vere & autumno Ger- 
maniam petit. 

Turdus mufieus verno tempore filvas noftras 
implet ; hieme vero fugit. 

Emberiza nivalis hieme durante , Alpes defere- 
re coadta, ad Sueciam & feepe Germaniam usque 
properat. 

Larus Hifpaniam & Italiam vifitat. 
Corvus Scaniam adit. 

Per ejusmodi migrationes, in plurium regio- 
num & gentium ufus quoque cedunt aves, & 

per 



48 OECONOMIA NATURiE. 



per totum fere orbem diftribuuntur. Admirari 
vcro heic convenit, quod omnes tempus difccf- 
fus & recelfus exacle obferv r afe norint, quodque 
nec de via errent. 

PINNA nivv^ (Bell. aquat. 401. t. 401. jfonfl , 
exfang. t. 16. f. 5. 6. Gualt. ind. t. 78. 79.) 
Concha maxima maris mcditerranci , cceca uti 
congeneres, fed*va!vulis caicareis fortifiimis in- 
ftructa. SEPIA Octopodia, fct&zit* (Bell. 
aquat. 3301 t. 331. ffonfl. exfang. t. 1. f.i.) ejus- 
dem loci incola & prioris hoftis infenfiffimus, 
qui ut videt hiantem Pinnam , rapacis inftar Leo- 
nis, apprcpinquat & eam devorat. PINNOTHE* 
RES f. Pinnopbylax (Jonft. exfang. t. 20. f. 3.) 
vero Cancer eft Eremitae inftar nudus & ocula- 
tifiimus, quem intra clauftra fua recipit Pinna, 
& dum ipfa valvulas aperit cibum qusefitura, prre- 
datum dimittit; appropinquante vero Hofte Po- 
lypo, celeri timidoque curfu fe recipit cancellus 
ad hofpitem, quas de periculo fic admonita clau- 
dit domum & hoftem excludit. Hoc pulcherrimum 
phtfnomenon vidit fagaciffimus D. D. Hnjfelquift 
in itinere verfus Palaeftinam , quod recentiore 
latuit , veteribus autem fatis notum fuit. Ariftot. 
hift. 5. tradit Pinnam cuftodem aliquem continere. 
15; Pinnce ori adnafcitur animalculum chelas babens & 
cibwn affumens , qaod Cancro parvo fimile eft & vo- 
catur Pimiopbylax. lib. II. c. 24. de Pinna & Pin- 
nophylace: neque enim vita fortaffe concbis poffet fer- 
<uari , nifi opera Cancri. Plin. IX. 31: Pinnotberes 
vocatur minimus ex omni genere, ideo opportunus irh 
jurice; buic folertia ejl inanium oflrearum tejlis fi 
condere. IX. 42 : Concbarum generis cj? Pinna eft , 
nafcitur in limojis furrecta femper, nec unquam fine 
comite, quem Pinnoiberem vocanty alii Pinnopbylacem i 

is 



OECONOMIA NATUR/E, 49 



is ?/? Squilla parva, alibi Canctr , dapis dJTectator; 
pandit fe Pinna, luwinibus orbum corpus intus minth 
tis plfcibus efcam prabens , affultant illi protinus , & 
ubi licentia audacia crevit , implent eam ; hoc temmis 
fpeculatus index, morfu levi frnifcat, illa ore com- 
prefo qvidqvid incluft , excnhrat , partemque focio tri- 
buit; communemaue domum fimul & conmnmia tecta 
Cancer habet , Pinnam pafcit , pinnamque tnetur , binc 
pinnce Cufios fertur cognomine graio. Oppian> 

§. XVIII. 

Deftructio: 

In antecpdcnhbns monuimus , non omnia 
animalia vegetabilibus vefci , fed quaedam etjam 
eflt , quae cercis animalculis in eOcam & vitae 
luftentaHonem fruuntur: Scilicet funt, qua? rapto 
folurnmodo vivunt, & multas imbelles quotidie 
dilacerant» 

Sic deftruuntur animalia, ita vero, ut debi» 
Jiora plerumque continua ferie infeftentur a 
forn'oribus. Hoc paclo plantis vi&itat Aphis; 
Anhides Mufcce aphidivorce cedunt ; buic Aftlus 
!n( ; dias ftruit; Ex Afilis fuftentantur Libellula; 
hx ab Araneis capiuntur, Aranei vero a Pafjeri» 
lus , qua? tafidsm Accipitribus cedere coguntut. 

Pariter aqua putrida deleftatur MonoculuSt 
qui Culicibus in cibum abic , hse Ranis , Ranae 
vero Luciis, & Lucii Phocis-. 

Vefpertilio & Caprimulgus noclu folum evO* 
lant , ut pluriroas Phalaenas tunc temporis circunt* 
volantes abripiant. 

Cornices eradicant in pratis exaridos ftipite§ 
Graminum, ut Larvas Tipularum fub iis deli* 
Tom. IL D tefeifl» 



S o OECONOMIA NATURiE. 

Founded 1313 / 

tefcentes confumant, eoque minuunt earum co« 
piam graminibus noxiam. 

Picus Infecla in arboribus delitefcentia ex- 
trahit. 

Hirundo illa in aere volantia perfequitur. 

Talpa vermes infeftat. Pifces voraces come- 
dunt minores. Jmmo nullum fere animal depre- 
hendimus, quod non cum fuo hofte certare co- 
gitur. 

Inter Quadrupedia vero, utpote reliquis in- 
feftiflimas & maxime periculofae , eminent Fera , 
ficut etjam inter Avcs Accipitres. Ne autem ha? 
nimis atroci laniena integras fpecies penitus de- 
lerenc , etjam illaj fuis circumfcribuntur cancellis, 
inprimis, quod ferociffimas attinet, notari mere- 
tur, quam paucse fint in refpe&u ad reliqua 
animalia, ita tamen, ut jufta obfervttur pro- 
portio b). Porro nec tanta earum copia in 
omnibus regionibus invenitur. Sic Gallia & 
Anglia nullos alit Lupos, nec terra Borealis Leo- 
nes vel Tigrides. Huc accedit, quod ferocia 
haicce animalia in propria nonnunquam faeviant 
vifcera. Sic Lupus Vulpem devorat. Canis Lu- 
pum & Vulpem infeftat ; immo Lupi congregati 
interdum urfum comprehendere non verentur i). 
Tigris proprios catulos mafculos faepe necat. Ca- 
nss interdnm vel Rabie corripiimtur, fuosque 
focios perdunt, vel Alopecia & fe ipfos con- 
fumunt. Pra;terea Feraj rarius tam iongam attin- 

gunt 



h) In Syft. N. Ferarum <o. tantum fpecies deteftse funt, 
cum tamen reliqua quadrupedia circiter 120. numerentur. 
Pariter Accipitrum 50. exiftum, cum reliqu» aves ad 300, 
numerum accedunt. 

i) Ut nobis retulit D. D, Gisler* 



OECONOMIA NATURiE. 51 



gunt setatem, ac Phytivora; fed ex alcalina fua 
diseta ad varios morbos inelinanc, qui morcetn 
jpfis citius accelerant. 

Quamvis autem animalia a fuis qua?que hofti- 
bus infeftentur, fuis tamen ftratagcmatibus & 
arrnis, eorum violentiam fat calJide eludere fo- 
lent. Sic Lepus Canem per fuos anfractus ia;pe 
confundit. Cum Urfus innocua Pecora & Ju- 
menta infeftat, confertim haec in mutuam defen- 
fionem congregantur: Equi capita conjungunt & 
pedibus pugnant. Boves caudas componunt & 
cornibus refiftunt. Sues gregatim concurrunt 
& fortiter iniultui fe opponunt , ut non 
segre vincantur; & notatu dignum eft, quocl 
omnes natos, utpote minirr.e valenres, in medio 
fuorum collocent , ut fecuri maneant, donec 
prajlium rinitum fit. 

A ves , fuo diverfo volandi genere, fe faepe 
ab Accipitribus liberant. Si Cohimba cnm Acci- 
pitre eundem volandi modum haberet, vix ungues 
ejus unquam effugeret. 

Ceterum attendi meretur, qua ratione qua?- 
dam per totam noclem fecuritati fua? confulanti 
Inter Equos in filvis dormientes, unus feroper, 
fervatis noclium vicibus, evigilans ftat & ex- 
cubias quafi agit. Simia Panifci in Brafilia, 
dum in arboribus dormiunt, altera earum excu- 
bat, ut fignificet , cum Tigrides illas obrepant, 
fi vero cuftos ipfe dormiens reperiatur, ad mor- 
tem usque a reliquis dilaceratur k). 

Hinc non adeo felix femper eft Rapacium 
venatio, quac haud raro per tot^m diem retia 

D 2 fruftra» 



k) Jiarcgr. hrajtl. 427. 



OECONOMIA NATURiE. 



fruftraneo Jabore tendant, necefTe eft. Hanc 
vero ob cautram, ta!em his Creator indidit na- 
turam, ut famem diutius fuftinere poflint, cuai 
fc. menfam fcrculis refertam non femper inve- 
niant. Sic Leo per plures dies in fpelunca abs- 
quc fame delitefcit. Lupus dum femel gulae fa- 
tisfecit, plurium feptimanarum jejunium absque 
ulla difficultate perferre poteft. 

Si regrediamur ad finera, propter quem Summo 
Conditpri piacuit liunc naturaj ordinem ita ador- 
nare, ut qusedam animalia quafi ad reliquorum 
horr-ndim ianienam creata fint, videtur eo po- 
tiifimuin tendiiTe providam ejus curam, ut non 
tantum fuam habeant fuftentationem , fed & eo 
ipfo ad juftam inter omncs fpecies proportionem 
fervandam inferviant, ficquc impediant, ne plus 
jufto, nonnifi cum hominum & animaliuro detri- 
raento atque pernicie, accrefcant. Nam fi ve- 
rum , ut eft veriifimum, in fuperficie terras, non 
nifi certum & proportionatum animalium nume- 
rum habere de quo vicam fuftemet, neceffum 
eft ut fame fingula perirent, li idem numerus 
bis vel ter mukiplicaretur l). 

Mufcce qusedam funt viviparae, qua? uno partu 
2000 feius erutuntur, hse exiguo tempore a"ra 
implerent, & nubium inftar folis radios nobis 
interciperent , nifi ab avibus, araneis, multisque 
aliis comederentur m). 

Cice- 

I) Derb. Pb. Tb. p. m. 237, 

m) Mufchenbr, or. cit. . Jk 



■OECONOMIA NATURiE. 53 

Ciconi* & Falcones 2Egyptum a Ranis, quss 
poft inundationem Nili toum illam terram ob- 
tegunt, nec non Palasftinam a A^pribus liberant. 
lca in hanc rem Bellonius nj: Ciconia /Egyptum 
tanta accedunt in copia, nt agri prata inde albe- 
fcant; hos tamen amant JEgyfrtii, cum Rince illic 
tanta abundantia generentur, ut nifi Ciconicc eas vo r a- 
rent , nibil illis effet frequentius , twn etjam quod fer- 
pentes capiant & devorent. Inter Belham c;? Getzatn 
Palaftince agri fcepe deferunhtr ob murium copiam & 
Soricum abundantiam , quas nifi devorarent Percnopteri, 
natura inJlinZlu huc qdvolantcs , nullam femsntem 
pojjent incolcs facere. 

Vulpes Lagopus idem officium pra?ftatin Lappo- 
nia2 Alpibus frequens, dum abundantes Mures 
Lemmos, qui ibi generantur, abripit , eoque im- 
pedit, ne plus jufto in VegerabiMum jactu- 
ram accrefcant; ut de reliquis nihil jam di- 
camus. 

Sufficit, quod nihil a Deo fa&um fit fruftra, 
& quod omnia qua? fecit, fapientiflime facta fi r >r; 
neque enim nobis nirais arroganter omnes Dei 
fines rimari competit. Ne vero exiOimemus, 
cum Rapacia ha?cce nobis aliquando clamnum in- 
ferant, Conditorem applicuiffe natura? ordinem 
ad noftra privata principia ceconomica; nam alia 
ratio domeftica Lapponis eft. alia ruftici Europa?i, 
alia Hottentotti & hominis filveftris; ftupenda 
vero Oeconomia Divina non eft nifi una per to- 
tum orbem confpicua; & fi natura ad noftram 

D 3 opinio- 



n) Itin. p. io2. 



54 OECONOMIA NATUR^. 



opinionem non femper juftos pofuerit calculos^ 
haud aliter eft intelligendum , ac cum varii nautae 
ventum fecunxlurn, quilibet ad fuum deftinarum 
portum, expeTtant, quibus omnibus fimul fatis- 
fieri nequit, 

§. XIX. 

CADAVFRTBUS fostidisque corporibus totus 
orbis oneraretur, nifi qu#dam animalia illa etjam 
in deliciis haberent. 

Cum itaque animal aliquod emoritur, nullum 
perdunt momentum Urfi, Lupi, Valpes , Corvi 
&c. antequam omnia e medio auferant. 

Si vero e. g. Equus juxta vias publicas oc- 
cumbit, ubi Feraj haud accedere audent, eum 
poft aliquot dies tumidum, ruptum, tandemque 
innumeris mufcarim camivorvm larvis impletum 
deprehendes, a quibus totus quantuscito con- 
fumitur & removetur, ne dm venenato fcetore 
praetereuntibus moleftiam pariat. 

Pifcium cadavera, dum ad litora propellun- 

tur, pifces voraces . ut Rajte, Squali, Murance &c, 
fe illuc ad edendum conferunt ; quoniam vero 
fluxus & refluxus maris cito ftatum mutat, in 
caveis ipfe faepe detinentur & cibum feris prae- 
bent, litora oecupantibus. Sic terra non tantum 
cadaverum putredine purgatur, fed variis etjam 
animalibus neceffaria vitae fuftentatio per oeco- 
nomiam Naturae procmatur. 

Pari roodo, fuum & ahoruni commodum pro-» 
movenc multa Infecta» 

Culi-- 



OECONOMIA NATUR.3L 55 



Culices, dum in aquam ftagnancem, putridam 
& foetencem numerofa ova immittunt, omnem 
ejus aquce putredinem comedunt enatas Larvae, 
id quod Juculenter patebit, fi quis experimentum 
eo modo inftituere velit, ut duo vafa aqua pu- 
trefafta repleat, inque altero eorum cuiicum lar- 
vas relinquat, alterum vero ab illis bene fecer- 
nat. Hoc faclo brevi reperiet aquam, culiculis 
impletam, puram efle, absque ullo foetore, alte-. 
ram vero ab iilis vacuam, continuo foetentem. 

Pediculi in capitibus infantum, fcabie infe&is, 
mirum in modum augentur, nec fua utilitate in 
eo deftituuntur, quod abundantem humorem con- 
fumant. 

Scarabai, asftivo tempore, e pecorum fterco- 
ribus omne humid«m & glutinofum extrahunt , 
unde poftea veluti pulvis fbper terram per ven- 
tos diiparguntur; Hoc nifi fieret, tantum abeft, 
ut vegetabilia fubjacentia inde pinguefcerent, quin 
potius totus ille locus fterilis foret. 

Canum excrementa, cum adeo tetra & feptica 
fint, ut a nullis adpetantur Infeftis, eorumque 
ope fic difpergi nequeant, cautym eft, ut in la- 
pi.de, trunco, aliove eminentiori loco alvum ple- 
rumque exonerent canes, ne vegetabiiia exinde 
deftruantur. 

Feles autem propria excrementa in terram de- 
fodiunt. Nihil tam vile, nihil tam parvum, in 
quo non elucet mirificus natur«e ordo & fapiens 
difpofitio. 



§. XX. 



5<S OECONOMIA NATURiE. 



§. XX. 

Hominis demum caufla, hi omnes naturae The- 
fauri, qui in tribus natura? Regnis continentur, 
facti videnfur, quos tam artificiofe condidit, tam 
ntife propagari fecit, & tam provide fuftentat 
fumrnus rcrum Moderator. Hujus ufui omnia, fi 
non mcdiace, faltem iramediatq cedere poflunt, 
ceteris non item. 

Rationis ope homo ferociffima animalia do* 
mat, velociflima perfequitur & capit, immo quae 
in fundo maris abfconduntur viventia, affequi 
valet. 

Rationis ope, vegetabilia in iramenfum augefc 
mimerum, & arte illa efficit, qua? natura fibi re« 
li&a vix faceret. Ex vegetabilium regno, qua? 
cibo, potui, veftimentis, medicamentis, navi». 
gationibus, & innumeris, ad vit&' fuae neceffita» 
tem. & coromoditatem fufficiunt, ingeniofe parat. 

Mineras ut obtineat, in terrae abyffum defcen- 
dere & fere vifcera telluris fcrutari didicic; quam 
artiflcicfene novit fragroenta ex duriflimis di-. 
vellere rocntibus, duriffimos lapides inftar aquaE> 
fluidos reddere, utilia mecalla ex inutiiibus di- 
fbnguere fcoriis, & tenuiffimum Sabulum ecjam in 
aliquem vercere ufum. 

Et quid multa? dum feriem rerum creatarum 
fequimur, & confiderimus quam provide unum 
propter altcruro faclum fit, res tandern eo rece- 
dit, omnia propter hominem facta effe , & eun* 
praecipue in finem, ut ille, opera Creatoris ad- 

miran*. 



OECONOMIA NATUR^E. 



nurando, gloriam ejus extollat, fimulque omnibus 
jebus gaudeat, quibus ad vitam commode & ju- 
cunde tranfigendam eget, 

§. XXI. 

Argumentum hoc de Natura; Oeconomia, 
cujus particulam tantum jam leviori brachio teti-. 
gimus, tantae eft amplitudinis & dignitatis, ut fi 
rite & ad omnes fui partes delineandum eifet, 
Jiomines, in quo ingenii vires tantum non omnes, 
intendant, haberent: immo a j tas prius defkeret, 
quam unius vel minimi Infe&i admirabilem Oeco- 
nomiam, leges & artificiofam ftru&uram, accu* 
rate rjmari vel perfpicaciflimus valeret, cum na» 
tura etjam in minirnis tota fit. Quaelibet fpecies 
cujuscunque rei 'creatqe digna eft, qute fuum fingu* 
larem fcrutatorem habeat. 

Si , fecundura qKialemcunque calculum , nu« 
xneraremus Vegetabilia ioooo, Vermes 2000, /«» 
Jecta 10000, Amphibia 300 , Pifces 2000, Aves 2000, 
Oiiadrupedia 200; in mundo fefe 26500 viventium 
fpecies offerqnt. Ex his noftra patria vix 3500 
habet, cum plancas fponte crefcentes circicer 
1300, nec non 2300 fpecies animalium de- 
teelas alat. 

Homines, qui in ]audem & admirationem 
iioftri Creatoris creati fumus, nifi otiofi fpefta- 
tores effe velimus, nihil magis afficere poteft 
& debet, quam pia horum magnaiium confide- 
ratio. Certe, fi majori cura & attentione ani- 
mum fcientiis horum omnium poliremus, pfaete* 
iflfignem illum ufum, qui Oeconomia? noftra? ind© 

E> 5 acce- 



5 S OECONOMIA NATURiE. 



accederet, Oeconomiam Natura? longe excellentioi 
ivm detegeremus, dete&am vehementius admi- 
raremur. 



Omnium Elementorum alterni recurfus funt, 
quidquid alteri perit in alterum tranfit. 

Senec. nat. III. 10. 

Felix qui poterit fines cognofcere rerum! 




XX. 




XX. 

T E N I A 

QUAM 

PRiESIDE 
D. D. CAR. LlNNiEO 

publico examinj fubmifit 

GODOFREDUS DUBOIS, 
Stockholmienfis. 

Upfalia 1748. Maj, 9. 
§« I. 

1n icenam hujus univerfi prodeuntes, attoniti 
admiramur infinitam varietatem rerum creata- 
rum, quam nobis expofuit natura? Conditor, 
Tot enim a fe invicem toto coslo differentes 
Itrucluras, diverfarumque rerum indoles inveni- 
nuis, quot fere objecla oculis noftris fefe offe- 
runt. Quo autem uberiorem nobis acquirimus 
cognitionem eorum, qute circum nos funt; eo 
etjam propius accedimus ad cognitionem catenae, 
harmonia; & fyftematis illius naturae, fecundum 
quod creata videntur omnia. Scilicet obferva-* 
mus, corpora Regni LAPIDF.I fimpliciflima Terras 
in Petras, Foffilia & Metalla uniri; Jimites deia 
Regni Lapidei & Vegetabilis adeo propinquoa 

effe, 



6o 



T JR N I A. 



efTe, ut eos vix idiftinguere liceat; VEGETA- 
BILIA incipere a Fungis, Algis , Mufcis, Filici- 
bus, tandemque ad herbas & arbores adfcendere; 
limitcs fimiliter pofitos Regnum Vegetabile inter 
& ANIMALE, aeque efTe difficiles & obfcuros, 
ut facile aliquis fe hujus regni campos vix atti- 
gifTe, antequam eos transgreffus fit, animadver- 
tar. ; hoc demum inceptum a vermibus, ad Infecta, 
Pifces , Amphibia , Aves & Qjiadrupedia fefe ex- 
tendere obfervabit. 

Ut ar.tcm diftiri&os nobis de Rebus naturali- 
bus formemus conceptus, primo quidem nolTram 
obfervamus externam ftructuram, uti caput, os, 
nafum, oculos, auriculas; brachia & ofla noftra 
&c. ; Analogice deinceps judicamus, & concen- 
tum facillime etjam invenimus inter partes QUA- 
DRUPEDIUM, quod ad caput, os, nares &c. 
& hominis ejusmodi paries; idem fit in AVT- 
BUS, licet loco pilorum pennis tegantur, & n%- 
xilla labiis dcntibusque defntuantur. In PISCI- 
BUS videmus pedes in pinnas, & vel pilo< 
pennas in fquamas effe mutatas; inveftigare au- 
tc.ii eorum aures , res eft altioris indaginis. 
Theoria INSECTORUM adhuc denfioribus in- 
voluta eft tencbris; obfervamus enim caiiculam 
eorum commutari in offa, & eorum pedes digi- 
tis tantum conftare, eaque nafo & auribus de- 
ftituij contra autem Antennas in infecTis obferva- 
snus, quarum nullarn videmus analogiam apud 
priora illa recenfita animalia, q.uare etjam harum 
partium ufus nos penitus ad huc dum latent. 
Si paulo longius a nobismet ipfis fecedamus ad 
VERMES, familiam ibi deprehendimus magis ad- 
huc mirandam, dum plurimos capite, oculis, 
nafo, aurjbus & pedibus delTitui videmus, uG 

e. g. 



T m N I A. 



6l 



e. g. Conchas & fimiles. Tantum diftant hi ver- 
rres a nobis, ut parum temporis effluxerit, ex 
quo totus fere orbis nefciit, an animaiia vel ve- 
getabilia elTent haec ipfa, qua maximum eorum 
numerum, dicenda. URTICAM MARINAM feu 
Medufam & PENNAM MARINAM inter vege- 
tabilia recenfuerunt, ut fexcenta alia reticeam. 
Quafi infcii fic e regno animali incidimus in 
REGNUM VEGETABILE, & hcrbas tanto mi- 
nus. earumque ftrucluras, inteliigimus , quanto 
minorem ad nosmetipfos hahent analogiaro & 
relationem; conceptum tamen generslem nobis 
formamus de Plantarum radicibus, foliis, petaJis, 
pedunculis, fioribus & feminibus, cum communi- 
ter ha?c apud omnes inveniantur. Unum ex al- 
te r o horum vegetabilium nos intelligere & nolfe 
credimus, donec in limite Regni Lapidei ftemus, 
ubi Cryptogamia in Filicibus, Mufcis, Algis & 
Fungis nobis occurrit, in quibus fsepe nefci- 
mus, an ipfa planta fit Radix, Folium aut cau- 
lis; cumque heic partem maxime effentialem, 
feu flnem ulcimura plantarum quxramus, qui effc 
fru&ificatio , nefcimus fepiflime, ubi corolla, 
ltamina, piftillum vel femina recondantur; ut 
cryptogamia haec eam habeat relationem ad ve- 
getabiiia, quam habent vermes ad animalia, & 
ambo nobis £eque funt mira. Longius fi pro- 
cedamus in regno vegetabili, TREMELLAS 
verrucofas obfervamus induratas in cruftas la* 
pideas, & CONFERVAS articulatas in ramos 
crefcentes, cruftis lapideis obteftas, Corallinas 
diftas, ab animalibus confeflas, ita ut fa?pe has- 
fitemus, an hasc fint animalia, herbte vel etiam 
lapides. Et fic deinceps. 



5. II. 



62 



t m n r a. 



§. ii. 

Novis inventis, iisque quam maxirae miris 
fufficit campus naturas fpatiofiflimus, ita ut 
unumquodque faeculum fua habuerit inventa; fi 
autem praefens confideremus tempus & ferme 
decennium hoc 1740. inter & 1750. tantum, 
tot idem obfervationes inftituit, detexit & ex- 
pofuit, ut eas non fine admiratione perpendere 
queamus. Quot enim & quaiiane praeftiterint 
Ehyfici circa ELECTRtCITATEM , & fcienti* 
naturalis Statores circa POLYPOS? ut innu- 
mera alia taceam. Curiofiffimus Tremblejus in 
aqua ftagnante obfervavit corpufcula, capillis fi- 
jnillima , contrahentia fe fi tangerentur ftilo, & 
fe icerum expandentia , ut dubius haeferit , utrum 
fubtilis eflent Conferva, gaudens motu con~ 
tractili, Mimofae inftar aut etiam Oxalidis foliis 
pinnatis, vel etiam animal, cum fenfu inftruclum 
elTet. Obfervationes ejus diligentiflims iteratse, 
& diflectiones horum corpufculorum docuere 
tandem eum, non tantum heic novum adefle 
animal, verum ex diflectis hujus animalis parti- 
bus, etiam nova recrefcere pofle animalia. Res 
ftupenda , nova & toto orbi antea inaudita! 
Ejusdem etiam naturs illud erat phaenomenon, 
quod comitatu Cl. D. Prsfidis, ipfi curo fex 
commilitonibus obfervavimus, An. 1741. in Gor- 
dio , ad magnam Infulam Carolinam , quod 
difle&us fcilicet Gordius in minimas partes, vi- 
tam retinuerit in fmgulis partibus, moverit fe 
& in tot recreverit animalia, quot fuere ejus 
fegmenta. Vid. it. Gottl. 280. 

Cl. Treroblejus innumera inftituit experi- 
menta, in diflecandis , partiendis & findendis 

Poly- 



T M N I A. 63 

Polypis, quo ipfo etiam conftitit, fingulum 
fegmentum & laciniam ore inftrui, propriisque 
organis reliquis redintegrari , quod paradoxon 
phamomenon deinceps lecl;um & obfervatum 
cum omnium admiratione, invitavit curiofos 
Reaumurium, B. jfuftaum, Bonnetum, Lyonetum, 
Guettardum, Folkefium, Geereum, Backium, Muffcben- 
brcekium, Bakerum alios, certatim circa Polypos 
experimenta inftituere. Et fic plurimi, paucis 
annis, detefli funt Polypi: e. g. 

1. POLTPUS fubcylindricus , ore fetis circiter 
denis radiato. (Hydra Polypus.) 

Leeuwenh. aft. angl. 283. />. 1494. a&* angl. 
abbr. vol. 2. part. 2. p. 258. tab. 20. 
fig. 1. 2. 

Trembl. polyp. tab. 5. fig. 1. 

Bseck. act. Stockb. 1746. tab. 6. fig. 1. 2. 

t. POLYPUS Jlellis cordato - campanulatis ra- 
diatis. 

Trembl. polyp. tab. 10. fig. 8. Polype h pa- 
nache. 

Baeck. act. Stockh. 1746. tab. 6. fig. 4. 

3. POLTPUS campanulatus integerrimus prolifer 
fubcylindricus , ore fetis obvallato. (Hydra 
campanulata.) 

Basck. acl. Stockb. 1746. tab. 6. fig. 5. 6. Po« 
lypus collinfonii. 

4.PQLT* 



T JE N I A. 



4- POLTPUS riichotomus, apicibus eampanu* 
latis. (Ifis Anaftatica.) 

Leuwenb. arcan. natur. 

Needham. microfc. tah. 7. fig. 3. 4. 

De Gcer att. Stockh. 1747. faZ>. 6. fig. 4. 5. 

5. POLYPUS anafi-aticam refcrens. (Ifis Anaftatica.) 

Trembl. a£i. sJng. T747. n. 484. p. 627. t. i 4 
/. 5. Clufter Polyp. 

Hic magnitudine gJobum acicuiae vix fuperat, 
dumque fe expandit, eam plane prge fe fert 
formam atque Anaftntica feu Rofa de Hiericbo 
di^a; quan^o autem tan^ifur, contrahit <e m 1 
canitulum. Hanc fpeciem nuper obfervavit IllulTHs 
noOer Entomologus Nobiliff. DE GEER, quam 
dein uti vulgstiffiroam , fa?pius curiofis oftpndic 
Cl. Dn. Pra-fes in COCHLEA Faim. Snec.\ V?> . \ 
quae multoties pilis quibusdam rigidis exafperarur, 
dum rami bujus polypi anni fuperioris perennant, 
fetas referentes in tefta Cochlea?. 

Cum iam in eo fimus, vf eyaminemus ge- 
nus, polypus diftum , oKervare juvat , nulium 
genus nroprie vel dari vel dici debere Poly- 
pum *), verum. auod polyoi vocabulum pari 
ratione cum •ele&ricitace affumendum fit; quod* , 

que 1 



*) Polypi tres priores fpeeies e genere HYDRAE funt, fe- 
cunduro Syft. nat. 6. p. 72. ■221. quarta vero ipecies 66 
Concha anatifera longe diverfiffim* funt ab Hydris. 



T M N I A. 65 

que hoc pha?nornenon pluribus fpeciebus d'ffe- 
rentis nacurse commune fic, ita ut i^EPAS 
ANATIP\ERA Faun. Suec. 1350. fuo pedunculo 
crefcat, seque ac quintus didus Polypus. Quod 
recrefcant Medufa, dum in partes fecantur; quod 
Sepia fuos refuroat orticulos amiflbs; quod Lum- 
bricus in duas divifus partes, in duo dift nfta 
formetur animalia; quod Cocblece fua refumaftt 
tentacula poft refectionem ; quod Cordius in plures 
divifus partes, in tot etiam abierit animaleula, 
res funt hodie notifiima?, obfervationibus abunde 
evidas; ut credibile videatur , totam claifem 
vermium unius ejusdemque eife natura? cum Po- 
lypis. Immo adhuc longius procedit hoc ipfum 
phajnomenon , ita ut ONISCUS aquaticus Faun. 
Suec. 1258. & CANCRI, fuis rnutilati pedibus, 
recrefcant, qui tamen Infecla, non autem ver- 
xnes funt; at omnia hasc fefe in aquis fuftentant, 
ubi fe confervare polTunt in humido, attrahen- 
tes fuccum quafi per poros, donec reftituantur; 
eo plane modo, ac dum mufculus in corpore 
truncatur aut abfcinditur, dum pars lsefa, natu- 
rali fuo udore fuftentatur per emplaftra, accrcfcit 
& reftituitur per fibras fuas, qua? omnes fibris 
minoribus conftant, & minima; etiam cauda, ca- 
pite & ventre, ut verofimile videatur fibras cor- 
poris humani eodem modo redintegrari , dum 
fe&ae aut variis inftrumentis ]xfts , quo Polypi. 
Sic etiam videmus fruftum Fuci, ramum Con- 
fervae, aut etiam alius cujusdam plantse radicem 
aquis immerfam, aiimentum attrahere per poros, 
caulem facpe & fruftificationem protrudere atque 
reftitui totaliter; & plurimos ramos, nec non 
ipfa folia fepe, dum madids inferuntur terra?, 
in plenas accefcere plantas, more Polyporum; 
aut potius forte Polypos more vegetabilium 
Tom. IL E crefce- 



66 



T JE N I A. 



crefcere, prout hi in regno animali, proximos 
flios habeant limites regno vegetabili. 

§. III. 

Quemadmodum plurimi hujus faeculi Curiofi 
plerumque in duobus occupati fuere, fcilicet in 
indagando Syftemate Naturali in triplici regno 
rerum naturalium i.), & inftituendis novis 
obfervationibus circa qualitates Polyporum (§. 2.), 
ita Medici etiam, faltim noftrates, plures infti- 
tuere obfervationes circa vermes corporis hu- 
roani, quam unquam antea, quibus & fuas per 
plures annos adjunxit curas Cl. Archiater D. D. 
ROSEN. Et certe co?nitio vermium, uti res 
eft maxime neceffaria, ita etiam difficillima; cum 
enim vermes ipfi non fint morbus, verum caufla 
morbi*, ita etiam fymptomata excitant diveriifli- 
ma, & morbos a fe invicem, toto coclo dirfe- 
rentes, pro fede & loco, quem in tubo in- 
teftinali occupant, & pro partibus etiam cor- 
poris , quae iisdem infeftantur, quod quoque 
raaximam peperit difficultatem Medicis in diagnofi, 
in indagando fcilicet figno eftentiali vermium in 
tanta diffimilitudine fymptomatum, ut indc tuto 
concludere polTent ad eorum exiftentiam in 
corpore humano, & fic medicamenta preeberenc 
appropriata. 

Inter vermes vix ullum habemus, qui veZ 
major eft vel majores parit dolores corpori hu- 
mano, quam Lumbricus latus , Tania diftus ; diffi- 
culter etiam hic dignofcitur, & adhuc difficilius 
expellitur. Ut Taerlia hsec clarius innotefceret 
Medicis, innumeras fere inftituere cum eadem 

obfer- 



T M N I A. 



obfervationes Pra6tici maximi nominis; in hoc 
autem pun£to, unicus cafus fortuitus plura no- 
bis detexit de indole Tfeniae, quam vel unquam 
antea omnes inftituti labores, vere Herculei. 
Huic vero fini obtinendo, non fuffecere antiquo- 
rum regulte prattic^e, nec recentiorum tantum 
obfervationes, aceuratillima? licet; verum requi- 
rebatur ut r. Botanici, ad id faftigium. quod 
rmnc attigere, pervenirent, in inftitutione CLAS- 
SIUM NATURALIUM , & analogia animalia 
inter & plsntas. 2. Ut indolem ac fpecies PO- 
LYPORUM detegerenc , quomodo fcilicet alii 
eftent proliferi, ut polypus C). Backii tertius. 
3. Ut Zoologi plures impenderent horas ob- 
fervationitnis inftituendis circa INSECTA, eo- 
rum genera & fpecies , qualem jam praeftitere 
operam inter noftrates NobilifF. Dn. Carol. Ds 
Geer, & Celeb. Dn. Ptcefes. 4. Ut Medicis 
ofterrentur plurimi AEGRI, qui hac Tienia cru- 
ciarentur, eoque ipfo nancifcerentur occafionem 
inquirendi ora vermium, aut inftrumentum illud, 
quo tot, tantosque excitant effectus dolorofifii- 
mos Ta?niae, quemadmodum Celeb. Rofen & Spx- 
ringio. Si adhuc quidquam eorum, quorum mentio- 
nem antea injecimus, defecifiet, forte cognitio 
horum animalculorum pofteritatem latuifiet. Hae 
enim obfervationes occafionem prasbuere Cl. Prae- 
fidi excitandi difcipulos, Medicinae ftudiofos, ut 
accunte ohfervarent iri Anatomia comparata, 
quando aperirent Anatomicorum Martyres, Ca* 
nes , quos vermes ejicere obfervaiTent , ut fpe- 
cialiiTime inquirerent caput Tamia?, ex quo etiam 
felicifiime evenit, ut, dum quidam diligentiflimi 
mei Commilitones *) in hoc ipfo elTent occupati, 

E 2 in 



*) L. Klafe, S, Nauclerus, L. Mentin, M. K*iler. 



<58 



T M N I A. 



in uno fubje&o Anatomico ultra quatuordecim 
invenerint diftin&as Taenias, inque aliis paucio- 
res, quas vivas Cl. D:no Prsefidi obtulere , qui- 
que etiam materiem & occafionem prazbuere 
mihi vircs periclitandi meas, circa horum ani- 
malculorum defcriptionem & alias circumftantias. 

§. IV. 

Primus gradus fapientias eft res ipfas noffe, 
confufis enim generibus & fpeciebus, confundi 
omnia neceffe eft. Dum enim veteres defcripfe- 
re nobis materiem medicam , negle&a fpecierum 
hiftoria , defecit fcientia & irrita reddita eft. 
Non enim fufficit nobis fcire plures tepides & 
plantas dari venenatas, verum fcire etiam opor- 
tet quaenam fpecies fint venenatae , & quid quas- 
vis efficiat; alia enim medicamina ei infundimus, 
qui Opium fumfit; alia, qui Arfenicum ; alia, 
qui Hippomanes; alia iterum, qui Aconitum. 
Vel exempla e Scrpentibus proferam : morfus 
viperae , longe alia efficit fymptomata , quam 
Afpidis, Haemorrhoi, Najae , Dipfadis, Sepis, 
Crotalophori. Antidotum mdrfus Crotalophori 
prsfentiffimum eft Senega Polygala; fpecies, Najae 
vero Ophiorrhiza, & fic in aliis. In Hiftoria ita- 
que fufficienti & defcriptione Taeniae feu vermis 
pertraclandi , primum jam occupabitur opera 
noftra; ut enim plures dantur fpecies vermium 
in corpore humano, nulkim etjam eli dubium, 
quin fingulae fpecies fuam habeant diverfiffimam 
indolem, & diverfiffimos etjam producant effe&us. 
Sine diftinfto conceptu generico, difficillimum 
eft, fi non plane impoffibile, diftinfte proponere 
fpecies; omnium ergo primura removenda funt 

gene- 



T JE N I A, 



6 9 



genera affinia, ut tandem tanto clarius fpecies 
patefcant Tteniae, 

Verraium nomine veniunt communiter apud 
Medicos, omnia ea animalcula, quse vitam de- 
gere obfervantur in tubo inteftinali, quamvis 
rariflima fint exempla, quod hic bofpitentur alia, 
quam verme^, animalcula, uti INSECTA, quas 
quoque ut fingulariflima in obfervationibus Me- 
dicorum adponuntur. Non pigebit, paucis re- 
jtulifle cafum de Infe&is intra tutJum inteftina- 
lem, ante duos circiter annos heic Upfalia? obfer- 
vatum. Ancilla ruftica, per cbmidium fere anni, 
dolore ftcrnachali & torminibus cruciabatur, 
cum vomitu, anxietate & pervigilio. Fruftra 
praefcribebantur a Q. D. Prailide & aliis, omnia 
quse vermibus opponi folent, hinc relicla fuas 
genti & rufticis, ei a vetula ofFertur decoetum 
Lichenis cujusdam, Elfnafwer dicli, eujus vis & 
effeclus femper in hunc usque diem Medicos 
latuit, praeter eum tantum ufura, quem contra 
Aphthas prajftitit, & eft bic MUSCUS cumati- 
lis Mat. med. 492. Poftquam a?gra, per aliquot 
dies, hoc aflumferat decoctum, per vomitum 
fex vel feptem ejecit vermes ovatos, caudis 
elongatis, quos, Cl. D:no Pra^fldi, die vomitum 
hunc fclicem infequente, exhibuir ipfa, dum, 
examine inftituto, invenit eos tantum eflTe Lar- 
vas MUSCJE tenacis. Faun. Suec. 1084. Sed 
infeclorum, utpote a vermibus diftincliflimorum 
animalium, confiderationem prajtereuntes, ad 
vermes nos conferimus. 

E 3 «. V. 



70 



T M N I A. 



§. V. 

VERMIUM Claffis in Reptilia , Mollufca, 
Teflacea Lithopbyta & Zoopbyta , difpefcitur. Syft. 
nat. 6. p. 70. 71. Ex hifce quinque nefcimus 
uHos alios inventos efle in tubo inteftinali, 
pr.Tter Reptilia tantum & Tasniam. Reptilium 
genera quinque funt. r. Gordius. 2. Afcaris. 
3. Lumbricus. 4. Fafciola. 5. Hirudo. Ex hifce 
removemus primum HIRUDINEM, ut aut vivi- 
param, aut fpeciem oviparnm, habentem ova 
vel etiam jiullos fub abdomine adglutinatos. 
Hae fanguifuga?, fi improvide ingurgitentur cum 
aquae potu, femper ferme vomitum cruentum 
caulfantur,- ut patet ex obfervationibus medico- 
rum. Secludimus etiam GORDIUM, utpote in 
abdomen llhtum, non diu ibi manentem; cum 
enim gracillimus fit, fetas inftar facillime vifcera 
& corpus ubique tranfit; & dum hoc ipfo 
major m corpore excitatur calor, fuperficiem 
corporis approximari cogitur , ubi inftar punfti 
minimi, caput fuum per cutem exferit, auram- 
que libeiiorem frigidoremque trahit. Medicis 
Americae notiilimus eft Gordius, fub nomine 
VentE Medinenfis , & fepius obfervatur in utraque 
India, ubi etiam fenfim fenfimque e corpore ex- 
trahitur. Qujus generis autem ifte fuit, dubita- 
mus, qui apud Fermones, ante aliquot annos 
oblbrvatus , plurimos morti nddixit, antequam 
PofTetum adplicare edocti funt a?gri, in quod fe 
recepit ifte hoftis, corpus dcrelinquens aegrov 
tantis. 

FASCIOLA inteftinalis. Syjl. nat. 10. 
pag. 649. 

Faun. 



T M N I A. 



7i 



Faun. Suec. 1268. Tasnia continua plana, ful- 
fcis longitudinalibus. 

Spcering. Acl. Stockb. 1747. ^flg. 108. iab.l$. 
fc 6 - 

Plat. Prax. p. 993. Ligula inteftinorum. 

Magis apud pifces & canes qu3ra homines 
obvia eft; conftat tamen obfervationibus , eam 
etjam inventam e(Te apud homines, rarilfime ta- 
men. Ha. i c Fafciola dum in proprio vivit ele- 
inento, in torrentibus fepiffime obfervatur, juxta 
lapides, corpore ovato, vix fuperante magnitudi- 
nem feminis Melonis. In Gafterofteis Pungiciis vul- 
garis eft, quorum ftomachum fsepe replet, ficcrefcens 
in magnitudinem feminis cucurbita?. Confervatur 
in Mufeo horti Academici , ante duos annos e 
Brama extracta Fafciola intettinalis , ulnse ferme 
longicudinis ; ubi enim fufficientia invenit ali- 
menta, querriadmodum in tubo inteftinali anima- 
3ium, in immenfam crefcic magnitudinem. Ne 
ergo cum Tamia confundatur, fequentem habe 
ejus defcriptionem : Eft vermis candtdus, longus , 
linearis, planus vittce inflar, obefiufculus , extremita- 
tibus rotunditis, latere fuperiori £f inferiori lineis 
tribus longitudinaUbus exaratus; latera feu margines 
obtufi funt cf cremtlati , ai extremitates autem mar- 
gines funt acutiores. facillime a Taenia dignofci- 
tur, cum minime fitin transverfim divifus aut 
articulatus. Ratione confiltentiae cft etjam pau- 
lo obefior, quam ulla fpecies Taenia?. 

ASCARIDES funt vcrmes minimi fubulati & 
ad extremitates acuminati, inltar fcrme vermis 
cafei, Faun. Suec. 1019. ab eo tamen diverfiflimi, 

E 4 cum 



72 



T JE N I A. 



cum nullam fubeant metamorphofin. Habitant 
in paludibus & locis lutofis, vulgatiflimi tempore 
aettivo; vulgariffimi etiam in equis & infanti- 
bus, & in hifce femper ferme in inteftinis craf- 
fioribus & reflo hofpitantur; ita ut faepe in 
rn ,gna copia & catervatim ejiciantur fuper ftra- 
gula infantum, fub fomno, & faepe etiam apud 
eos maneant ad adultam usque aetatcm; Quotidie 
Tcnefmum excitant , & fri fexu fequiori faepe 
intrant vulvam, & continua titillatione Saty- 
riafin caufTantur. Apud adultos rarilGme com- 
parent , nifi fedentarii fuennt homines; tum 
vero fsepius motu & equitatione expelluntur. 

LUMRPJCUS facillime a reliquis dignofci- 
tur, cum fit cylindncus, fine articulis, circulo 
fa;pe elevato & denfiori cinclus adverfus finem 
alterius extremitatis ; vulgariffimus in humo atra 
& fpongiofa, pr&cipue locis umbrofis; vulgaris 
quoque eft in tubo inteftinali, ubi ftpe a copio- 
fo nutrimento ad ulnse longitudinem excrefcit, 
colore magis candidus aut ruber, quam extra 
corpus humanum. In homine dum latet, faepe 
annulo ifto deftituitur cnlTiori circum corpus , 
quod quidem cauffam pr^ehet dubitandi de fpecie, 
nifi fteriiem eum dicercnt nonnulli, quamdiu 
in corpore manet. Violentiffima efficit fympto- 
xnata, inteftina interdum perforat, quo ipfo mi- 
ferrima & trucuentilTrna exiftunt tormina & 
convulfiones & facpe mors. Beatus Prof. Ro- 
berg vidit nitidflimum equum, in Hippodromo 
Regio, convulfionibus intcriiffe ex hoc ipfo ver- 
me , qui poftquam inteftina equi perforaverat, 
in adomine delitefcens inventus eft, Huic etjam 
obfervationi alii fimiles exhibuere. 

Ver- 



T JE N I A. 



73 



Vermes jam fupra recenfitos aliis accuratius 
defcribendos relinquimus, quum noftrum non 
fit hiftoriam omnium vermium dare; quare nos 
propius conferimus ad confiderationem fpecia- 
iiffimam ipfius Taeniae, ut vermis, cujus juftam 
defcriptionem fat diu defideraverunt Medici, 

§. VI. 1 

TiENIA facillime a reliquis dignofcitur Zoo- 
phytis vermkim, per characterem ejus effentialem, 
qui confiftit in corpore fimpliciffmo artiatlato, quo 
abunde ab omnibus Reptilibus diftinguitur, qua; 
enim omnia funt vermes, non tantum fine artu- 
bus, fed & flne articulationibus. 

Hujus generis duae Medicis vulgo notae funt 
fpecies, quae infinitis fere varietatibus inter fe 
differunt, in longitudine, graciiitate, articulis 
paulo longioribus , vel etiam brevioribus. Nos 
quatuor fpecies vidimus, quas heic fiftimus. 

* * * * * * 
* * * 

I. TiENIA Solium ofculis marginalibus folitariis. 
Tab. I. fig. I. 

Faun. Suec, 1267. Tsenia articulata teres. 

Tyfon act. angl. 1683. n. 146. t. i, 2. /. 2 4 
6, 10. Lumbricus latus. 

Andr. f. 5. Solium. 

Coulet. Lunibricus latus. 

E 5 Plau 



74 



T M, N I A. 



Plat. prax. 993. Vermis cucurbitinus. 
Beverv. tbef, 202. t. 102. /.3. 

Defcr. VERMIS linearis , comprejfus, articth 
latus , Jlriatus , albus , antice truncatus , apice fenfim 
in acumen attenuatus , conflans innumeris fere arti- 
culis. ArticuW finguli funt ovati, comprefji , Jiriis 
circiter 12 longitudinalibus exarati, angulo altero in 
medio perforati; apex articuli finguli coronatus ejt 
margine prominalo , abfolete bifido, & fingulo lobulo- 
vix manijefte emarginato. Bafis vero finguli articuli 
truncata, in medio parum prominula. 

Videtur hic vermis efie prolifer , aut ejus 
efle formae, ac fi fcyphi, uno fcilicet ab al- 
tero recepto, effent intra fefe repofiti, faeie & 
more Madreporae. Corall. Balt. Fig. XI. Eo 
quod margines membranacei vermem cingant an- 
nu'orum inftar, quibus manifefte a fequentibus 
diftinguitur fpeciebus, quum infequentes fpecies 
marginem quidem habeant, minime autem mem- 
branaceum; a reliquis etiam diftinguitur, quod 
minus fit comprefTus & minus planus. Hujus 
fpeciei duodecim individua feu diftinfti vermes 
in cane uno reperiebantur , omnes ferme teretes 
& cylindrici, pauxillum tamen comprefTi, ut an- 
guli effent teretiusculi. Haec tamen craffities 
minus plana eflentialis non eft; vidimus enim 
plures ab horninibus eje&os, in totum planos, 
ad inftar vittae, & membranaceos , adeoque infe- 
quentibus fimillimos. Prteterea figno infallibili 
diftinguitur haec fpecies ab omnibus aliis Tasniis, 
eo, quod quivis- ejus articulus in angulo margi- 
r.ali, non vero in latere plano ut fequentes, 

aper- 



T JE N I A. 



75 



sperturam habeat, feu foraraen, quod eft punclu- 
lum prominens, perforatum, ut in vivo verme 
cylindricunr fit. Fig. i. c. 

'H' 1 * 

Vivus dum hic ipfe vermis fuper papyrum 
ficcam conjicitur, variis locis adglutinatur & ad- 
hasrefcit, dum repat & fe cxtendat, hinc atte- 
nuatur & eiongatur, ita ut articuli, aiias ovati, 
& fepe craflitiem pennae adtingentes, poHicis 
longitudinem aequent ftliformes, tum etiam juxta 
articulos feparentur, fecedentibus a fe invieem 
articulis. Dum autern hi ita feparati articuli , 
tepidae injiciuntur aquae, vivunt, moventur & 
paululJum repunt, & priorem fuarn etiam reci- 
piunt formam, femini cardui fimillimam, quo 
ipfo apertifliraum eft, hunc vermem per articulos 
fuos multiplicari , dum a fe invicem feparantur 
articuli. 

Ofculum hujus vermis in medio altefius an- 
guJi feu marginis pofitum effe diximus , circa 
quod tamen obfervandum eft, non orones arti- 
culos in uno eodemque latere os fuum habere, 
fed alfernare fiepius ita, ut dum unus articuius 
fuum habeat os a ktere marginis finiftro , fecun- 
dus a dextro, tertius a finiftro, quartus icerum 
a dextro, & fic deinceps. Non tamen pro Jege 
abfoluta haec alternatio ofcuJorum afiTumenda eft, 
faepiflime enim invenimus tres, quatuor vel quin- 
que articulos, unum poft alterum , bsbere os in 
uno eodemque latere, antequam linicus exifteret 
articulus, qui os proferret a Jatere altero. 

Vermes cucurbitini nihil aliud funt qmm ar- 
tlculi ex hoc verme, modo fupra nominato fe« 

parati 8 



7* 



T m N I A. 



parati, qni tamen facilius circa extremitatem 
vermis crafliorem, a fe invicem fecedunt ; fic 
mukiplicatur hic vermis fecedentibus articulis 
craffioribus in vermes cucurbitinos , & ex ver- 
mibus cucurbitinis enafcuntur dein Tsenise hujus 
fpeciei. 

A medicis hae partes Vermiculi Cucurbitini 
diftae funt, quoniam aliqualem fjmilitudinem cum 
femine cucurbitae habent, Jicet multo propius 
aflimilentur femini Cardui, funt enim ovati com- 
prefli, crafliore apice coronati margine. Benive" 
riius a) , Aldrovandus b) & Neuholdus c) ftatuunt, 
hos articulos, diftin&os efte vermes, quorum 
margo coronans anus effet, & quod unus caput 
fuurn in alterius anum immitteret, & fic a fe 
invicem fuftentaretur unus ab altero; rem au- 
tem fe non ita habere, non alio experimento 
evinci opus eft, quam ut Taeniam talem integrarn 
fumamiis, induratam fpiritu vini. eamque longi- 
tudinaliter aperiamus, dum etiam nudis oculis 
videbimus, totum cjus parenchyma, unum idem- 

que 



a) BENIVEN. med. obf. 87- P. 277. de aegro vermes 
cucurbitinos excernente: qui ita inter fe, (dum fcilicet al- 
ter akeri mordicus inhsereret) jungebantur, ut cum fua ipll 
ferie quatuor cubitorum longitudine excederent, cum totutn 
corpus unam duntaxat feriem putares. 

b) ALDROV.AND. infecl. lib. 6. p. 651. patuic Lumbri- 
cum latUm ex multis , fi longus fuerit, vermibus , femini 
cucurbitee limilibtis, fibique invicem arfte coadunatis, con-» 
ititui. 

£•) NEUHOLD. obf. patb. tberap. p. 16. dec. 1. ftatuit 
aniculos Taenice diltinftos etTe Vermes Cucurbkinos , & quod 
unus caput fuum in alterius anum immitteret, ut fic cohae- 
rerent & aiimenta unus ab altero hauriret. 



T N I A. , 77 



que effe corpus; quod autem veteres aliter non 
sntellexerint hunc vermem, quam quod diftin&is 
conftaret animalculis, quoniam fingulus quisque 
articulus vivus per fe erat, progreffui fcientia- 
rum adfcribendum eft; non enim iis ea inno- 
tuere myfteria de polypis, quse nobis hodie no- 
tifllma funt. 

Heic probe obfervandum eft, quod, dum 
vermes cucurbitini exeant una cum alvi excre- 
mentis, adfint in tubo inteftinali vermis hujus 
fpeciei Taenia?, qui foli generant vermes cucur- 
bitinos, & quod feque-ntes fpecies Teenite nun- 
quam progignere poffint vermem cucurbitinum. 
Ex hoc etiam fequitur, vermes cucurbitinos non 
efTe ova hujus fpeciei, verum veriffimos articulos 
a majori verme, ad extremitatem ejus craffio- 
rem, intra hominis inteftina, feparatos. In homi- 
nibus faepius hic ipfe vermis maxime planus, 
macilentus & fere membranaceus ejicitur, inltar 
vittas, quod ex eo forte eft, quod raro, nifi 
mortuus ex homine expulfus obtineatur; & fic 
mortuus fpiritu vini committitur, ut fibras fuas 
ab irritatione fpiritus contrahere nequeat, quem- 
admodum fit in vivo verme fpiritui indito. in 
hac facies fat affimilatur .fecundae fpeciei, diftingui- 
tur autem facillime, per articulos longiores, 
per fuperiores margines latiores, & per ofcula 
ad angulum lateralem, non vero latere plano 
obvia, uti in fequentibus. 

* * # * # • 
# * * 

II. TJENIA vulgaris ofculis lateralibus geminis.Ffg.2. 
Faun. Suec. 1266. Taer.ia articulata plana. 

A ScbencK 



78 * T M N I A. 

Scbenck. obf. III. p. 308. Tsenia. 

Spigel. monogr. Lumbricus latus. 

Bartb. AU. 1673. p. 148. tab.39. 

Plat. Prax. 992. Lumbricus latus f. Tarnia in- 
teitinorum. 

Andr. t. 9. Taenia vulgaris. 

Beverv. tbef. 202. fig. 202. Tainia. 

JWerr. ^wi. 206. Lumbricus latus. 

Defcr. Corpus album, planum, lineare & fert 
membranaceum , articulatum , latitudine vix pollicis , 
angulis acutis & mediantibus articulationibus quafi 
ferratis ; altera extremitate plerwnque truncatus efi 
vermis , a/fer<z ■yero fenfim attenuatus. Articuli 
Jingnli funt plani, quadrangulares , latiores plerumqm 
quam longi: Ofculo fubtus in latere plano finguli 
fegmcnti gemino: altero fciiicet verfus bafin articuli, 
conflante foramine minime marginato aut prominulo, 
£f «//o foramine minus confpicuo, ante prius ob- 
vioy in centro fere articuli, longitudinali : rima*de~ 
bifcente. 

Hic eft ille vermis, qui proprie dicitur 
Lumbricus latus , & faepe in longitudinem plunum 
ulnarum excrefcit, faciem vittae gerens, vnlga- 
tiflimus inter Taenias, homines infeftantes. 

Articuli hujus vermis faepiflime latitudine 
longitudinem fuperant, quando autem vermis 
vivit & repit, longiores multo funt articuli, 

quaiu 



T M N I A. 



79 



quam lati, infuper funt articuli hujus vermis 
undecim circiter lineolis longitudinaliter exarati, 
ab utroque latere. 

Si hic vermis luci & meridiei objicitur , ut 
peliucidus confpiciatur, in eo obfervamus quafi 
inteftina undulata & flexuofa, intra fingulum ar- 
ticulum, diftinfta & propria. Si jam bafin arti- 
culi eam dicamus partem, quse alteram ingredi- 
tur; invenimus in altero latere plano bafi pro- 
ximo, magnum teretem porum feu foramen, 
quod os dicamus, cum per ' illud humores fugat, 
ut & auram interdum attrahat, cum bullas aereas, 
aquse redditus vermis, poftquam aeri fuerat ex- 
pofitus, hifce foraminibus expellat. 

In hoc ipfo poro feu ore finguli articuli, ob- 
fervatur etiam Roftrum minimum, cylindricum, 
quod pro lubitu emittit vermis, ut eo facilius 
repat, & eo innitatur ac vellicet adjacentia, & eo 
demum alimentum attrahat, quod a paucis obfer- 
vatum. Patet igitur apertiilime, unumquemque 
articulum vermis hujus os proprium habere, feu 
aperturam juxta bafin alterius lateris , per quara 
roftrum fuum rainimum emittit cylindricum, in 
ufum reptationis & nutrimenti. Proxime ante 
hoc ipfum ofculum, paullo proprius ifti lateri, 
quod fequentem excipiet articulura, alium ha- 
bet porum, oblongum tamen & adeo parvum, 
Ut vix oculo nudo obfervari queat. 

Vermis hic crefcit more reliquorum , novis 
articulis accrefcentibus verfus apicem anguftiorem. 
Cum autem fefe multiplicet, fit hoc communiter 
ad . extremitatem craffiorem, ubi a fe invicem ar- 

ticuli 



8o 



T M N I A 



ticuli feparantur, & feparati articuli fecundum 
longitudinera abbreviati, in latitudine vero audi, 
formam acquirunt feminis hordei. Unde & hanc 
fpeciem corpori ineife cenfendum eft, dum ejus- 
modi in excremencis obfervantur corpufcula. 

* * * ♦ * * 
* * * 

III. T.ENIA lata ofculis lateralibus folitariis. Fig. 3. 

Defcr. Confiat corpore plam , membranaceo, 
lineari , antice truncato , poftice fenfim in acumen at- 
tenuato, articulato, fecundum articulos margine fer- 
rato. Margines in bac Tcenia plicati funt , & fuper- 
jicies utraque, feu latera plajia, 5 ftriis longitudinahbus 
exarata ; Articuli in hac longe breviffimi, ita ut la- 
titudo vermis fape decupla efi refpettu longitudinis ar- 
ticuli. Ofculum feu porus unicus modo confpicitur 
verfus bafin articuli, in latere plano, ut in pra- 
cedente. 

Rariflime hic ipfe vermis in hominibus obfer- 
vatur, vulgatiffirous autem in canibus, longitu- 
dine & forma priori fimilis, ab eo tamen pras- 
cipue diftinftus , quod hujus articulus o&avas 
vel decimaj partis fit ipfius vermiculi latitudinis; 
omnes autem praecedentis Tsnise articuli, asque 
longi ferme atque lati. In hac fpecie nulli an- 
frattus inteftinorum, dum lumini opponitur, con- 
fpiciuntur , feJ duo tantum obfcura videntur 
pun&a , vel etiam nullum. In hoc prseterea unum 
tantum obfervamus porum feu ofculum, nifi ocu- 
li noftri & nudi & armati etiam nos fallant. Hu- 
jtis etiam margines magis funt undulati, articuli 
enim latiores funt a lateribus , quam in medio. 
Obfervamus tandera, circa extremicatem trunca- 

• tam, 



T JE N I A. 



81 



tam, pun&a femper duo obfcura, quae inde pro- 
veniunt, quod dum propagines deponat vermis, 
etjam articulus ab eo divellitur, adfint quafi duo 
nervi, qui franguntur. Circa extremitatem gra- 
ciliorem funt i\rix transverfae, & articulationes 
adeo parva?, ut vix nudis oculis diftingui queant. 
Dum adhuc vivus eft & fe extendit, uno altero- 
ve 3oco filiformis evadit, & articuli , iis in locis, 
aeque graciles fiunt , atque pofi: ejus mortem lati 
funt. Praeterea hic ipfe vermis intrinfece longi- 
tudinaliter craffior e(l, quam praecedens, ita ut 
videatur fpina dorfi quafi eum pertranfire, circa 
rnargines autem seque compreflus eft , atque prae- 
cedens. Ultimo obfer.vandum , quod baec fpecies 
inter omnes maxime lata fit a). 

* * * * * * 
« * * 

IV. TiENIA canina ofculis marginalibus oppofitis. 
Fig. IV. 

Ruyfch. obf. 84. 

Spbring. aSt. Stockh. 1747. tah. 5. fig. a. 

Eft Taeniae fpecies, quae praeter fupra jam re- 
cenfitas, vulgariter etiam in canibus & faepiffime 
apud homines invenitur. Hujus magnitudo vix 

crajfi- 



a) SPIGEL. lumbr. lat, p. 12. digitum minimum latum. 

VONAT. bift. mirab. /.4. Cap.<26. digitum integrum latum. 

HILDAN. cent.l. Obf.yt. digitum latum. 

FABRIC. cent.2. Obf.11. grana 6 latum. 
Omnes certe auftores, dum Ta^nias fuas latifiimas de- 
fcripfere, de hac fpecie egcrunt, quse latiflima eft, & isepius 
fecunda duplo latior, 4, 

Tom. II. F 



82 



T £ N I A. 



craffitiem fili tenuiores fuperat, quantum nobis ob- 
fervare etiamnum licuit; quare etiam adhuc fub 
judice lis elt , fitne, ha?c nova fpecies vel etiam 
tantum proles alius cujuscunque. Pelluciditate a 
reliqais difiinguitur fine punctis intra fuhftantiam obfcu- 
ris, & quod articuli ejus lineares , ferme pollicem 
longitudine aquent; quod vigefies longitudine latitudi- 
nem fuperent, & quod pars antica nidlo modo mar- 
ginem babeat, uti antecedentes fpecies. Nihilo- 
minus planiufculus efl vermis, adeoque hujus ge- 
neris. Hunc ex fegmento tertii exftitiffe, difficilli- 
tnum effet alferere, quomodo fcilicst hoc fegmen- 
tum in latitudine crefceret , cum longitudo nul- 
lam habeat proportioncm. . ExftitifTe hunc ex pri- 
ma fpecie, reclamat pelluciditas & privatio margi- 
num articulorum anticae partis; ut de ore nihil 
dicamus, quod difficillimum in hac fpecie eruitur, 
cum vifum fere fugiat; fi vero lente armatur ocu- 
lus, patet ofcula efle ad margines feu latera convexa. 
(non vero plana) articulorum, inque eorum 
medio, uti in» fpecie prima, fed ita , ut ofcula 
• haec ab utroque latere articuli reperiantur oppofita, 
quorum tamen ofculorum, alterum femper minus efi & 
fere obfoletwn. 

% VII. 

Inventis fic & limitibus pofitis fpeciebus , 
conliderabimus CAPUT feu partem illam, a Me- 
dicis tanta cum cura quaefitam, rariflime reper- 
tam. IVELSCH. ven. medin. c. 4. p. 230. aflferit, 
omnes ante fe vidiffe Lumbricum latum acepbalum. 
Dum enim expulfi fuere vermes, doluere Medici 
caput adhuc refidere, quod novum redintegrat 
corpus, cum morbum fedatum tantum, non au- 
tem penitus eradica^um viderinU 

Aufto* 



T M N I A. 



83 



Au&ores fi confulamus, apud tres pnecipuos 
caput Tceniae obfervamus, apud Tulpium nempe, 
Tyfonum & Andryum , ut taceam Rbodium a), 
Fehrium b), Lufitanum c) , Rondeletium d) & Fo- 

TULPIUS in we^. #Z>. 2. c. 42. caput ge- 
nuinum lati lumbrici fe detexifTe putat, idque 
fequentibus declarat: Latum lumbricwn defcripfers 
quidem quam plurimi , at feniper mutilum & tantum 
capite tenus , quod tamen bic ipfi imponitur ; non 
jihum aut pitium, fed genuinum, ac prout id ipfum, 
dum corpori etiamnum inbcereret, a Francifco IVic- 
quio, Arnoldo Tholingio, aliisque quam pluribus Me- 
dicis, indubia fidei, coram confpeVium, idque non fe- 
mel atque iterum, fed tertium, quippe toties infectum 
hoc excrevit uxor Guilbelmi Smitii, modo quidem fru- 
Jiulatim mutilum, fed interim ter integrum & 
emnibus numeris abfolutum. In hujus rei fidem 
Do&iflimus Conful Amftelodamenfis caput Ta?nice 

F 2 nobis 



a) RHODIIIS obf. med. cent.i. 59. in cane epilepfia 
mortuo, vermibus gravido, cujus inteftinis latus lumbricus 
adhaefit, capite bifido; fed corpus antice modo bifidum erat, 
ut in noftra fig. III. B, 

b) FEHR. biera picra p. 125. defcribit lumbricum latum, 
cum collo fenfim anguftiore & rotundiore , in minutiffimum 
capitulum atrum & verrucofum , triura papaveris feminum 
apte conjun&orum formam exprimens, definentem. 

c) LUSITAN. cent. 6. curat. 74. caput verrucofum & 
ulbum , ex quo corpus latum procedebat, & quo magis ad 
caudam accedebat, eo ftrittius evadebat. 

d) RONDEL. dignof. morb. c. 17. huic afilgnat caput lon- 
gum, parvum , oculis deftitutum. 

e) FOREST. obj. I. 26. c . 32. aflerit caput in mucronem 
tanquam fubulam defiifle. 



84' 



T JE N I A. 



nobis depinxit ad corporis extremitatera craflio- 
rem roftratum, duobus maxillis inftruclum , nari- 
bus & oculis ornatum , quamvis oculis in tenebri- 
cofa caligine vix opus habeat, ut piura taceam. 

TYSONUS caput in apice extremitatis tenuioris 
confiituit , ubi truncata cauda terminabitur pilis re~ 
curvis uncinatis duplici ferie pofitis , quaram exterior 
brevior erit ; bis uncinulis feu pilis bamofis adhaere- 
bit inteftinis, & cavebit ne adftringentibus fefe intefti- 
nis fimul cum facibus eiiciatur vermis. In extremi- 
tate tenuiori continuo accrefcunt articuli, adeo- 
que felix judicandus foret vermis, fi quotidie ipfi 
nova capita, nova cercbra generentur. ' Nos au- 
tem non fatis mirari poftlimus, quid Tyfonus cura 
fpinis iftis aduncis ad extremitatem minorem Tae- 
niae velit intelleclum ; e canibus enim fupra 20 
Taenias vivas extra&fs vidimus, & plures ab ho- 
minibus mortuos expulfos vermes microfcopiis 
non fpernendis adfpeximus, fed nunquam fpinas 
has obfervare potuimus, ideoque & has & caput 
vermis fine cerebro, uti fruftraneum, e foro me- 
dico relegamus, quamvis fimul afterere debeamus, 
Tyfonum in reliquis obici vationibus fuis fuifle 
accuratiflimum. 

ANDRY novum detexit caput, ad extremitatem 
angitfiiorem vermis , apice dilatato & quatuor oculis 
inftritcto, quamvis hos oculos MERY, qui non vi- 
vum fed mortuum viderat vermem, pro naribus 
habuerit; corpus capiti proximum adbarens valde 
movebatur , ut teftatur audtor, qui motus & capi- 
tis ftruclura apud nos non valet, quum etiam 
vivos viderimus vermes & integros, adeoque & 
ejus caput inter non entia relegamus. 

. In 



T JE N I A. 



85 



" In canibus culte.lo anatomico fubjeclis, qui 
etiam in fe habuere, seque irj Ileo atque Colo, 
Tsenias plurimas easque fat magnas , facillimum 
erat invenire harum omnium capita, quse enim 
adhuc vivebant & reptabant. Ante autem quam 
Lectori caput exhibemus , necelfum eft , de 
capite hujus familias pauca praefari , ne caput 
quasramus aliter, quam prout conveniens eft 
huic genti. 

Commnniter caput animalium dicitur id, 
quod os & cerebrum continet. Nafus, oculi & 
aures fi adfuerint; eo melius. In reptilibus au- 
tem, & ff;pe in aiiis, fit exccptio a regula, e. g. 
Cancer fuum os in capite non habet , verum fub 
medio ventre, uti Coccus. Inter vermes adhuc 
•jnajori cum difficultato in caput inquirimus , quam 
reliqua membra, ut ne vix quidem Concbarum 
capita certo determinare queamus, ora licet 
earum inveniamus. Si propinquiorem familiam 
Taeniae adiverimus, e. g. Lumhricos , vix anticain 
a poftica diftinguere valemus parte, lumbrici 
enim & antrorfum & retrorfum reptant. Unde 
& credibile eft, latos noftros vermes , vei ca- 
pita non habere, vel etiam neminem ea invenire 
pofle, circa extremitatem fcilicet majorem, pro- 
ut reliqua communiter habent animalia; os au- 
tem habet Tfenia , & tot quidem ora, quot 
articulos vermis; habebit enim quivis articulus 
os proprium, per quod a corpore avulfus fe fu- 
ftentabit, adeoque integer vermis tot ora, quot 
Argus oculos. Cerebrum quod attinet ejus, parum 
refert, five creverit diftinftum cerebrum , five 
uti medulla fpinalis. In infrma gente animaiium, 
vermibus fcilicet , longe aliter partes corporis 
difpofuit Summus Artifex, ubi feepe videre eft 

F 3 os 



84 



T & N I A. 



os & anum idera efle, ut ex quibusdam Coch- 
leis a) & Limacibus i), patet. 

Totam vermium fi examinemus claflem, fca- 
pita borum non ita promincre obfervamus, at- 
que reliquorum animalium , verum vermes efle 
ex natura polyporum. Polypi enim faepius ra- 
mofi funt, praefertim proliferi ditti, & hi ramos 
dimittunt, qui mox excrefcunt in diftincta & per- 
fe&a animalia & perfeftos polypos; idem fit fi 
in plures partes fecentur polypi , dum quaevis 

pars 



a) Att. Parif. 1710. Cochleas fluviatiles aflimenta per 
anum recipere, & per cundem refpirare, in quibus aqua» 
unicum cochlese nutrimentum , intrst, quando anus aperitur; 
eas inluper carere venis atque arteriis ; hermaphroditas efle, 
ovaria & veficulas feminales habere, fpeciemque fuam pe? 
fe ipfas multiplicare. Et plura quae videantur apud AuQo- 
rem Mery loco citato. 

b) LIMAX ovatus lividus margine acuto (Fafciola bepaticay 
inter minima eft animalcula , faepiffime in paludibus degens, & 
praecipue in Stratiote obvius , quod animalculum facpe fupra 
aquam natans, dorfo quiefcere aflblet. In quiete dum ver- 
fatur hoc animalculum, ovatum eft, reptans autem oblongum 
evadit; fupra lividum eft, fere planum , macula in medio. 
oblonga: fubtus planum, fufcum , maeula in medio itidem 
oblonga , fed albida, e qua macula verfus utrumque apicem 
linea pallida extenditur. Color animalculi fufcus oritur a 
vafis fufcis, ramofis, more Dendritae , quee percurrunt difcura 
animalis, non vero marginem albidum. Thorax ab abdomine 
non diftinctus. Tentacula duo, ad apicem crafliorem ani- 
malis punftorum minutiflimorum inftar parva. Inceflus omnj- 
rio Lamacis, non Hirudinis. 

Hoc ipfum animal, dum quiefcit fupra aquam natat fupU 
num; in medio maculae centralis obfervari poteft, quomodo 
ofcuhim quoddam inftar puncti fe aperit, quo animal faeces 
aquae fupernatantes imbibit, & per idem os interdum veficam 
minimam emittit; per idem etiam os excrementa excernit, 
idque in firmiflimum robur 3 dari inter vermes tales, quorura 
CS & anus idem. ' 



T M N I A. 



87 



pars minima vivit & in totidem recrefcit poly- 
pos. Ex hifce ergo fequitur, quemque articuluni 
habere aut mox recuperare f. Principium vita feu 
vafa, per quae circulantur humores. a. Princi- 
pium motus feu nervos a cerebro, ut motum de- 
terminet. 3, Principium nutritionis feu os , per 
quod alimentum affumat. Si vero unica parte 
horum careat articulus feparatus, neceife eft ut 
pereat, quantum ex phyfiologicis principiis etiam- 
nura concludere Jicet. 

Hujus etiam eft indolis Ts?nia, quae primum 
articulus tantum eft, deinde accrefcit pluribus 
immo numerofilTimis a) fape articulis, pari modo 
ac cauda Crotalophori , ut fic quivis articulus 
noftri vermis animalculum fit diftin&um, fi a toto 
feparetur; dum autem cohaerent articuli, commu- 
nem habent fenfationem, eo quo babet modo 
polypus compofitus. 

Quod autem motus a cerebro determinetur, 
docent Phyfiologi, & fic concipimus unumquod- 
que cerebrum fuam habere determinationem , vel 
etiam ut vulgatiflimo fertur proverbio: Quod ca- 
pita, tot fenfus. Bicipitem autem vidimus 

F 4 Colu- 



d) Plin. lib. 1, cap. 23, Intra hominem Tsenia rricennum 
pedum aliquando plurium. 

BARTH. att. 2. Obf 47. ubi liorrichius "in segro vidit 
Taeniam 800. pedum exclufam , ex qua ped. 200. cobEerebant 
in unum abfolute corpus. 

TULP. Obf. raed 1652. /,2. c. 4. Taeniam habet4o. pedum. 

Plurimi fatentur, fe vidifle T?enias inteftinis longiores, cum 
contortuplicatae intra inteftina plerumque lateant. 

TFSON teftatur fe in unica Taenia articulos 507. numeraffe. 

h) Ante aliquot annos Coluber ejusmodi BLcephalus obfer- 
vabatur in colle&ione B. Robtrgii, Profefforis Upfalienfis. 



88 



T E. N I A. 



Colubrem, cujus unum corpus fe rnovebat juxta 
determinationem duorum capitum , & tamen fu- 
ftentabatur, uti Serpens monncephams c). Cre- 
dibile eft , dari Cerebrum aliquod longitudinale 
& commune omnium articulorum Tajniae, quod 
]ongitudinaliter vermem occupat, more medullas 
fpinalis; & quod hoc fcparetur ad genicula arti- 
culorum, dum fecedant articuli Taeniae, cum 
omnes articuli a corpore feparati vivant & mo- 
veantur. Serpens capite vtruncatus , caudam fsepe 
movet per totum diem. Tefludo Mydas faepe 
per totos otto dies circumnatat, capite trun- 
cata, quod mediantibus nervis medullae fpinalis 
procul dubio fit. Secuturis autem feculis hoc 
ipfum indagandum cornmittimus, phirima nobis 
adhuc obfcura forte in lueera protra&uris d). 
Concipimus interea jam Taeniam, ut Polypum pro- 
]iferum, feu ut plura individua differentia in unum 
concatenata, quamvis concatenata non fmt, fed 
fimul nata, & proprium fuum habentia os & tu- 
bum inteftinalem , nec non feparata & fejun&a 
organa vitae, per quae circulatio peragitur, ut & 
fua diltinfta fenforia, per quae motus communica- 
tur; praeterea autem commnnes fuas poffidentia 
fibras, per quas fenfatio communicatur inter arti- 
culos; vitam autem hi vermes degunt quodam^ 
modo vegetabilem, plantae inftar repentis radici- 
bus fefe roultiplicantis, & ex unoquoque articu.lo, 
more graminum, novis ftolonibus progerminantis, 
qui ftolones licet cohctreant, non tamen avulii 

per- 



c) Hic enim non intelligimus ferpentem ab utraque extre- 
mitate capitatum, more veterum Amphisbcenje , fed ferpentera 
ab altera extremitate gemino ca,'ite inftru&um. 

d) Plin. Lib. II. c. 3. mihi contuepti fe perfuafit rerum na- 
tura > nihil incredibile exiftimare de ea. 



T JE N I A. 



89 



pereunt, verum in tot aeque abeunt plantas fepa- 
ratas; hnic qualitati fi apud Taenias addimus prin- 
cipium motus & fenfationis , videbimus quod con-« 
veniat Taenia indole cum polypis & reliquis Plant- 
Animalibus feu Zoophytis. Qui etiam conceptus 
huic noftro asvo facillime intelligitur , cum jam 
noverimus fpecialilljmam illam & verillimam pio- 
prietatem vitse polyporum; quam nec aeque facile 
intellexiiTemus , nec credidiffemus , nifi recentio- 
res naturae curiofi exploratores tot tantaque de- 
texerint phaenomena in biftoria polyporum. Se- 
quitur etiam, ofcuia Taeniae non eife refpiracula 
pulmonum, ut pori infe&orum, prout nonnulli 
antea putarunt; Taenise enim non infe&a, fed 
vermes funt; funt vermes aquatici, ideoque non 
opus habent fpiraculis aereis, quod apertiflimum 
eft ex reliquis vermibus aquaticis; verum funt 
haec foramina articulorum veriffima ora, & minima 
illa roftra intra poros vicem fuftinent dentis, 
linguae & unguis. Adeoque articulus unusquis- 
que eft animal, gaudens ore, roftro, inteftinis, 
principio nutritionis, mctus & vita?. Ex diftis 
hanc nobis formamus conclufionem : quod fcili- 
cet Taenia fit animal, quafi ex pluribus compofi- 
tum. Dari autem animalia compolita , apertiflime 
patet ex monftris, in omnium animalium genere^ 
fcilicet foetus duos vel tres in unum concrefcere, 
patet ex a£lis naturas curioforum, & propria 
autopfia, ubi organa & vifcera funt & propria & 
communia, & tamen, licet rarius, viva funt 
haecce monftra. Adeoque uti monftra in ftatti 
praeternaturali fe habent, fic in naturali Tteniae.. 

Conceptum ORIS Taeniae, facilius jam nobis 
formamus ex diclis. Ubi os eft & alimentum in^ 
geritur, ibi etiam particulae denfiores & crafliores, 

F 5 poft« 



90 



T JE N I A: 



poftquam alimenta extraxerunt, per anum fecer* 
rantur, neceiTe eft. In fpecie fecunda intuemur 
quidem in unoquoque articulo duas aperturas, 
quarum major veriffime ufum praeftat oris; querra 
autem ufum altera praeftet, non aeque conftat, 
Unam tantum aperturam prima babet fpecies* 
aboque ullo roftro, in unoquoque articulo; cre- 
dibile ergo eft, unicam eandemque aperturam feu 
ofculum , oris & ani officio fimul fungi ; quemad- 
modum in fupra di&a Cocblea & Limace (p. %6.) 
Fit igitur quivis articulus Taeniae quafi animal 
diftindtum, proprium fuum habens motum & pro- 
prium os. In fecunda fpecie etiam roftrum eft, 
quam maxime confpicuum, quod & defcripfimus, 
cujus ope animalculum forte alimentum attrabit, 
& validius repit ad acquirendum fibi nutrimen- 
tum, & eo infeftat tunicam inteftinorum nerveam, 
unde raotus percurbatur periftalticus. Prior fpe» 
cies minus opus habet roftro , cum ora ejus ad 
marginem exftantem collocentur; huic autem fe- 
cundae magis necefiTariurri eft roftrum , ut attingat 
fuperficiem inteftinorum & fe moveat, fi alimen- 
tum fub ejus plano deficiat. Dum enim hoc ani- 
mal nutrimento deftituitur, vel etiam dum efurit 
homo, exiftit triftiflima fenfatio, bulimus aut in« 
quietudo apud aegros; fumto autem cibo, definic 
triftis illa fenfatio, prcecipue fi cibus fumtus e) 
etiam vermi fuerit fapidus. Ex obfervatis hifce) 
judicamus , unde proveniat , quod .intendantur 

fympto- 



e) Obfervavimus non una vice , Tseniis laborantes , mane 
Theam haurientes, mox fu&iones & leviora tormina fentire 
juxta regionem ventriculi , ubi colon annexum eft ventriculo ; 
quod auguramur fieri a vapore calido Teeniam afficiente per 
vafa bibula, unde vermis cibi avidus & efuriens irritat, ut 
^brineat alimentum , cum h»c fenfatio non apud eosdeo 
fiat, ii poft meridiem Theam uauriant. 



T M N I A. 



OT 



fymptomata, ftatim poft haufta, in majori dofi, 
medicamina vermibus lethalia feu Anthelminthica; 
credibile enim eft, Tsniam, dum horum in fe 
effe&um fentit, refugium qusrere , & fic, qua 
facilius defcendat, roftris fuis nervos aggredi, 
unde plane horrenda evadunt fymptomata. Mi- 
nutiflimum hunc denticulum, horrenda ifta efficere 
poffe fymptomata in corpore, minus mirandum 
eft, fi tantum confideremus, capillum in nafo titil- 
lationes excitantem nervorum, fternutationes & 
convulfiones producere totius corporis ; uti & ti- 
tillationes extremis digitis, fub axillis, vel ad la- 
tera nudi hominis, facere ut convellatur totum 
corpus, & agitetur cum emiflariis totius corporis 
fefe violenter evacuantibus. Hinc etiam conclu- 
dimus fecundam hanc fpeciem, roftro in unoquo- 
que ore munitam, aeque efle periculofiflimam fpe- 
ciem Tffini^, atque eft apud homines vulgatiflima. 
Reliquae fpecies roftris deftituuntur penitus, adeo- 
que eas fymptomata caufiari minus violenta, vero- 
fimile videtur. Sunt qui ftrenue negant, Taenias 
cauflare horrenda fymptomata; fed hi non vide- 
runt alios a?gros, vermibus laborantes, quam qui 
prima gravidi fuere fpecie; contrarium certe de- 
fendent noftratum plurimi, qui fecunda fpecie fai- 
pius laborant, ubi Delirium, Melancholia, Con- 
vulfiones, Syncope, Rifus, Bulimus , Hyfteria, 
Hypochondriafis & ejusmodi dira fymptomata mi- 
fere vexant aegros. 

§. VIII. 

Plurimi Medicorum in ea, cum Spigdio f) , 
fuere fententia, dari fcilicet unicura tantum ver- 

memi 

f) Spigelius , qui integrum de lumbrico lato dedis 
Hbruro, iq toto cap, 10. occupatus eft in demonftration** 

TsenUj» 



9» T m N I a; 

mem Taeniae in Tubo inteftinali, quem SOLIUM 
etiam exinde dixere; quam autem lubrico hasc fen- 
tentia nitatur fundamento, certiflimis obfervatio- 
nibus conftat, dum rariflime unum, fed fepius 
plures inveniamus. Tyfon certe duas diftin6las 
Tsnias ex uno eodemque cane habuit; Nos ex 
tino cane quatuordecim vivas Tfenias, in alio 
vero tres, extradas vidimus. Nec mirandum, 
cum corpora il!a breviffima, vermes cucurbkini 
dicla, quae non raro cura excrernentis alvi excer- 
nuntur, fint propagines vivi hujus vermis; & fi 
hfec e tubo inteftinali non evacuentur, excrefcunC 
in longifiimas Ttenias, quales fuere ills , e quibus 
feparata; funt. Cum jam hae propagines diver- 
fillimse fint forma?, pro difFerentia ipfius fpeciei 
Tcenise, facillime etiam fpeciem Taeniae determi- 
nant alvi excrementa, cum quibus tales propagi- 
nes ejiciuntur. 

S- IX. 

Numne etiam Taeniae per SEMINA propagen» 
tur? adhuc ignoramus. Certum tamen eft, nos, 
vix ac ne vix quidem, hos ipfos vermes apud in- 
fantes invenire la&antes g); contra autem infan- 

tes, 



Taeniae folitariae intra hominem , phires fcilices uno non 
nafci, nec in homine bis nafci; & refellit Foreftum, qui 
duas viderat , easdem pro fragmentis habens. 

g) HIPPOCRATES de tnorbis Mbr. 4 putat Tsenias nafci 
in embryonious & litero matris , indudtus obfervationibus ob- 
ftetricum , quaj vivos afieruere ex nuper natis ejeclos firiffe 
vermes cum nieconio dum expurgarentur ; adeoque Taeniam 
cum homine nafci & cum homine confenefcere. SPlGELIllS 
autem hanc fententiam, nec fine ratione, in dubium voeat, 
poftquam interrogaverat obvias quascunque obftetrices per 
Italiam & Germaniam , quse unanimi ore faffss , fe nunquam 
Tgenias apud nuper natos vidiffe excretas» 



T JE N I A. 



93 



Ees, ftatim a confuetudine alius cibi, vermibus 
cruciari. Errant tamen, qui Tsenias, Lumbricos, 
aut Afcarides ab ovis infeclorum vel mufcarum, 
in lacte vel alio ednlio depofitis, generari putant, 
licet enim infecta pnmum fint larva?, & faciem 
vermium pra? fe ferant, nunquam tamen funt e 
claflTe vermium , verum mutationem fubibunt, ia 
nuda infetta tranfitura, qualia fuere parentes; at 
vermes nuilam fubeunt metamorphofin b). Nec 
dubitandum eft, quin vermes, in tubo hominum 
inteftinali inventi , illuc per ingefta fint delati, 
pratcipue tamen per aquam hauftam; Afcarides 
enim, & forte Lumbrici, ejusdem^ funt generis 
cum iis, qua? in paludibus & ipfa terra inveniun- 
tur; & licet Tsenia rariflime fuerit extra corpus 
humanum obfervata, minimam tamen Taeniam 
primae fpeciei adinventam efle prope Jernam Da- 
lekarlia?, ad fontem acidularem, in ipfa palude 
circumambiente , ex itin. mif. Dalekarlico Cl. 
Dni. Praefidis ann. 1744. d. 9. Aug. patet i)> & 
ex diflert. Cl. Menandri de Satagundia p. 29. 
edoclus fum , talem etiam Taeniam nuperrime ob- 
fervatam efle in palude Pifpala. Extra dubium 
eft, hos vermes fe multiplicare per appofitiones 
& articulos, eodem modo, quo plantae multipli- 
cantur mediantibus bulbis; nec ideo negamus, Ta?- 
nias etiam fuam propagare fpeciem per ova vel 
partum, aeque ac alia animalia, & ipfi Polypi, 
qui & propagines & ova deponunt, tefte acutif- 
fimo D. D. Bceck, Med. Reg. ord. 

§• X. 



b) Sy/l. nat. 6. obf. animal. 10. 
t) Syfi. nat. 6. pag, 213. »• I©» 



94 



T JE N I A. 



§. X. 

Plurimi in ea opinione fuere , quod Teeniae 
omnes connecterentur ex Afcaridibus aut vermi» 
bus Cucurbitinis (ut fupra pag. 76.), quodquo 
finguli Afcarides gererent formam (fig. I. B.) ova- 
tam, margine ab altero apice coronatam, toto 
reliquo corpore latiore, intra quem marginem 
anus vermis lateret; quodque hi finguli continuo 
motu quaererent anum alterius & proprio capite 
alterius anum intrarent , retroire vero aut caput 
retrahere non poflent, fed connecterentur & con- 
crefcerent ita in formam moniliformem, in ver- 
tncm Taeniam dictam: fic 

Albinus (Conciliator): lumbricos latos efle ad 
inftar feminum cucurbitDe, filo unius in alterura 
conjun&orum. 

Taddaus: ligari vermes ad invicem, quafi effent 
grana cucurbitcc Jigata cum quodam filo. 

Savonarola: efle ad invicem continuos & con- 
nexos, quafi funiculo ad invicem ligatos. 

Pedemontanus : eos alternatim fibi continuari 
ad modum chordell». 

Benedictus (Alex.): ita inter fe junguntur, dum 
fcilicet alter alteri mordicus inhaereret, jungeban- 
tur, quatuor cubitos excederent, ut unum tan- 
tum corpus, unum duntaxat vermem putares. 

*Vallifnerius hanc fententiam clare & dilucide 
propofuit, fed afierit, hos plures concatenatos 
prsediclo modo vermiculo*, nunquam in unum 

ecr- 



T JE N I A. 



95 



corpus coadunari poffe, ut revera animal unicum 
poftea conftituant. 

Coulet vero unicum efle lumbricum ab Afca- 
ridibus fa&um, mediante glutine intercedente, 
poftquam capitibus intraverint finguli anterioris 
anum, ut unica deinceps vita omnes vivant, 
inde unicum animal efle fequeretur. 

Nos nihil detra&um volumus aliorum meritis 
& fama?, noftram tamen fententiam hanc effe 
afferimus, quod vermes cucurbitini oriantur a 
Tsenia, nec Taenia a vermibus cucurbitinis; quod 
vermes cucurbitini & Afcarides fint diftin&iflima 
animalia: hos fcilicet referre vermes cafei, tere- 
tes & utrinque mucronatos efle; contra Vermes 
cucurbitini ovati, extremitate marginati & latere 
funt marginali perforati. Difleclio longitudinalis 
Tseniae docet, T&nias non concatenatas fuiffe; 
ordo & feries proportionata articulorum magni- 
tudine idem evincit; ad apicem enim tenuiorem 
fenfim fenfimque tenuiores fatti & longe minores 
quam afcarides funt ; Si enim accrefceret Taenia 
ab extremitate craffiore, ubi anus fingitur, quo- 
modo tunc obtineret tenuiflimam extremitatem 
anterjorem ? Accedit, quod aliae Teeniae revera dan- 
tur ofculis ad margines absque roftro, aliae vero, 
ofculis in latere plano, cum roftro; fed Afcarides 
omnes ejusdem fpeciei funt, uti & cucurbitini 
vulgo dicti in fua fpecie dantur, & in excremen- 
tis interdum fegmenta fatis manifefta ex fpecie 
fecunda. Verbo: Accrefcit Taenia femper extre- 
mitate tenuiore novis articulis, iisque minutifli- 
mis, vifum fere fugientibus, uti folet Natura 
femper initia minimis aufpicari; ab hoc apice 
tenuiore, per totam longitudinein verrais, arti- 



9 6 



T M N I A. 



culi fenfim fenfimque majores craflioresque eva- 
dunt; usque dum in crafliorem extremitatem trun- 
catam delinat Taenia; ab hoc apice crafliore, de- 
ponit vermis continuo articulos, eodcm modo 
quo accrefcit ab extremitate anguftiore, quod fa- 
cile apparcbit, fi vermis in aqua tepida, per ali- 
quod tempus, feruetur; fic continuo accrefcit ab 
una extremitate & decrefcit ab altera. Adeoque 
fnepe & fere cum homine coaevus permanet, 
perenni flore atatis ; fic unicum in orbe notum 
animal eft Taenia , quod feneclutem non fentit. Haec 
facillima articulorum depofitio, manifeftiflima eft 
in charta humida, cui fi adponatur vermis , irt 
numerofa frufta fponte difcedit femper ad arti- 
culos; haec inquam docet falfum efle, quod faci- 
lius alibicunque abrumpatur Taenia, quam ad ar- 
ticulos. 

XI. 

Quaeftio fi "inftituatur , undenam proveniac, 
quod vermes apud homines hujus aevi magis fint 
frequentes, ac apud majores noftros fuere? Ex 
obfervationibus patet , infantes debiliorum in- 
teftinorum, faepius vermibus cruciari, & mulieres 
vitam agentes fedentariam, per confequens textu- 
rara habentes laxiorem ; Sacch3rata denique* qui- 
bus magis hoc ipfo quam prioribus temponbus 
utimur, forte non minimam efle cauflam hujus 
mali cenfemus, quamvis bene noverimus, hoslonge 
a nobis diverfo fapore gaudere & deleftari amari£ 
fimis & oleofis, ita ut Ta?nia faepe 24 horas iri 
oleo amygdalorum viva fervari poflit. Laboriofi. 
contra, gulae etiam & baccho indulgentes, raro 
aut nunquam vermibus cruciantur, nifi inteftina 
debilitata fint. Idera etiam obfervatum eft apud 

eos, 



T JE N I A. 



97 



eos, qui fortiter Tabacum fumant, aut Vinum 
vel Spiritus ftillatitios ingurgitant. Nec fine ju> 
cunditate obfervamus, lumbricos citiflime e ca- 
vernis fuis fe recipere, adfcendere & fugere, fi 
vinum infundatur terrae, quam inhabitant. 

§. m 

Anonymi cujusdam in yJct. Stockh. 1748. p. 78. 
theoria. quod Taenia fit excrefcentia qua?dam tu- 
nicx interioris Ilei dicii, vita proinde privata, 
& per confequens omni alio, preeter illum, qui 
a motu inteftinorum periftakico provenit^ defti- 
tuta motu, adeoque & fruftra medicamentis oc- 
cidi, qua? vita nunquam gavifa: haec inquam ve- 
terum hypothefis, uti Aetii, Pauli, Mercurialis 
& aliorum , evincit apertiflime, illos nunquara 
vidifle vermem hunc vivum, multo minus, 
quomodo idem iile vermis, per plures dies, in 
aqua tepida vivus confervari queat: ne plura 
addam. 

Eflent quidem plurima adhuc proferenda circa 
Semiotica, effeclum & curationem Taenise, ve- 
rum cum alii ante me plurima, quas de hoc ver- 
me dici queant, dudum in lucem protraxerint, 
uti SPIGELIUS de Lumbrico lato, TYSON de 
Lumbrico lato. Acl. ang. 1683. p. 146. ANDRY 
de generatione Lumbricorum in corpore humano; 
VALLISNERIUS , CLERICUS in hifloria de 
Lumbricis latis , COULET in hiftoria de yJfcaridibus 
£f Lwnbrico lato. Lugd. Batav. 1720. bcl. qui 
omnes ex profeflb de hoc verme fcripferunt, ut 
alios taceam, in allatis fubfifto. 



Tom. II. 



G 



EXPLL 



98 T JE N I A. 

EXPLICATIO TABUUE. 
/. A. TJENIA Solium. pag. 74. 

In Cane obfervata, integra & naturali longiiw 
dine. 

B. EADEM p'ana ex bomine , ut vafa inteflina 
mentientia pelluceant. a). ofcula marginalia ple- 
rumque altema. 

C. VERMIS CUCURRITINUS, feu articu- 

lus unicus anteceJenlis fponte difcedens , micro- 
fcopio vifus, ano bilabiato; ofculo ad a) prominulo 
marginali. 

II. A. TJENIA vulgaris. pag. 78. 

Figura naturali) prout viva exemta £f fpiritui vini 
indita confpicitur. 

B. EADEM ex homine, articulis microfcopio vi- 
■ fis yijubi in prioribus inteftina putata delineantur, 

in pofierioribus vero articulis rojirum exfertum. 

C. EADEM latere inferiore furfum verfo , ut 
rojlra (a. a. a.) ex ofculis promineant, micro* 
fcopio vifa. 

III. A. TJENIA lata. p. 80. 

Ubi ad bafm fponte fecedunt articuli, in vermes cu~ 
curbitinos propria fpeciei abeuntes. 

B. EADEM parte antica monjlrofa bifida. 

IV. A. T2ENIA canina. pag. 81. 
Magnitudine naturaii, nobis vifa in bomine & cane. 

B. EA- 




« ' S<VSJl' i/s/ . * 



T JE N I 4, 99 

B. EABEM magnitudine lente auSta, 

Jn omnibus ad dextrum pars antica continuo novis arti- 
culis accrefcens; ad finiftram pars poftica continuo 
articulos deponens. 



Adjicio Ta?niam fi&am Auftorum cum capite, qua- 
lem in rerum natura dari nego: 




XXI 



XXI. 

GNUM 

COLUBRIN U M 

QUOD 

PRISIDE 

D. D. Car. Linn^ei 

PRO GRADU" DOCTORIS RITE OBTINENDO 
publico examini fubmifit 

JOHAN. ANDR. DARELIUS 

W - Gothus. 
Upfalice 1749. Mart. 11. 

CAPUT I. 
INTRODUCTIO. 

QLiemadmodum Medicina , ftri&e fic di£h, 
unice circa morbos vcrfatur propellendos, 
hi autem medicamentis arceantur necefTe 
effc ; ica duplici illam fundamento, cognitione fci- 
licet Morborum & Medicaminum, inniti in pro- 
patulo eft. His itaque fulcris nifi fuperftru&a 
fuerit Medici Theoria, non folum incerta erit 
omnis ejus Praxis, fed faepenumero etiam pericu- 
lofa & nociva. Verbo: Empirici inftar tota die 
vacillabit. 

II. Pra?- 




LIGNUM COLUBRINUM, 101 



II. Praefidia contra morbos e triplici Naturse 
Regno depromuntur: funtque vel Efculenta vel 
Toxica. Hasc fanitatem expugnatam, corpus mu- 
tando, priftino reftituunt ftatui; ilia fanitatem, 
corpus confervando, contra quoslibet morborum 
infultus muniunt. Pharmaca & Ven^na ita diftingui, 
ut venena, etfi parva dofi exhibeantur, corpus 
deftruant, non vero item Pharmaca, pauci opinan- 
tur. Hanc vero diftinclionem tanquam noxiam 
hasrefin e Medicorum territorio eliminandamj 
cenfemus. Quum enim omnia venena inftar 
fortiffimorum fint armorum, quibus vel faeviffimi, 
tefte quotidiana plurimorum Medicorum expe- 
rientia, debellantur morbi , quis prudenti artem- 
que fuam bene callenti Medico, pro re nata, illa 
prasfcribere negaret? Juxta tamen haud imme- 
mores fimus tritiffimi non minus, quam veriffimi, 
illius: Medicamenta prafiantifima , in manu imperiti, 
funt uti gladius in dextra furiofi. Venena itaque, 
jufta proportione & dofi propinata , Medicamenta 
nobis audiunt Heroica. Nonnullorum fententia de 
Venenis plus Materiae Medica? adtulit detrimenti, 
quam alius unquam error vulgaris; id quod 
exemplis Opii, Chinae, Arnicse, Mercurialium &c. 
abunde conftat, a quorum ufu respublica Medica, 
certis temporibus, non fine infigni plurimorum 
hominum fanitatis & vitae jactura, quam maxime 
abhorruit. 

III. Ne extr,a oleas, quod dicitur, vagari vi- 
deamur, intra cancellos Medicinae hodiernae nos, 
oportet, contineamus, ea confideraturi remedia, 
quse in Officinis hodie proftant Pharmaceuticis , 
& Medico Praftico ufui effe poffunt, ac debent. 
Horum quredam Europa e fuo exporrigit finu, 
qua:dam afportantur ab Arabibus , quajdam extremis 

G 3 ab 



io2 LIGNUM COLUBRINUM. 



ab Indis, qua?dam aliunde. Unde vero cunque 
proveniant, honi baud dubie eft Medici nullum 
illorum adhibere, nifi probe exploratis cujuscun- 
que viribus & natura. Summa igitur Medici cura 
maximumque ftudium erit, ut Ofjficinalia Medica- 
menta rite cognofcat , & cognitorum cuilibet 
morbo apta feligat. Quique horum felecium cum 
adcurata morborum hiftoria conjunxerit, is eru- 
ditus Medicus, is felix Pra&icus, merito falu- 
tatur. 

. IV. Ad perfeclam Materiae Medicas cognitio- 
nem maxime omnium requiritur illa, quam cujus- 
vis MEDICAMENTI HISTORIAM nominamus. 
Docliflimorum , omnium ternporum, Medieorum 
in hoc ftudiorum genere adeo non negamus vi- 
gilantiam, ut medicamentorum cognitioncrn il- 
luftrium illorum diligentia? atque experientise nos 
debere ingenue fateamur ; nefcio tamen , qui 
faftum fit , ut nonnulla adeo inveteraverint, ut 
eorum vel originem vel ufum plane ignoremus. 
Veteres praeftantiflims fibi cognita babuille medi- 
camenta, quorum jam memoriam oblivio delevit, 
nemo, qui opera DIOSCORIDIS, ubi medicami- 
num vires & ufus proponuntur, perluftraverit, 
eat, fperamus, inficias. Quoniam vero defcriptio- 
nes Simplicium, iilo tempore, parum erant curse 
cordique, nec artem eadem adumbrandi delinean- 
dique calluerunt antiqui , non mirum eft , quod 
pofteritas perplurima eorum vel ignoret, vel 
non nifi difficillime detegere queat. Hoc perpen- 
dentes eruditi Medicorum hodierni, fummo ftudio 
in id incubuerunt, ut adcuratam & diftinclara 
cognitionem traderent Simplicium Officinalium, 
ne futura fecula in eam, fub qua fupenora in- 
gemuerunt, horum ignorantia & defuetudine, in- 

currant 



LIGNUM COLUBRINUM. 103 

eurrant barbariem. Tali ratione omnium Simpli- 
cium dillinctos nobis formare pofTumus concepcus, 
pauca fi exceperis, qua; longiffime a noftris diffi- 
tarum regionum populi ad nos transmittere fue- 
verunt. Exoticorum vero hoc difficilius cornparari 
poteft aliqua notitia, quod vix aliis quam nau- 
tis & indoclis hominibus, fola ifta invilere con- 
tingat. Quo fa&um eft, ut nos Myrrham , Bdel- 
lium, Sagapenum, Eiemi, Carannam, Ammonia- 
cum, Anifum fteltetum, Ebenum, Afpalathum, 
Aloes Lignum, Olibanum, Myrob. inda, citrina, 
Bellirica, Chebula, & alia olim laudatiffima pari- 
ter ac ufitatiffima remedia, in tanta hodie Me- 
dicre fcientia? luce, non fecus ac circa Nativi- 
tatem Chrifti, ignoremus. In detegendis incogni- 
tis ejusmodi Officinalibus operam collocarunt Sa- 
niores Medici non perfun&oriam. Exempli loco 
fit Cortcx Chinas, qui ante paucos annos pri- 
mura rite fuit dete&us, examinatus & certis ufi- 
bus deftinatus *) , ut & Cafcarilla , quam nuper 
conftitit effie fpeciem Clutice; ut Contrajervam , Se- 
negam aliasque taceamus. Hxc confiderantes , orbi 
cordate erudito non injucundam nosmet exifti- 
mavimus prseftituros operam, fi unicum reme- 
dium , quod ha&enus, fitu & fqualore obductum, 
fpiffis fepultum jacuit tenebris, in claram protra- 
here poiTemus lucem. Scilicet LIGNUM CO- 
LUBRINUM nobis injunximus cxaminandum at- 
que defcribendum. Etenim Pharmacopola; id 
cum aliis confundcntes interdum promifcue de- 
derunt, unde Medici effe&um haud optatum cx- 
perti, ab ejus medicamenti, licet pretiofiffimi, 

G 4 ufu 



*) Conf. Experientiff. Prof. Lundenf. D. EB. ROSENll 
Difi de Cbina. 



104 LIGNUM COLUBRINUM. 



ufu defiftere coatti fuerunt. Nec mirum: eadem 
enim fata omnia adukerata fubeunt remedia. 
Sic, cum Pharmacopolse Hypochaerin Fl. Suec,6^i. 
]oco Arnicce, Fl. Suec. 684. Centauream Fl. 
Suec.yoS. loco Scabiofce Fl. Suec. rio. & Lathraeam 
]oco Dentarice Fl. Suec. 518. non raro fubftituant, 
factum eft, ut optima ha?c tria remedia abierint 
in defuetudinem. Pari ratione Lignum Colubri- 
num, cum a peregrinatoribus imperfecte eflet de- 
fcriptum, cum duobus aliis, ab hoc diverfis, 
vegetabilibus confuderunt, eundem cum Noftro 
eftcctum daturis. Ut vero clarum de hoc Ligno 
nobis formemus conceptum, ab ovo, quod dici- 
tur, oportet incipiamus. 

V. Inter admiranda naturce Phaenomena, ve- 
nenata illa praefidia , quibus providentiffimus Crea- 
tor certa quaedam animalia, utpote Scorpiones t 
'Scolopendras , Formicas , Apes , Colubros inftruxit, 
haud infimi funt ordinis. Modus, quo ferpens 
mordeat. non parum torfit magna eruditorum in- 
genia. RF.DI rem acu tetigiffe videtur, docendo 
]etha!es ferpentes mordere majoribus maxillae fu- 
perioris dentibus, mobilibus illis, excavatis, ad 
apicem leviter pcrforatis, & ftib bafi veficam fo- 
ventibus, refertam liquore , qui vulneri fub ipfo 
morfu injectus caufa eft fymptomatum , qu*e mor- 
fus ferpentum fequuntur. Caetcroquin adeo mitis 
eft hic liquor, ut fine periculo ab bomine fano 
deglutiri queat. Dum vero vulneri inftillatur 
& fanguini tanquam per fiphonem immifcetur, 
fymptomata creantur unicuique ferpentum fpeciei 
propria: fic morfus Afpidis inducit Somnum, Ce- 
raftis Tetanum , Viperce Iclerum , Sepis Gangraenam, 
Dipfadis Polydipfiam, Frefteris tumorem *). 

CAPUT 



Amcen. Acad. 1, p. 112. 



LIGNUM COLUBRINUM, 
CAPUT II. 

N A 3 Jn 

VI. Inter ferpentes maxime venenatus eft 
vulgo & Ceilanenfibus , NAJA diclus , qui : 

COLUBER Naja fcutis abdominalibus 193. fqua- 
mis caudalibus 60. Syjl. Nat. 6. », 89. §. 7. 

Serpens Indicus coronatus diademate feu con» 
fpicillo infignitus, Raj. quadr. 330. 

Vipera Cobras de Cabelos, Naja di£a. Kampf. 
amcen. 565. tab. 567. 

Anguis confpicillo infignita. Amcen, acad.i* 
p. 112. 

Serpens indicus ex fufco & albo variegatus ad 
duos pedes & dimidium longus, roftro ob- 
longo & capite plano diademate f. confpicillo 
infignitus. Muf. Petrop. 454. n. 27. 

* Serpens indicus coronatus diademate feu con- 
fpicillo infignitus, lufitanis Cobras de Capello 
diclus. Seb. thef. 2. t. 90. /. 1. 

Serpens malabarica diademate coronata five 
confpicillo infignita, Cobra de Capello dicta. 
Seb. thef. 2. t. 85. /• 1. 

Serpens ex regno peru confpicillo infignita, 
Seb. thef. 2. t. 85- / 1. 

Serpens Naja liamenfis cum confpicillo feu 
Cobra de Capello, vel Cabelo didtus, Seb> 
tbef. 2. t. 89. /. 1. 

G 5 Ser- 



1 



io6 LIGNUM COLUBRINUM. 

Serpens cum confpicillo minor. Seb. thef. 2. 
t. 89. /.2. 

Serpens indicus cum confpicillo lepide circula- 
tus. Seb. tbef. 2. t. 89. /. 3- 

Serpens brafilienfis cum confpicillo cordis ocu* 
lati formam habente. Seb. tbef. 2. t. 89. 
/. 4- 

Serpens indicus Naja feu lufitanis Cobra de ca- 
pelfo diftus maximus confpiciHo notatus mas. 
Seb. tbef. 2. t. 97. /. 1. 

Serpens indicus feu Cobra de Capello femina 
fine pcrfpicillo. Seb. thef. 2. t. 97. /. 1. 

Serpens Ceilanica confpicillo notata feu Cobra 
de Capelio. Seb. thef. 2. t. 97. /. 3. 

Serpens confpicillo ornata ex nova hifpania. 
Seb. thef. 2. t. 97. /. 4. 

Cobra de capello femina fine perfpicillo. Seb. 

thef. 2. t. 90. /. 2. 

Cobra de capello. Kolb. cap. 432. Languet. 

itin. 30. 

Brikhn. epift. 37. t. 5. 6. 7. Naja Zeilamn- 

flbus. 

Cobras de Cabelo Lufitanis in India degen- 

tibus. 

Habitat in India orientali , praefertim in Zei- 
lona. 

Diflferentiae fpecifica? hujus ferpentis funt: cu- 
tis ab utroque cervicis latere, dum irritatur, ex- 

panfiOj 



LIGNUM COLUBRINUM. 107 



panfio, haud diffimilis illi fciuri volitantis faltus 
facluri; cutis, circiter fpithamam, ad utrumque 
latus elongatio; fignum in occipite confpicillo 
haud diffimile, quod conftans eft, etfi color hu- 
jus, & interdum totius corporis, variet. Scuta ab- 
dominalia a Cl. MULLERO *) Prof. Petropol. & 
illuft. Equite de SAGRAMOSO in mufeo Petrop. 
nec non a Cl. Prof. KALMIO in Mufeo Sloa- 
neano Lond. numerata funt, qui, quod vidi irt 
Jitteris ad Nob. D. Praef. miftis, omnes in eo 
conveniunt, quod fcuta abdominalia numero fint 
193. & fquama caudales conftituant paria 60. 

OExMPFERUS, qui in India ipfe hunc fer- 
pentem vidit, de eo refert: Ferox & hominibus 
infenjijfima ejl be/iia, qui mordendo exitiale vims in* 
Jiillat vulneri, nam ab eo qui mordentur, fubito anxie* 
tates cordis & lipotbymias patiuntur , neglettoque 
alexipharmaci maturo ufu , convul/i moriuntur. Vel 
fumto fefius antidoto, partis lcefa Gangrcenam raro 
ejfugiunt difficulter fanabilem: inde nullum aliud fer- 
pentwn, quam hoc , genus nudipedes Indos timere & 
cavere videris. Obtinet vipera bcec 3. vel 4. peditm 
longitudinem , crajfitiem mediocrem ; cutem fquamatam 
£f decore Jlriatam , tenfam , afperam , coloris ex fufco 
nigricantis, in abdomine albidi. Habet boc lacejjita 

Jingu- 



*) MULLER Gerh. Pr. Petrop. 1748. Jun. 4. 
No. 29. abdom. 190. caudal. 63. fumma 253. 
30. - - 193. - - 60. - - 253. 
34. - - 194- - - 59. - - 253. 
ex qua proportione non fine voluptate perfpicio , quod cum 
inteoer numerus ex fingulis fquamis & fquamarum paribus 
coniiatus ubiqne idem fit, id fane maximum pondus addat 
methodi tua: ex fquamarum mimero, in genere ferpentino 
conftiniendo. 



io8 LIGNUM COLUBRINUM. 



fingulare, quod utroque cervicis latere cutem inflari 
& in orbem planum five compreffum , ad infiar ala 
vel vitta, extendsre fcleat. Vitta illa in. dorfo ex- 
attiffimam imagimm exbibet confpicilli albido colore 
delineati, cujus orbiculi in expanfa utrinque vitta y 
6? qua bos conneVdt , arcus in ipfo capite expreffi 

funt. p. 565. 

RAJUS quadr. 318. Serpentis hujus virus ob-' 
fervatione illuftrat notatu digniffima. Indus qui^ 
dam ferpeniem magnum adduxit , afferit eundem ejfe 
innccuum, & ferpentem prius flagellatum Jinebat mor* 
dere brachium nudum, fanguinem emanantem femori 
impofuit ; deinde alium minorem Cobram de Capella 
vemnatiffimum fumfit; cervice ferpentis conflricla, li- 
quoris ex veficulis maxillaribus circiter gr. 1. expref- 
fit ; £f fanguine coagulaio fupra femitr impofuit , cui 
quamprimum admifceretur , niiram illico ebullitionem 
£f effervefcentiam exciiavit , fermenti modo agens , iU 
lumque in colorem flavum immutdvit. Paucis dicam: 
ferpens hic in India adeo exitiaiis eft, ut quili- 
bet, licet cetera ferpentum genera parum curet, 
ad hujus tamen vifum exhorrefcat, raaximeque 
omnium virulentus. Hinc juveni a Naja morfo , 
dum alter cupit exfugere venenum , ipfe intra boram 
linquens moritur. Eoder- auclore. Quapropter 
Circulatores hos pras aliis ferpentes incantant, 
referente Kampf. p. 566. cum ftupenda fpeclato- 
ribus oftendere volunt. 

CAPUT III. 

M U N G S, 

VII. Pauca etiam de Muftela quadam Mungo 
di&a, commemoranda cenfemus, 

MUSTE- 



LIGNUM COLUBRINUM. 109, 



(VIVERRA Ichneumon.) Muftela glauca Syjl. 
Nat. 6. n. 9. §. 9. 

Viverra indica, Qwil & Qwirlpele difla. Raj. 
qicadr. 197. 

Viverra indica ex gryfeo rufefcens. Raj. 
quadr. 198. 

Muftela feu Viverra indis Mungutia, lufita- 
nis Mungo , batavis Muncus. Kampf. 
amcen. 574. 

Qwil vel Qwirpele. Garz. arom. 163. 

Habitat in ASIM fervidis. 

Figura Scinri, eo tamen paulo major & geftibvs 
tardior , pilis ornatur glaucis , in cauda longioribus 
ex atro ad decorem interpunttis. Kaempf. 574. Hoc 
animal Najam ita feftatur, ut felis apud nos mu- 
rem. Quamprimum enim ferpens in ejus venit 
confpe&um, cum eo belligerare incipit; fi tum 
a ferpente mordeatur, excurrit ad vegetabile 
quoddam inquirendum, quo manducato , ftatirn 
revertitur bellum renovaturum. Indi fibi perfua- 
dent muftelam edere radicem, quae ipfis Mungos 
audit, & eatenus veneno liberari. Illuft. Peregri- 
nator Kaempferus, qui ipfe domitam habuit hanc 
viverram, contubernalem, commenfalem , & quo- 
cunque iverit, comitem, dicit fe vidifle hoc 
certamen ; fed quamnam radicem quaefiverit vi- 
verra, certo definire non potuit. Quidquid ho- 
rum fit, & utrum Muftela haec antidotum Co- 
lubri detexerit an non, verum tamen eft, contra 
niorfum Najse, facrae inftar anchorae, eiTe radi- 
cem quandam indicam, quam nobis propofuimus 
inveftigandam. 

CAPUT 



iio LIGNUM COLUBRINUM. 



CAPUT IV. 
LIGNUM COLUBRINUM. 

Vlllf Quaenam vcro fit illa radix, quoe in 
india contra morfum Najae adeo fpecifica eft, ut 
in America radix Senegs contra morfum Cro- 
tali, de hac re tot fere funt fententie, quot 
au&ores, qui hujus mentionem fecerunt. Neque 
hoc miremur: Medici enim Europaei, ob nimiam 
locorum diftantiam, & nondum inftitutas in has 
regiones excurfiones Botanicas, exa&am hujus 
radicis defcriptionem comparare nequiverunt. 
Hinc Garzias eam Lignum Colubrinum^ Kaempfe- 
rus Mungum, Grimmius Ekaweryam & alii aliter 
vocant; mittimus varia alia Medicamenta contra 
morfum hujus Colubri apud Indos decantata, 
cum minus ufitata fint, uti Afclepiadis (Fl. 
Zeyl. 112.) Radicis decodlum pro lotione par- 
tis, Hugonide (Fl. Zeyl. 249.) Radix trita & 
impofita &c. 

IX. GARZIAS ab HORTO in hifloria Aro- 
matum apud indos nafcentium, qui hiftoriam Ligni 
Colubrini dedit , primus eft Lib. I. c. 44. Non 
modo adverfus animalium , virus ejaculantium , mor- 
fus iitusve efficax eft Lignum Colubrinum five potius 
'radix , fed etiam centra lumbricos , papulas , exantbe- 
mata, impetigines , choleram, febres &c. In Zeilan 
infula ferpentis genus eft, cobras de Capelo, maxime 
noxiwn. Eft item animalis genus magnitudine vi- 
verrce, huic ferpenti inimiciffimum. Quil & Quirpele 
vocant. Qjiotiescunque cum ferpente congrejfurum ejl 
boc animal, iftam radicem ea parte pramordet, qua 
denudata eft. Prcemorfa radice, pedibus anterioribus 
faliva confperfis, corpus fibi demulcetj poftea ferpen* 

ttm 



LIGNUM COLUBRINUM. in 



tem aggreditur , nec dimittit eum, donec ecciderit. 
Hoc fpeElaculo edocti Chingaia hanc radicem venenis 
refiftere didicerunt. Hinc fole clarius conftat, 
Garziam & Kcempferum unum eundemque ferpen- 
tem, candem mufteiam, eandemque radicem ad- 
umbraffe: Confufa autem idea genuini Ligni Co- 
lubrini inde orta eft, quod GARZIAS fub no- 
mine LIGNI COLUBRINI tres d,verfas defcripfe- 
rit fpecies, quas omnes in infula Zeilana crefcere 
tradit. Harura fpecierum chara&eres praecipuos 
feligemus, ut inde quodnam fit genuinum illud 
LIGNUM COLUBRINUM, concludi queat. 

«) LIGNUM COLUBRINUM PRIMUM & 
LAUDATISSIMUM illud efi , a quo fuhjidium quce- 
rit viverra, vocaturque incolis Rametul. Duorum 
vel trium palmorum magnitudine affurgit , paucis vir- 
gulis , 4. aut 5. duntaxat tenuihus. Radix quce ma- 
xime in ufum venit , veluti tenuiorum noftrarum 
vitium radices , multis capitihus aut nodis fe propagat, 
ita ut femper radix aliqua extra foium fe exferat. 
Radix hsec ex candido cinerea eft , folida admodum, 
amaro guftu. Folia perficcz , magis tamen virentia. 
Flos longe a foliis racematim cobceret, pulcherrimo 
colore rubens. Fruftus fambuci , fed rubens cf du- 
rus, racematim cohcerens , veluti in Periciymsno. 

(3) SECUNDUM genus , veluti primum , ad- 
verfus vznena commendatur. Arbor ejl punicce fimi- 
lis fpinis brevibus & firmis borrida, cortice candido, 
denfby rimojb, folido & amaro , non tamen veluti 
prioris cortex. Foliis ejl luteis , adfpei\u pulcherri- 
mis. Hanc autem , fi juxta aliam quampiam arborem 
proveniat , per fummos ejus ramos ferpere atque cu- 
curbit* modo ampletti ferunt. SeUt Lignum cum 

radi- 



iii LIGNUM COLUBRINUM. 



radice ef cortice exbiberi, prafertur tamen radix. 
Hoc nunquam videre mihi contigit. 

y) TERTIUM genus e Zeilona eft , cujus ra- 
dices funt tenues , dura , nigra, odorata , ramos ha- 
bet paucos , tenues , 4. aut 5. cubitorum longitudine, 
qui, nifi alligati, fujientare fe nequeunt , fed per fo- 
lum fefe diffundunt. Folia rara, lentifcinorum efftgie, 
oblonga, non viridia, fed maculofa, five nigricanti- 
bus ex candido maculis refperfa. 

X. FRAGOSUS in biftoria aromatum ex utra- 
que India Lib. 3. c. 37. de Ligno Colubrino agit. 

Chingala Lignum Colubrinum venenis refrjiere • didi- 
cerur.t. Quia in Zeitana infula , Colubri genus ejl 
coronatum fumme venenatum , contra quod pugnare 
volevs animalculum magnitudine viverra , lignum 
boc pramordet vel radicem ejus e terra nonnibil pro- 
minentem, pedibus faliva inunctis corpus demulcet. 
Trii hujus Ligni genera inveniuntur in Zeilana. 
«) PRIMUM & LAUDATISSLMUM efl frutex, 
2. vel 3. palmorum altitudine , 4. vel 5. ramis tennu 
bus, foliis perfica , jlore racemato , coloris helvi , fruclu 
fambuci, fed rubente & duro. Radix fimilis ejt ra- 
dicilus parvis nofirarum vitium , nodofa , denfa, co- 
loris cinerftii , & amara. /3) SECUNDtJM genus 
eft arbor punica fimilis , fpinis brevibus' & \jjrmis , 
floribus flavis & rara pulchritudinis. y) TERTJUM 
genus cfl: arbor parva cum paucis ramis , qni nifi 
in altwn Hgantfir', fufientare fe requeunt, fed per fo- 
lum fefe dijfundunt. Folia habent paucn lentifcinorum 
effigie , oblonga , non viridia , fed macuHs ex candido 
vigricantibus refperfa. Radices funt tenues , nigra 
odorata. Hinc evidens eft, quod Fragojus in 
oranibus Garziam fuerit imitatus, addens tantum 

fe 



LIGNUM COLUBRINUM. 113 

fe vidifTe fragmentum primae fpeciei cum cortice 
extrinlecus inftar populi albee, intrinfecus colore 
medio inter venetum & flavum. Hoc autem ipfo 
rem confundit, quoniam fpecies , quam viderat 
lecunda erat, non vero prima. 

XI. KiEMPFERUS in amarn. exot. p. 577. ita 
radicem fuam MUNGOS di&am defcribit. Plan- 

ta, cui ab amaritie Indi, a viverra Lvfitani nomen 
dedere , patriam habet Javam, Zeilamm, Sumatram. 
Radix fimplex, fpithamaa , digiti craffitie, crebro va- 
goque flexu intorta: Cortice fungofo , rufo, rugofo, 
Sulfantia -lignofa, dura, fibrarum experte , fragili, 
albida, amariffima injiar gentiana , fed fubtinoris & 
minus ingrati faporis. Caulis reftus , tenuis , aqua- 
lis , ( pedalis : ramulis variis alterne adverfis. Folia 
oppofita, rariora, angu(ia, uncialia, lanceolata. Pe- 
dunculi ex axillis furculorum, 2. vel 3. digitorum 
transverforum longitudine , tenues , decidui. Flofculi 
circiter 50. praparvi, in plures fafciculos digejii, & 
in ambellam tantillam , quam ungue obumbres , con- 
globati,- pulcbre rubentes , nudi, tubulati, 5. aut 6. 
laciniis. Fru&us pedicillo infidens , didymus fajligiis 
divaricatis , rotundus, parurn comprejfus & turbina- 
tus , offeus, magnitudine feminis coriandri, cute car- 
nofa, nigricante aut pallente , Nucleo albo, pinguiy 
fatuo. 

G R I M M I U S. 

XII. GRIMMIUS (Nic.) Medicus Suecus, 
qui diu in India haefit. In Laboratorio fuo Zeila- 
nico p. 116.: Radix Serpentum EKAWERYA dicta, 
pukberrima planta e(l , in altum exfurgit cum ramis 
tenuibus , foliis longis , acuminatis cum parvis raris 
fruttibus x qui funt racemi fimul conjunfti. Radix 

Tom. II. H cum 



1 



ti4 LIGNUM COLUBRINUM. 



cum nodis fub terra , valde lignofa , alba , fufca , cor- 
tice cinereo , fapore amaro. Hatc efl prima fpecies , 
^Mrtjtt Garzias ab Horto inter ligna ferpentum defcri- 
bit. Vires ejus non minores , quam ece , quas magna, 
Serpentum arbor poffidet. Incola plurimum eam ex- 
tollunt contra omnia venena, vocatur Cinghalenfibus 
RAMETUL. Hinc manifcftum eft, Grimmii 
fpeciem Ligni Colubrini fuifle primam (IX. a.) 
eamque genuinam ; ejus vero magnam ferpentum. 
arborem eflTe fecundam fpeciem, in fequentibus 
oftenfuri fumus; at vero cum ftatuit plantam ab 
incolis Rametul dici, ab Hermanno difcedit. 

XIII. HERMANNUS CPaul.) | n Cynofum 
Mat. Med. p. 234.; Lignum Colubrinum, quod 
profiat in oficinis , potius radix e(l , quam truncus , 
ex arbore Timorenfi , cui radix lignofa bracbium 
craffa , folida , ponderofa , amariffma , inodora , cor- 
tice ex fufco ferrugineo, fubinde maculis cinereis no~ 
tato. Idem Herroannus in Mufeo Zeilanico p. 55.; 
NAGHAWALLI Colubrina Zeilanica , periclymeni 
fpecies , foliis maculatis ; transfertur ex monte 'Adami. 
A Nagha , Colubro appellata , cujus ittus hujus plan- 
tce folia mirifice & fpecifice fanant. Idem ibid. 
p. 37. : EKAVVERYA , Periclymenum zeilanicum 
berbaceum , foliis variegntis : diverficoloribus maculis 
ornntis. Parad. Bat. Prod. p. 363. Hinc vide- 
mus, quodnam vegetabile. ad mentem Hermanni, 
fjt Ekaiverya Grimmii (XII). Hoc Par. Bat. pro- 
dromi Periclymenum Plukenetius in phytograph, 
tab. 212. f. 6. delineavit. 

Sic adparent veftigia, quibus infiftentes, ob- 
fcuram hanc de Ligno Colubrino materiam in- 
dagare potis fumus, ut tandem certo conftet, 

quae- 



LIGNUM COLUBRINUM. 115 



qusnam ,planta genuinum Lignum exhibeat Co- 
lubrinum ; quid reiiqu* diut fpecies Ligni Co- 
lubrini apud Garziam; quid Mungos K,vmn r eri, 
Ekawerya Grimmii & Naghawalli Hermanni fgni- 
ficent. Pneter bos, Acofla, CameUus & Rum- 
pbius fpecies nonnulias ligni colubrini defcripfe- 
runt. 

XIV. ACOSTA duas exhibuit fpecies e Mala- 
baria defumtas , quarum Figuras habet Dalecham- 
pius in appendice Hijioria pl. Lugdun. 

1. LIGNUM Colubrin. primurn Acojl. ap. 276. 
Dalecb. biji. 191 1. /. I. 

Clematitis malabarienfis , foliovitis, colore dra- 
cunculi. Bauh. pin. 301. videtur elTe Ari aut 
Dracontii fpecies. 

2. LIGNUM Colubrin. fecund. Acoji. 276". 
Dalecb. hiji. 19 ri. /. 2. 

Clematitis malabarienfis altera, radice ferpente. 
Bauh. pin. 301. imperfecte defcripta. 

XV. CAMELLUS etiam duas recenfet fpecies 
Ligni Colubrini feu Mununga, ex infulis Philippi- 
nis, quas RajUs in bifi. pl. vol- 3. Dendrolog. 119. 
propofuit. Amba? vero ita imperfe&e funt de- 
fcriptse, ut huic rei nihil lucis adferant. 

RUMPHIUS etiam Ligni Colubrini fpeciem 
edidit, quam vocat Caju ular admodum a ceteris 
diverfam. Has autem varias Botanicorum difcre- 
pantes fententias] conciliare non facimus noftrum, 

H 2 in 



ii6 LIGNUM COLUBRINUM. 

in praefentiarum contenti , quodnam fit genui- 
num illud Lignum Colubrinum Officinale, oiten- 
diffe. 

CAPUT V. 

S P E C I E S. 

LIGNUM COLUBRINUM i. VERUM. 

XVI. GARZIAS primus Lignum Colub. de- 
texit, idque in Zeilana crefcere, a Mujlela qua- 
dam contra morfum Najce (ut §. IX. diximus) 
comedi, gentemque iilud contra eundem morfum, 
tanquam fpecificum , ufurpare patet. KjEMPFE- 
RUS idem (§. VII.) in India audivit, viditque 
Najam , Mujlelam & radicem Mungos. Kaempfert 
defcriptio (§. XI.) cum Garziae (§. IX.) in 
omnibus adeo ex a(fe convenit, ut nullum fuper- 
ffr dubium, quin Kasmpferi Miingos (7), & 
Garzice Lignum Colubrinum Laudatiffimum , unum 
idemque fit vegetabile. HERMANNUS in Zei- 
lana degens de Naghawalli feu Colubrina Zeila- 
nica p. 55. refert , quod mirifice & fpecifice fa- 
net iftus Colubri, Naghse f. Najce. In Hermanni 
proprio herbario vidimus Naghawalli, ab eo ipfo 
in Zeilana lectum, una cum ejus nomine & viri- 
bus, propria manu adfcriptis; ut certo fciamus hoc 
& OPHIORHIZAM Mungos Fl. zeylan. p. 482. fpecie 
non differre. Conferendo hanc cum Garziae & 
Kampferi plantis, idem effe vegetabile liquet. 
RADIX enim amara fupra terram eminet ; CAU- 
LIS unam, vel maximum daas fpithamas , altus ejt; 
FOLIA lanceolata perficce ; FLORES funt rubri, 
racematim cobcerentes. Ha?c ultima nota fpecia- 

liffima 



LIGNUM COLUBRINUM. 117 



liffima efb , a Garzia, Kaeropfero & Grimmio fedu- 
lo adnotata, inque alia planta rariflirna. Kai-mpfe- 
rus etiam monet flores elie digeftos io umbellarti 
tantillam , quam Ungue obutnbres, quod convenit 
cum Ophiorrhiza florefcente, etfi racemi deinde 
excrefcant, dum fructum rftaturare incipiunt, qui 
didymus eft & femina coriandri magnitudine asquant. 
Contra ea OPHIOXYLUM ferpentinwn Fh zeyl. 
p. 398. nec flores habct rubros, nec eos tam exiguos 
ut microfcopio confpiciantur , nec bina geftat folia 
oppofita, fed 4. folia decuilatim & vcrticaiiter 
oppofita. Hinc intelligitur , Hermannum erralTe, 
dum fuain Ekaweryam genuinum effe Lignum 
Colubrinum exiftimavit. Concludimus itaque, 
Lignum Colubrinum maxime genuinum & opti- 
rnum effe ac dici debere. 

OPHIORHIZAM Mungos Fl. zeyl. 402. Mat. 
med. 79. t. 1. 

Mungos radix. Kcempf. amcen. 577. 

Lignum Colubrinum laudatifiimum. Garz. 
arom. 163. 

Clematitidem indicam , foliis perflca?, fruclu 
periclymeni. Bauh. pin. 301. 

Radic. Serpentum Ekawerya dict.. Grimtn> labqr. 
zeyl. 116. 

Crefcit in Zeylona, Java, Sumatra. 

Facies MITREOL^ fimillima, cui viaxime affi- 
rtis; Caule erecto, fimplicijfmo ; FoJiis oppofitis , 
fmplicibus ; Corymbo tirrrlincfli racemofo; Floribus 
fejjilibus. Fruciu autem dijfert divaricato , nec erecto. 
Conf. characT;. FJ. Zeyl. p. 239. 

H 3 XVIL 



ii8 



LIGNUM COLUrRINUM. 



XVII. Dolendurn autem, praftantiflimam hanc 
radicem, confufa cji.s co^nitione, adeo raram & 
ob oletam factam effe, ut in nullo Pliarmacopolio 
Ei.Topieo obtineatur, fed in locurn hujus frufhila 
ligni cujusdam arboris longe diverfiflimie fubfti- 
tpantur. Ut itaque Medici in pofterum fi{?na 
haheant, unde hiec radix dignofcatur, eadem 
hoc dabimus. Radix erit fnuplex , nec longior 
fpithama, nec digito crajfor, curvata, andofa, flexuo- 
fa, lignofa, dura , fragilis , albida, amariffima: Cor- 
tice rugofo , fungofo , ru r o. Q<ja? vero radix omni- 
bus his non gaudet ebaracteribus, nec laudatiffi- 
mum Lignum Colubrinum falutari poteft. 

LIGNUM COLUBRINUM 2. OFFICINALE. 

XVIII. LIGNUM COLURR. fecQndum Garzia, 
ARBOR eft fpinis brevibus, quae, fi juxta aliam 
quampiam arborem provcniat, ejusdem Ramos 
wnplehitur. FOLIIS elfe luteis arborem hanc 
tradit Garzias, cum tamen re ipfa viridta fint Q 
Sed obfervandum folia in omni Strychno per ex- 
fjccationem tantum lutea evadere . & Garziam, 
uti ipfe fatetur. arborem ipfam nunquam vidiffe. 
Ha?c itaque arbor fpecics eft Nucis vomica, quod 
Hcrmannus in Mat. Med. Dalseus & alii tuto 
aflerunt. 

STRYCHNOS Colubrina fofiis ovatis, cirrhis 
fimplicibus. Linn. Mat. Med. 78. 

Soianum arborefcens indicum , foliis napecse 
majoribus magis mucronatis. Breyn. prod*. 2. 
p. 301. 

Clematitis indica fpinofa, foliis luteis. Baub. 
pin. 301. 

Arbor 



LIGNUM COLUBRINUM. 119 



Arbor raagna Serpentum. Grimm. labor. 116. 
Modira-Caniram. Rbeed. malab./. p. 10. t. 5. 
Lignum Colubrinum. Dal. Pharm. 358» 
Crefc.it in Timor, Zeilan & Malabaria. 

Hoc eft illud Lignum, quod in noftris Euro- 
paeis Pharmacopoliis proftat. Hujus SIGNA vera 
fequentia funt: Radix lignofa, bracbii crajjitie, fo- 
lida, ponderofa, acris , amariffma , inodora, cortice 
ferrugineo maculis cinereis notato. Lignum Colubri- 
num, ex officiriis noftris , transverfim difteftum 
fibris conftat f. potius Laminis albis numerofis , 
confertis , e centro ad peripberiam ductis , nec non 
aliis circidaribus remotiffimis albis , int&r quas Cellulae 
quadrata, cava , iaminulis transverfis paffim inter- 
texta; Fiftula? aliquot, cylinririca , anguffijjima <, per- 
pendiculares , minutiffima in fingulis cellulis refident. 
At vero, cum plurimae cellulse vix unam alteram» 
Ve fiftulam ferant, vacua? faepius confpiciuntur, 
hinc Ligni fubftantia valde fpongiofa efi e5> porofz 9 
licet fimul dura. 

LIGNUM COLUBRINUM 3. PERF.GRINUM. 

XIX. LIGNUM COLUBRINUM tertium 
Garzia RAMOS habet tenues , 5 cubitorum longi- 
tudine, flaccidos, FOLIA maculofa, five nigrican- 
tibus ex candido maculis refperfa. Hoc itaque Ve- 
getabile, pra?cipue aPlukenetio, fidelirer delinea- 
tum explicatur: 

Periclymenum zeilanicum herbaceum, foliis 
variegatis diverficoloribus rcaculis ornatis. 
Herm. prodr. 363. Pluk. almag. 2S7. t. 212. f.6. 

H 4 Clerna- 



120 LIGNUM COLUBRINUM. 

Clematitis indica foliis lentifcinis, candidis ma- 
culis adfperfis. Batih. pin. 301. 

Ekawerya. Herm. zeyl. p. 37. 

Creftit in Zeylona. Non obtinetur in noftris 
Pharmacopoliis. Kadices tenues funt, duras, 
nigras & odoratas. 



CAPUT VI. 



V I R E S. 

LIGNUM COLUBRINUM VERUxM. 

XX. Ex praecedentibus videmus 3 Species 
Ligni Colubrini inter fe & genere & fpecie & 
virtute differentes. Ne itaque vires unius fpeciei 
tribuantur diverfis non modo fpeciebus, fed & 
generibus, in animum induximus harum trium fpe- 
cierum vires medicas figillatim exponere. 

RADIX SERPENTUM f. 1. Colubr. Laudatiffi- 
roum (§. XVI.), quo carent Pharmacopolia nofira, 
virtutibus gaudere infra recenfendis, fcriptores 
teftantur fide digniffirgi. 



GARZIAS p. 764. Radix ex vino aut aqua 
cordiali propinatur a Serpente Naja perculTis: 
Teritur etjam & vulneribus infpergitur; & plura 

K.EMPFERUS p . 577. Radix adfumitur cum 
ad praifervationem , tum ad curationem, ab in- 
ferendo vel illato Veneno> drach. 1. vel dimidiae 

pon- 



LIGNUM COLUBRINUM. 121 



pondere, cum hauftu aquae dulcis, vel cujusvis 
liquoris, five rudi frictione five cultioris roodo 
in pulverem reda&a. Vel puis ex pulvere radi- 
cis cum fputo vel aqua facla imponitur. Jn fcbri- 
hus patridis morbisque malignis , radice feliciter 
lifus eft, & multis lucceflibus infallibili adverfus 
canis rabidi morfum in brutis aeque ac in homi- 
nibus. 

GRIMMIUS lib. 116. refert chinghalenfes eam 
extollere contra omnia venena, venenofos mor- 
bos, iclus venenatos ferpentum, Rabiem, Synocbum* 
&c. DOSIS eft ex dimidia ad unam drachmam. 
Idem celeberrimus olim Medicus, qui in Columbo 
Zeilanae diu degit, ligno Colubrino plurics ufus 
eft, ut patet ex Ejus Comp. Med. Cbym. Vienn® 
1684- edito, ubi fequentia habet. PRiEPARATA 
e Ligno Colubrino. 

Spiritus in Mixturis fudoriferis fcrup. j-3(3. In 

Scorbuto, pnralyfi , Colica, Scirrho hepatis > 
Arthritide. Uti patet ex pag. 99. 101. 178. 
ai8. 354- 

EJfentia in Mixt. Sudorif. gr. xx-3R. In con- 
vulfione , Jclero, Hydrope. Febre intermittente % 
Arthritide, Syphilitide. Ex pag. 78. 125. 238. 
327. 328. 329. 355. 366. 

Sal Fixum ex Pharmac. indica p. 464. 

COMPOSITA in quibus recipitur Lignum Co~ 
lubrinum, ex Pharmac. Indica. 

Tinctura Bezoardica p. 423. e Ligno. 

Acetum Bezoardicum p. 426. e Ligno. 

Extracium Alexipharmacum pag. 437. e Ligno. 

H 5 Liquor 



122 LIGNUM COLUBRINUM. 



Liquor diaphoreticus p. 427. ex Spiritu. 

CONJUNGITUR Lignum Colubrinum ab au* 
£tore communiter cum Ligno Ebeno, uti viribus 
huic admodum affini. 

LOCHNERUS *) radicem Mungos in Purpura 
maligna eximiam praedicat. Dofis Pulveris *5f$- 
Scrup. ij. in infufo Theae vel alio adpropriata 
liquore. pag. 84. 

Compofitum ex hac radice eft Lapis de Goa, fe- 
cundum auftorem pag. 87. cujus formulam* 
cum minus frequens fit, heic addere lubet. 

LAPIS DE GOA. 

Rec. Rad. Mungos 

Angelic. afric. 

Serpent. Virg. 

Contrajerv. aa 3> 
Pulv. e typhis Cerv. Zwelf. 9y. 
Chel. 69. marin. 
Corn. Caprse bezoard. 

Alcis philof. ppt. ali 3(3- 
Spin. Viperin. dj. 
Ambr. grifeae 

Mofch. orient. a i q- v. fignetur. 

m. f. pulv. fubtiliif. fup. porphyr. laEvigand. 
& mediante gummi aliquo combinand. 
in formam fubglobof. auro obducend. 

BON- 



*) LOCHNERUS M. Fr. Mungos Animakulum & Radix. 
Korib. 1715. in E, N. C. cent. 3, append. 



LIGNUM COLUBRINUM. 123, 

EONTIUS *) radicem ligni colubrini, ligno 
aloes magis amaram, extollit contra Tineas, 
Lumbricos , Afcarides , Idus venenatos, Febr. 
Intermittentes , nec non contra fehreui Tymo~ 
renfem, quae Synochus ex fantalo eft. p. 30. 



LIGNUM COLUBRINUM OFFICINALE. 

XXI. LIGNI COLUBRINI vulgaris f. fecundi 
Garziae, quod in officinis noftris adlervatur 
(§. XVIII. ), vires ita expofuit HERMANNUS 
in Mat. med. 235. Ligni ufus non efc nifi anno- 
iioris; recens enim primo anno maniam, tormi- 
na, hinc vomitum & tandem convulfiones ex~ 
citat. Laudatur in Febribm intermitteniibus , quar» 
tanis, nec non vermibus necandis, fed deleteria 
gaudet facultate. 

RAJUS hift. 2. p. 1807: Commendatur ad- 
verfus venena, veluti primum Lignum fcil. Lau- 
datillimum , & eodem modo ufurpatur. 

HEIDE centur. obf 7, Ad febrem quotidia- 
nam fedandam adfumfit tornator quidani pulve- 
rem circa vefperam. Subfequenti nocle fefe fa- 
tis bene habuit, fed raane furgere & corpus mo~ 

vere 



*) BONTIUS Jacob Hift. nat. & Med. Ind. Orienr, 
Amft 1658. fol. pauca de ligno colubrino habet. p. 4.6. 
refert Cobram de capello ferpentem eflc parvum, craflitie 
digiti , fupra nigrum infra flavum. Obfervavit Maurum ab 
eo morfum in pollice , qui brachium itaque ardtifiime ligari 
conceflit, at praj dolore vinculum obnixe laxari oiavit» 
quo fafto confeftim exfpinvit. 



124 LIGNUM COLUBRINUM. 



vere fatagens fentiebat tremorem in membrig; 
accerfitus exhibui mixturam bypnoticam , & intra 
paucas horas tremore liberatur a?ger. Ejusdem 
Ligni 3 3 aflTumta a muliere cacheclica preeter 
tremorem excitavit & ftuporem, ita ut a?gra nul- 
lius rei curam haberet, nefciens fe eiTe in mundo 
vel vivere ; curatur mixtura hypnotica. Retulit 
Domina famulum fuum ab adfumto hoc Ligno 
inftar fatui extitiife. 

ERGO ufus arboris contra Febres intermitten- 
tes , Morfus ferpentum & Vermes. Dofis ffB ad 
fummum in decoclis; vel 3(3 in Effentiis : Ligna 
enim rariftirae in fubftantia, propinari debent. 

Etfi tremores & Jlupores lignum hoc, fecun- 
dum Auftores nominatos, cauftatum fit, e materia 
tamen medica non magis illud cenfemus ejicien- 
dum, quam vinum e re cibaria, quod etiam in 
nimia dofi ingurgitatum , eundem fere habet 
efFeclum. Prudentis enim Medici efl dofin reme- 
diorum jufte determinare, & hac arte e venenis 
faluberrima propinare medicamina, uti idem patet 
ex Opio, Senega & aliis heroicis medicamentis. 

LIGNUM COLUBRINUM PEREGRINUM. 

XXII. LTGNUM COLUBRINUM tertium 
Garziaj (§. XIX. 3 Veneno arcendo, & venena- 
tis fagittis obtundendis idoneum effe fertur, id 
vero, cum non tantam , ac priora illa Jigna, ad- 
huc meruiffe laudis famam , neque a Botanicis 
rite cognitum & examinatum fuifle, conftet, id 
ficco, quod ajunt, jam praeteriifle pede religioni 
non duximus. 

XXIII. 



LIGNUM COLUBRINUM. 125 

XXIII. OPHIOXYLON ferpentinum foliis qua- 
ternis, Fl. zeil. 398. Linn. Mat. med. 474. tefte 
Hermanno & Bunnanno, Serpentum Morfibus > Ve~ 
nenis & Venenatxs morbis opponi folet; fed quod, 
ut medicis magis ignotum , noftrum non faci- 
mus. Dods eft 30 in infufo. 




XXII, 



t 



XXII. 

R A D I X 

S E N E G A 

QUAM 

PR^SIDE 

D. D. Car. Linn^o 

PRO SUMMIS IN MEDICINA HONORIBUS OBTINENDIS 
publicae ccnfurae fubmifit 

JONAS KIERN ANDER, and. fil. 

O - Gothus. 
Upfalia 1749. April. 8. 



INTRODUCTIO. 

1. I atura SERPENTES minori prsefidio in- 
I ftruftos, quara quidem cetera animalia, 
-* primo, in terram dejecifTe, videtur in- 
tuitu , dum reliquis animalibus Pedes partim ad 
evadendum , Alas partim ad evolandum, partim 
denique Pmnas largita efl: ad effugiendum hoftium 
fuorum infultus. Attamen propius Serpentes in- 
fpicientes, clariffime cernimus, providam natu- 
ram, ne ad incitas redigerentur, horrenda adeo 
quibusdam concefliffe arma, ut excellentiora fa> 
pius animalia eos exhorrefcant , immo ad con- 

fpe&um 



RADIX SENEGA. 



fpeftum Serpentum, etiam veneno deftitutorum, 
tota fere obftupefcant. Tela horum, utut non 
adeo magna, longe tamen funt periculofiflima: 
quin immo natura ipfa ln terrorem reliquis hos 
ipfos pofuit animantibus. Nec immerito: cum 
in univerfo animalium regno, iclus Serpentum 
oranium malorum peliimum fit. Plin. 

2. ARMA horum animalium in genere Den- 
tes judicantur, cum hos juxta in maxilla fuperiori 
fint collocata, & plerumque duo a latere utro- 
que; Dentibus etjam aflimilantur, his licet paullo 
fint majora: in eo vero ab eis difcrepant, quod 
non folum horura adminiculo cibum conterere 
nequeant ; fed etjam , contra dentium proprieta- 
tes, mobilia exiftant, tenui etjam ofli infixa ho- 
rizontali, cujus antrorfum & retrorfum traclu, 
aut elevantur, aut deprimuntur; in apice fimul 
perforata confpiciuntur, cum aliqua intus exca- 
vatione, adeo ut munere perfungantur Syringce, 
dum in venas animalis vulnerati fuccum fuum 
immittunt deleterium. 

3. Dentes per totam licet Serpentum fami- 
liam, quae punduras infligit lethales, eodem fint 
modo conformati , variat tamen Virus vel liqui- 
dum illud, quod veneni infignitur titulo, maflk 
immixtum fanguinese; cui rei ipfa etjam fuffraga- 
tur experientia, qua edocemur, diverforum i£lus 
Serpentum diverfa comitari morborum genera. 
Sic Jcterum alii, alii Spbacelum, alii Coma, alii 
Haemorrbagias excitant. &c. 

4. ACTIONEM liquidorum in liquida ratio* 
ciniis, fubtiliter licet excogitatis, velle demon- 

ftra- 



128 



RADIX SENEGA. 



ftrare, noftri non magis eft propofiti, quam ut 
determinemus, qucenam ratio fit, cur lac venis, 
juxta methadum infufionis, Medicis olim ufi- 
tatiflimam, receptum, a?que ac venenum, in- 
terimat. 

5. Genus Serpentum, ob armaturam fibi do- 
natam perniciofiflimam , terroe vel beatiflima? 
maximas faepe adfert CALAMITATES. Europa 
Viperam: Africa Afpidcm: Afia Najam: Americn 
Caudifonam fuam alit. Europa ceteris creditur 
felicior, cum hoftis minus, quam reliqui^ pericu- 
lofus fuam ibi fixerit fedem : nam licet morfus 
illius triftem interdum eventum inducat, femper 
tamen funefttis adeo non deprehenditur, dum 
contra reliqui, fine repentina vitee jactura, inco- 
las vix unquam aggrediuntur. 

6. Caudifona, terras inhabitans AMERICA- 
NAS, iltius terrge hominibus offcnditur truculen- 
tiflima Facit haec, ut ex viru fuo penetrantifli- 
mo ultima fepius experiantur. Hinc folliciti fem- 
per fuere Incolae de certo illius inveniendo An- 
tidoio; perfuafum fibi habentes, Creatorem ita 
difpofuifle Sapientiflimum , ut, ubi venenum dilTe- 
xninatum fit, ibi etjam repofita ejus habeatur 
Medkina. Nec falfo. Rudes enira & fylveftres 
Penfylvani, in radice penes fe crefcente, donum 
cjusmodi reconditum effe divinum leeti animad- 
verrere; quam etjam arcani inftar, nullo praemio 
Chnftianis Virginiam inhabitantibus, detegendi, 
fibi refervarunt; donec Dn. Tennentius (praeroio, 
ut fertur, a fupremo Senatu Anglicano definito) 
e tenebris, in tot hominum falutem, eandem 
protraxit. Hic, Medicina potitus, non fruftra 

augura- 



RADIX SENEGA. 



120 



suguratus eft, eam, cui tanta ineffet virtus in 
mafla fanguinea puriticanda a diro ejusmodi ve- 
neno, non omni vi deftitutam efle ad debellan- 
dum alios etjam morbos. 

7. Orbi noftro erudito ulterius ne lateat exi- 
mium iftud SPECIFICUM, contra morfum Cro- 
talophori, in Specimine hoece Academico idem 
delineare conftitui, ea inductus fpe & fiducia, ut 
non iis folum noftra profutura fic opera, qui 
Maceriam tra&ant Medicam , fed Medicis etjam, 
Pra&icis, qui radicem nec viderunt, nec virtu- 
tem ejus experti funt, nec fcripta evolverunt, 
qua? idiomate Anglicano de hac radice nuperrime 
in lucem prodiere. 



8- C^rotalophorus eft GENUS Serpentis, in quo 



^ Scuta abdomen caudamque fubtus tegunt, 
nec non Crepitaculwn articulis urceolatis caudam 
terminat. Syftem. Nat. N. 91. 

9. SPECIES generis du» tantum innotuere. 

I. CROTALOPHORUS Durijfus Scut. abdom. 
172. Scut. caud. 2i. Squamisque 3. Surina* 
menf. Grill. 17. Amcen. acad. 1. p. 500. 

Virginianis Rattle Snake. 

Suecis Penfyhanis Skaller-orm. 

II. CROTALOPHORUS Dryinus Scut. abdom. 
165. Scut. caud. 28. Muf. Princip. 24. Amcen. 
acad. 1. p. 296. 

Tom. II. I Vipe- 



II. CROTALOPHORUS. 




i 3 o RADIX SENEGA. 

Vipera caudifona americana minor. Catesby 
carol. 2. p. 42. t. 42. an? 

Habitant nmbae Species in Amevica partibus, 
cum Meridionalibus , tum Septentrionalibus : prse- 
cipue tamen in Virginia, Penfylvania & Carolina, 
Brafilia, Mexico , Surinama, Canada, infra gradura 
elevat. 45. 

10. DESCRIPTIONEM Animalium horum eo 
lubentius pra;tereo, quo magis in Diff. citatis 
fufficientiflime eadem tradita eft, eorumque Ana- 
tomia accurate exhibita a Tyfone in Att. Londin. 
N. 144. pofteaque recitata a Rajo de Ouadrupedi- 
bus 291. & quidem mihi praeterea fcopus fit, non 
Serpentem depingere, quin potius ideam tradere 
remedii contra vim illius veneni. 

11. CAUDISONA fcil. Vipera, CROTALO- 
PHORUS Rattle - Snake , Skaller-orm, communiter 
hic denominatur Serpens, ob fingularem prorfus 
appendicem, quem cauds ferpentis hujus, nec 
ulli praEterea, quantum quidem in hunc diem in- 
notuit, animali, anneclere voluit Summus rerura 
Creator. Conftat haec quafi vertebris concavis, 
otTeis, elafticis, quarum quisque articulus fuo 
apice fubfequenti inferitur, ut decidere nequeat: 
unde evenit, ut, cum ferpens huc & illuc fe 
fle&at, vel etjam ad refiftendum praeparet, fo- 
num quafi ex tintinnabulo emittat, quo homo in- 
terim monitus mature fefe fubducat. 

12. Dn. CATESBvEUS, recentiflimus fcriptor, 
qui in Carolina Serpentem ipfe vidit, & delinea- 
vit, fequentia, quae ad illuftrationem fpectant, 
adeoque nec heic omittenda, adfert. Caudifona 

hsee 



RADIX SENEGA. 



hsec vipera fufco eft Capite, Oculis rubris, in 
Dorfo colore fubfufco, ubi etjara ftrice decurrunt 
irregulares nigrae. Ipfum Crepitaculum etjam eft 
fufcum, multis celiulis, inter fe connexis, con- 
flatum, membrana conftantibus, qu<e ad duritiem 
cornu fere accedit. Cellularum figura eft pyrami- 
dalis & undulata. Harum articulatio multa abun- 
dans fynovia, mobilitatem faciliorem partibus 
conciliat annulis inferioribus inclufis, ut eo me- 
lius ad latera eorum allidere poflint, fonuroque 
illum producere, qui exauditur, dum Serpens cau- 
dam agitat. Dum mordet hic ferpens dentibus 
fuis, qui interdum longirudine funt digiti unius 
transverfi, nonnifi pericuioiifljma exinde redun- 
dare poffunt Symptomata, pra^fertim fi longitudo 
dentium ejus ad nobiliflima maximaque penetrat 
vafa , quod flepius contingit. Si eveniat, ut 
magna aliqua Vena his fuerit pertufa, omnis fru- 
ftranea eft Medicina, nifi amputatio partis vulne- 
ratae illico inftituatur. Triftis enim docuit ex- 
perientia, quod hoc modo lEefus vix ultra minuta 5 
aut 10 vitam fervare poflit, interdum vix ultra 
duo, & flc, antequam medicamentum vim fuam 
internam exferere poflk , occidit. Si vero in 
partem carnofam & mufculofam truculentos fuos 
infixerit dentes, fine vulneratione partis cujus- 
dam nobilioris , facra iis Ancora eft radix qua?- 
dam, ubi ad manus ftatim fuerit. Inter viperas 
horribilis maxime hic ferpens eft Caudifona, cum 
omnium earum & maximus fit & crudeliflimus. 
Maxima, quam vidi, pedum erat 06I0 vel no- 
vem longitudine, pondere aequans odlo vel no- 
vem libras. Horrendum hoc animal clam in sedem 
Chiliarchae Blake Carolinse fe furrepfit , ubi 
absque dubio fat diu delituiftet, nifi omnia do- 
meftica animalia clamore irufitato domum inhabi- 

I 2 tan- 



432 



RADIX SENEGA. 



tantes de hofte praefente commonuifTent : Canes, 
Porci, Meleagrides, avesque domefticae omnes, 
pari aeftuantes odio, fingularem fignificabant con- 
fternationem, crines criftasque erigendo ; &, ut 
acerbitatem fuam teftatiorem facerent, eam cir- 
cumcingebant , non tamen propias accedentes, 
quam ut ab invafione immunes eilent. Minas 
intcrim eorum fprevit , ienteque derepfit a). 
Hacc vipera, omnes inter, fumma in motibus 
utitur tarditate. Nulla aggreditur animalia, nifi 
quae, prasdae inftar, ei inferviunt, vel quae injuria 
quadam eam lacefiunt, dum agitatione crepitaculi 
vindiclam ante denuntiat. In eo Americae tra&u 
vencnatiflimus creditur hic ferpens efle: nec mul- 
ta obtfant, quin & ipfe credam, cum & maxi- 
mus fit, & maxima det vulnera, in quae magnam 
veneni ingerit copiam. Remedium, quod adhi,- 
bent Indiani, ne venenum ulterius fpargatur, 
praeter partis laefae amputationum , cujus ante 
mentionem feci, fuclio eft vulneris, ex qua opta- 
tus interdum obtinetur effecius, dum exiguum 
illud deprehendatur. Ab hoc malo liberati femel 
quotannis eodem, quo vulnerati fuerunt, tem- 
pore, dolores perfentifcunt periodicos (id quod 
etjam evenit ex pun&ione Tarantularum^. Ad- 
verfus morfum varias adplicant radices, ut Afa- 
rwn (13.) Prenanthes (13.) & radicem quandam 
(16.) quam Indiani ex Virginia & Carolina, ab 
interiori regionis fuae parte advehi curant, quam 
fecum in pera geftant, manducant, fuccum de- 
glutiunt, & mafticatam vulneri imponunt. Com- 

muni- 



a) Novaccalis Virgina depellitur Crotalophorus cultura 
Suurn , qui hujus hoftes funt infenfifllroi , & ferpentem totutn 
excepto capite devorant, tcfte Cl, Kalmio neftrate in literi» 
Philadelphja datis. 



RADIX SENEGA. 



muniter in tota creditur America, quod vi in- 
c-mtante gaudeat hic ferpens, attracti-va alias 
difta, qua animalia, ut devoret , invita ad fe 
impellat. Hujus rei teftis non quidem fui un- 
quam oculatus, fed qui omnes facli hiftoriam 
dederunt, quorum ingens numerus eft, in hoc 
amicifiime confoirant. Dicunt animalia, prsecipue 
aves' & Sciuros, quibus maxime vefcitur ferpens, 
r,on prius unum eorum refpexiffe, quam falien- 
tes, de ramo in ramum volantes, hoftique, fine 
'animadverfione inftantis periculi , magis magis- 
que appropinquantes , gellibus & claraore per- 
turbationem eorum indicante, e fummitatibus 
arborum ad Serpentem usque defcendunt, qui 
faucibus apertis efcam obvenientem aflumit, & 
in inftanti devorat. Qui ab hac Caudifona fau- 
ciantur, magnum fentiunt dolorem, cum inflam- 
matione vulneris; refpiratio fit diffieilis, tuflis, 
fputum cruentum, pulfus durus & inflammato- 
rius; interdum debilis & celer. Vulnus fphace- 
Jus exurit, teefus intumefcit , & in faniem colli- 
quefcit caro. Sub Sirio ictus multo eft periculo. 
fjor, quam alio anni tempore. Hsc omnia D. 
Catesbaus. 

13. Poftquam fedem fixerant in America fa- 
gaciores Europaei, Serpente hoc Caudifona vul- 
neratos diris his viderunt premi calamitatibus , 
fimul edo&i , fylveftres Americanos antidotum 
huic fibi folis fervaiTe fpecificum, radicemque 
iJlud eiTe, varias plantas tentarunt, unde in- 
tellexerunt plura efie vegetabilia, quae huic vul- 
neri aliqualem medelam 'adferrent; utpote 

1. ARISTOLOCHIA Serpentaria caulibus infirmis 
angulofis flexuofis, foliis cordato- oblongis, 
I 3 flori- 



134 RADIX SENEGA. 

floribus recurvis folitariis. Gron. Virg. 57. 
Serpentaria Virginiana officinarum. 

The Snake - Root of Virginia. 

2. ACTiEA racemofa racemis longiflimis. Gron. 

Virg. 37. Black-or wild Snake-Root Novanr 

glicanis. 

3. ASARUM e terra Mariana, violas luteae vel 

afarinoc foliis ; Serpentaria nigra: Pluck. 
alvi. 53. T. 15. F. 3. Raj. hijl. 2. p. 1857. 

Black Snake-Root Anglis. 

4. PRENANTHES alba flofculis plurimis, foliis 

hafoatis angulatis. Linn. Hort. Cliff. 383. (<*). 

Prenanthes autumnalis, flore dilute purpureo 
deorfum nutante, fpicatim ad caulem difpo- 
fito, foliis fcabris incifis, caule fingulari. 
Gron. Virg. 89. 

Dr. fVitfs Snake - Root. 

5. VERATRUM luteum caule fimpliciffimo. Gron* 

Virg. 195. 

Refeda foliis lanceolatis, caule fimpliciflimo. 
Gron. Virg. 56. 

6. OSMUNDA virginiana fronde pinnatifida cau- 

lina, fruftificationibus fpicatis. Gron. Virg. 195. 
Fern Rattle Snake - Root. 

7. CUNILA mariana, Thymus foliis ovatis acu- 

minatis ferratis, corymbis lateralibus termi- 
nalibusque pedunculatis. Gron. Vtrg. 64. 

Dittany. Virgin. 

8. SANI- 



RADIX SENEGA. 



135 



8. SANICULA canadenfs foliis radicalibus com- 

pofitis, folioiis ovatis. Gron. Virg. 146. 

Black Snake- Root. Coldenii. Radix fudorifera. 

9. UVULARIA perfoliata caule perfoliato. Gron. 

Virg. 37. 

Radix cwn aqua contufa iUui Caudifona applicatur 
apud Noveboracenfes. Cold. 

10. ALETRIS farinoja. Hyacinthus caule nudo, 
foliis linguiformibus acuminatis deutatis. 
Gron. Virg. 38. & 151. 

Radix antifebrilis , catbartica* 

14. Nullatn vero harum (13) genuinam fuiffe, 
demonftravit fatis dilucide Cl. D. D. Tennentius, 
Scotus, qui fua, nifi fallor, induftria, hoc ab 
Americanis fylveftribus tandcm. ante annum 1736, 
primum confequutus eft , ut veram dignofcere 
candide illum edocuerint. Hic nofter Tennentius 
eandem POLYGALiE effe fpeciem in fcriptis 
fuis poftea palam fecit, qiiae tamen fpecies Bo- 
tanicis hucusque parum cognita fuit, & qu?e a 
reliquis fpeciebus, fub vafto Polygalse genere 
comprehenfis , haud facile diftinguitur. Ut igitur 
genuino habitu fefe commonftret hcec noftra Po- 
lygala, vere inventas in hunc usque diem illius 
Species, in praefenti enumerare conftitui, ne in 
vera eligenda errori ultcrius porta pateat: hujus- 
que pra?tcrea iconem fubjunaam, cum in Biblio- 
thecis noftris rariftime confpiciatur illa a Pluke- 
netio fubminiftrata. 

III. POLYGALA. 



15. (^HARACTEREM generis Polygala?, cum 
^ in Gen. Plant. Dn. Praefidis A 7 . 686: 

I 4 fit 



136 



RADIX SENEGA. 



fit definitus , de novo heic defcribere fuper- 
fedeo: illud folummodo inculcans, quod, uti Po- 
lygala Tournefortii & Pensa Plumerii fub eodem 
comprehenduntur genere, ita etjam eas, quae fub 
carina filamentofum fervant fafciculum, ut Poly- 
gala vulgares , & qua? talem fafciculum non fo- 
vent, ut Penaa, huc rcferre oportat. Unde 
nota exfurgit valde luculenta, fpecies in duas 
dividendi Phalanges, quarum prior criftatas, po- 
fterior imberbes continet. 

i<5. SPECIES Polygala?, quse in hunc diem 
Botanicis & nobis rite innotucrunt, fequentes 
funt. 

r. POI^YGALA vulgnris floribus criftatis race- 
mofis, caulibus herbaceis fimplicibus pro- 
cumbentibus, foliis lineari-Ianceolatis. 

Polygala foliis lineari - lanceolatis, caulibus 
difTufis herbaceis. Virid. clijf. 70. Hort. 
ctiff' 352. Roy. Lugdb. 393. Fl Suec. 586. 

(*) Polygala foliis omnibus acutis. HalL 
belv. 606. Polygala major. Baub.pin.2is- 

(/3) Polygala foliis imis fubrotundis, fuperiori- 
bus anguftis acutis. Hall. belv. 606. 

Polygala vulgaris. Baub. pin. 215. 

(y) Polygala minor foliis circa radicera rotun- 

diufculis. Vaill. parif. 161. t. 32. /. 2. 

(<T) Polygala, acutioribus foliis, monfpeliaca. 
Baub. pin. 215. Faill. parif. i6j. Magn. 
monfp. 207. 

Onobrychis tertia purpurea. Dalech. bifl. 491. 

2. PO- 



RADIX SENEGA. 



2. POLYGALA bracteolata fioribus criftatis race- 

mofis: carina criftis longiore, caule fuffruti- 
cofo, foliis lineari - lanceolatis. 

Polygala africana lini folio, magno flore. 
Old. afr. 32. 

Polygala frutefcens anguftifolia ramofa, flori- 
bus in fummitate velut umbellatis. Raj. 
app. 640. 

Polygala foliis oblongo acutis, Hore purpureo 
Iatiori. Burm. afric. 204. t. 73. /.5. 

Polygala africana glabra, florum galea binis 
criftis fimbriatis ornata ex involucro &c t 
Pluk. alm. 300. t. 53. /. 2. 

3. POLYGALA bratteolata /3 floribus criftatis ra- 

cemofis: carina criftis breviore, caule fuffru- 
ticofo, foliis lineari - fubulatis. 

Polygala foliis lineari - fubulatis. Hort. cliff. 
353- 

Polygala frutefcens, foliis linearibus , flore 
majore purpureo. Burm. afr. 202. t. 73. /2. 

Polygala africana frutefcens anguftifolia major. 
Tournef. infl. 175. 

4. POLYGALA bracleolata y floribus criftatis race- 

mofis, caule erecto fuffruticofo fimpliciffimo, 
foliis fubulatis. 

Polygala aethiopica, ftricliiflimis glabris foliis, 
flore phosniceo. Pluk. mant. 153. 

Polygala foliis linearibus acutis , flore pur- 
pureo miuore. Burm. a/r. 203. t. 73. /3. 

Polygala capenfis, folio anguftiflimo , flore mi- 
nore, Pet. ficc. 247. 



5. PO. 



138 



RADIX SENEGA. 



5. POLYGALA bracleolata <T floribus criftatis al- 

ternis , caule erecto fuifruticofo ramofo, 

foliis linearibus obtufis fcabris. 
Polygala folio lineari obtufo, flore albente mi- 

nimo. Burm. afric. 204. t. 73. /. 4. 
Polygala athiopica, anguftis hirfutis foliis, 

flore obfolete purpureo. Pluk. mant. 153. 

t. 404. /. 6. 

6. POLYGALA myrtifolia floribus criftatis race- 

mofo- fparfis : carina lunulata, caule fruti- 
cofo, foliis lanceolatis obtufis. 

Polygala foliis lanceolatis obtufis, caule fru- 

tefcente. Hort. cliff. 353. 
Polygala frutefcens , foliis oblongis glabris» 

flore purpureo. Burm. afric. 200. 1. 13. /. t. 
Polygala arborea myrtifoha, capitis bonas fpei, 

floribus albis intus purpureis. Comm. bort. I. 

p. 87. t. 46. Raj. app. 64.0. 
Poiygala arborea, myrtilli fubrotundis foliis, 

fru&u magno tordylii. Pluk. mant. 153. 

t. 437. /. 4. 

/3. Florum carinis crift.a deftitutis. 

7. POLYGALA cruciata floribus imberbibus, fo- 

liis quaternis. 

Polygala foliis quaternis. Gron. Virg. 80. 
Polygala quadrifolia f. cruciata, floribus ex vi- 

ridi rubentibus in globum compa&is. Pluk. 

alm. 301. 

8. POLYGALA ciliata floribus imberbibus, capfu- 

lis ciliatis, caule herbaceo erecto. Fl. Zeyl. 
268. defcr. 

9. PO- 



RADIX SENEGA. 



139 



9. POLYGALA glaucoides floribus imberbibus, 

pedunculis multifioris lateralibus, caule difFu- 
fo berbaceo ramofiflimo, foliis acuminatis. 

Fl. Zey\. 270. defcr. 

10. POLYGALA veriicillata floribus imberbibus 
fpicatis, caule erefto herbaceo filiformi ra- 
mofo, foliis Jinearibus. 

Polygala caulibus filiformibus, foliis linearibus 
alternis, pedunculis fpicatis. Gron. Virg.ij2. 

Polygala quadrifolia minima marilandica , fpicis 
florum parvis albentibus. Raj. app. 6"30. 

Polygala mariana quadrifolia minor, fpica par- 
va albicante. Pluk. alm. 153. t. 438. /. 4. 

11. POLYGALA Senega floribus imberbibus fpi- 
catis, caule ere&o herbaceo fimpliciflimo, 
foliis lato lanceolatis. 

Polygala caule flmplici ereclo, foliis ovato- 
lanceolatis alternis integerrimis , racemo ter- 
minatrice erefto. Gron. virg. 80. defcr. 

Polygala virginiana, foliis oblongis, floribus 
in thyrfo candidis, radice alexipharmaca. 
Mill. lexic. 

Plantula marilandica , caule non ramofo , fpica 
in faftigio fingulari, e flofculis albis compo- 
iita. Raj. app. 640. vide Pluk. phyt. 439, 
cf 453- 

Seneka officinarum. Geoff. Mat. 2. p. 137. 
Senega, Seneka, Seneca Indis Penfylvanis. Ha- 
bitat in Virginia , Penfylvania , Marilandia. 

12. POLYGALA mrefcens floribus imberbibus 
globofo - capitatis ; caule erecto herbaceo fim- 



pliciflimo, foliis lanceolatis obtufiufculis. 

Poly. 



\ 




14® 



RADIX SENEGA. 



Polygala foliis lanceolatis alternis, caule fimpli- 
cillimo, corymbo terminali capitato. Gron. 
Virg. 80. 

Polygala rubra virginiana, fpica parva com- 

pacla. Pluk. alm. 300. 
Poiygala mariana, floribus rubris fpicatis. Pet. 

muf. 462. 

r3. POLYGALA lutea floribus imberbibus ob- 
longo-capitatis, caule ereclo herbaceo, fo- 
iiis lanceolatis acutis. 

Polygala f. Flos ambervalis , floribus luteis in 
capitulum oblongum congeftis. Pluk. ahn. 
301. Raj. app. 639. 

Polygala virginiana, flore luteo capitato. Pet. 

hort. 5. 8. 

4. POLYGALA* Penaa floribus imberbibus la- 
teralibus folitariis, caule arboreo, foliis ob- 
tufis petiolatis. 

Penaea arborefcens, buxi folio afpero. Plum. 
Spec. 22. 

5. POLYGALA diverftfolia floribus imberbibus 
racemofis, caule arboreo, foliis fenioribus 
obiongo- ovatis, recentibus fubovatis. 

Polygala foliis ramorum prove&iorum oblon- 
go-ovatis, tenellorum fubovatis, caule ar- 
boreo. Hort. clijff. 353. 

6. POLYGALA Chamabuxas floribus imberbibus 
fparfis; carinae apice fubrotundo, caule fru- 
ticofo, foliis lanceolatis. 

Polygaloides. HalU helv. 601. 
Chamarbuxus flore colutea?. Baub. pin. 471. 

Cha- 



RADIX SENEGA. 



141 



Chamsebuxus flore colutese llavefcente. Tour- 
nef. att. 1705- p. 3T2. 

j3. Polygala fruticola buxifolia, flore ex pur- 
pura rubente. Tourn. inft. 175. 

17. POLYGALA fpinofa floribus imberbibus Jate- 
ralibus, cauie arboreo fpinofo, foiiis ovali- 
bus mucronatis. 

Fruticulus ramis anguiatis in fpinam definentibus. 
Folia parva fedi, ovalia, glabra, integerrima, 
fparfa, fubfeffilia, apice parum mucronata. Flo- 
res axillares , feffiles , albidi, folitarii aut bini. 
Locus JEthiopia. 

ig. POLYGALA triflora floribus imberbibus, 
caule herbaceo ere&o, foliis linearibus alter- 
nis, pedunculis fubtrifloris. Fl. Zeyl 269. 

IV. SENEGA, 

17, OENEGA, five ilia planta, qua? veram ex- 
hibet radicem Raitle Snake-Root dichm, 
vel antidotum Crotaiophori , fpecies eft Po- 
lygalse undecima, cujus levem defcriptionena 
heic addimus , in Tabula II. vero Fig. 1. 
Radicem; Fig. 2. Herbam magnitudine fere 
naturali deiineatam. 

RADIX perennis, fibrofa, lignofa, flexuofa, varie 
ramofa, apice feu bafi in varia tubercula di- 
latata, unde caules enafcuntur. 

CAULES plurimi, firnpliciffimi, pedales, teretes, 
vix manifefie pubefcentes, debiles. 

RAMI nulli. 

FOLIA 



RADIX SENEGA. 



FOLIA fuperiora lanceolato - ovata, media an- 
guftiora, & magis lanceolata, omnia in petio- 
los vix manifeftos ciefinentia, integerrima, 
raargine nonnihil fcabra, utrinque giabra & 
viridia , fubtus autcra pailidiora, acuminata: 
quo bafi caulis propiora eo etiam minora, 
adeo ut infima vix lineas duas longitudine 
excedant, fumma autem poJlices duos trans- 
verfos longitudine, unicurn vero latitudine 
attingunt. Cofta longitudinalis folii fubtus 
promincns, teretiufcula , ad angulum re&um 
vafa exeuntia verfus marginem, fed admo* 
dum obfoleta, emittens. 

STIPUL^ nulls. 

SPICA pedunculata; terminans caulem, pedun- 
culo foliis breviore. 

FLORES in fpicam tenuem digefti, albi, feffi- 
les, circiter quadraginta, innati SCAPO. 
ftriato *). 

Eft adeo facies plantse fere Perficariae, aut 
Epilobii aquatici. 

V. QUALITAS. 

18. "DADIX folummodo Medicorum promeruit 
attentionem , cum huic virtute reliquse 

non 



*) Partes fiorum ab exficcatis fpeciminibus , quas ad ma- 
nus fuere, determinare non licuir, adeo ut horum ope ge- 
neris illuftrationem anneftere non potuerim. Quia vero de- 
fcriptio Godofredo inferta videtur e(Te Cl. B. Jufiei manu 
exarata, minus de genere dubuamus , poftquam cynofuran» 
acutiffimi ejusmodi Botanici fubierit; praeterca ipfe plantae 
Tsabitus vix ramofus , fpicatus, fiaccidus, foliis fimplicibus „ 
idem genus confirmat. 



RADIX SENEGA. 



i43 



non poffint aequiparari partes. Hinc in praj- 
fenti neceffarium duxi, plenariam radicis tra- 
dere defcriptionem , ut eo melius a Medicis 
& Pharmacopcsis dignofci queat, ne falfas 
radices loco genuinas fubftituant. 

*. Facies radicis eft lignofa, flexuofa, fubfpitha- 
malis, digito anguftior, in plures ramos di- 
varicata, fubnodofa, insequalis, cum Carina 
minus evidente fecundum longitudinem duc"U 
& radicem verfus idem latus Coarctante. 
Conftat radix hcec Cortice craflb & quafi re- 
fina faturato; Subftantia vero lignofa , foli- 
da, five non porofa, teretiufcula. 

j3. Color Corticalis fubftantise albido - flave. 
fcens, cuticula cinerea obducla; Medullaris 
vero nivea eft. 

y. Sapor hujus primo eft farinaceus, mox fub- 
acidus,* denique penetrans , excitans, urens 
fauces cum tufiicula, fere conftringens. 

Sapor hic acris exurens fimulque acidus fingu- 
laris adeo fentitur , at fimilis in toto regno 
vegetabili vix reperiatur. 

Odor nullus. 

19. ANALYSIN feu adsquatam radicis Chemi- 
cam refolutionem in hoc themate fubjungere 
animus fuit; fed quum fufliciens ejus mihi 
defuerit copia , negotium hocce , prout 
volui, exfequi non potui. Interim taraen 
pro ea, qua licuit, quantitate, a Cl. Praefide 
communicata, nonnulla inftitui experimen- 
ta, ut inde cognofcerem, quos partes effent 
plantae conftitutivse , quibus pnecipua com- 
prehendatur virtus , quae denique medica- 

menti 



144 



RADIX SENEGA. 



menti forma optimam «egrotis opem pra?fta- 
ret. Ambse tin&urae, cum fpirituofa, tum 
aquofa, cum folutione Lacmus rubefcunt; 
cum Syntpo violnntm vircfcunt. Oftendit ita- 
que folutio Lacmus acidum, Syrupus vero 
violarum alcali, contrario modo; quod exin- 
de derivatur, cum acidum in radice latens 
citius detegatur folutione Lacmus, quam 
fyrupo violarum; cum fuccus ille Lacmus 
cum alcalino fit combinatus, fyrupus vero 
violarum cum acido. Hinc elucefcit & aci- 
dum & aicalinum quici adefie. Acidum porro 
demonftrat fapor, alcalinum vero mercurii 
fublimati praecipitatio , lenta licet , tamen 
contingens, alba quafi & nebulofa. Ex his 
allatis ac ex tin&uris tam aquofis quam fpi- 
rituofis, earumque fapore & modo agendi 
in partes oris interiores (36), concludo ra- 
dicem conftare particuiis tcrreftribus , refi- 
nofis, gummofis atque faiinis, fummamque 
refidere virtutem in falino - gummofis. 

VI. VIRES. - 

20. VTires bujus plantae funt evacuatoria:, refol- 

* ventes , & forte vulnerarise, quse omnia 
clarius fignificabo. 

21. SIALAGOGA: quivis enim, qui vel mini- 
mam hujus portiunculam deguftaverit, fatis 
percipit, quam copiofe confluat faliva ; movet 
prseterea in fauce fcreatus copiofilfimos. 

22. Vomitoria evadit, dum in ratione fubje&i 
majori, quam par eft, propinatur dofi; licet 
nondum credam, quod a prudenti Medico 

Prafti- 



RADIX' SENEGA. 



145 



Pra&ico hac mente praefcriberetur , cum ob- 
ftent urens ejus fapor ac ignea fere acrimonia. 

23. Purgans obfervatur, licet non adeo fpecifice: 
interdum enim leviter alvum fubducit, inter- 
dum usque ad catharfin; interdum in has 
vias ne minimum quidem operatur. Forte di- 
verfitas hujus effe&us a varia petenda eft 
fubje&orum temperie. 

24. DIURETICA vis radici fere nativa adjudica- 
tur, qua efrkaciam fuam fingularem extra 
omnem ponit dubitationis aleam. Urinam 
enim pellendo, purulentum , putridum, five 
aliud ceconomice animali inimicum, e mafia 
eliminat fanguinea; quo locum fibi vindicaC 
inter pra;llantiflima medicamenta diuretica. 

25. Diaphoretica non adeo eft confpicua, cum 
unice fere diurefi agat; au6la enim una ex- 
cretione, femper diminuitur altera. 

26. INCIDENS eft praeftantiflimum tam in cali- 
dis, quam frigidis morbis; miriuiji enim in 
modum tenacem humorum compagem ac ge- 
latinofam dividit, & antiphlogifticam eorum 
diathefin folvit. 

27. Expectorans egregium, dum levi quodam fti» 
mulo pulmones ad concufliones ftimulat. 

28. Vulnerariam & Detergentem vim denique illi 
addit Cl, Tennentius, argumento a Pleu- 
ritide defumto; quo in cafu agat, necefle 
elt, balfamici inftar, abftergendo & pellendo 
urinara. 



Tom. II. 



K 



VIL 



H<5 



RADIX SENEGA. 



VII. usus. 

29. Tn ICTU Crotalopbori. Hic fpecifica diutur- 
*■ na penes Americanos experientia & obfer- 
vationibus reccntiorum Medicorum, cxtolli- 
tur, modo jufto praebeatur temporc, antc- 
quam virus per univerfam humorum maffani 
fefe diiTundat. Hine omnibus cordatis Medi- 
cis adverfus noftrarum viperarum puncluras 
experimenti loco merito eandem commenda- 
mus; cum conftct, comerraneorum noftro- 
rum plurimos, harum ftepius fticcumbere ve- 
neno: nondum enim detexit dies certum ali- 
qucd Antidotum, ad quod in hoc pun&o, 
in inftanti periculo, fit confugiendum ; ne- 
que enim fpcm noftram implevit, quod adeo 
depraedicatum cft, oleum olivarum. Vide 
It. Gotbl. p. 306. 

30. PLEURITIDE, PERIPNEUMONIA, Pleu- 

ropneumonia , & Parapbrenitide. Videns DD. 
Tennentius eosdem , qui Crotalophoro vexati 
erant ,^isdem fere ac qui febribus hifce in- 
flammatoriis conflietantur , ur?eri fymptoma- 
tibus, quid in hifce valeret Radix aufus elfc 
experiri; ceffit ei adeo feliciter experimen- 
tum , ut nullum adhuc dum cognitum fit re- 
medium, cui tanta in his confanandis com- 
petat prserogativa *); unde hoc horum mor- 
borum unicum fpecificum dicere haud veri- 
tus ert. Optandum certe eflet, ut ]n noftris 

etiam 



*) Pro bac rnedicina in Pieuritide perfananda Tennentius 
prsemium 75 librarum a Parlamenco Philadelphiae obtinuit, 
Penfyh. Galett, 1739. n. 555. 



RADIX SENEGA. 



147 



, etiam fervaretur Pharmacopoliis radix, cum 
meroorati morbi plurimos penes nos, pra> 
cipue de plebe, immature exltinguant. Di- 
vulgacis de hac re obfervationibus auftoris 
faepius nominati in Virginia, eo cum frucr.u 
in his cafibus ufurpari ccepit, ut raro tres 
aut quatuor jam e centum e vita decedant, 
cum tamen antea ultra partem dimidiara eo- 
dem defungerentur fato. quotannis. 

31. HTDROPE & Aftbmate experimentis etiam 
eviftum, ob vim fuam eximie incidentem. 

32. ARTHRJTIDE , Podagra, Rheumatifmo , pras- 
eunte itidem experientia, infignis etiam de- 
prehenfa eit radix. 

33. MARASMO virginico. Hic morbus Virginia; 
elt Endemius, Europeeis prscipue dccretorius, 
qtii illuc advefti fuere. In hoc profligando 
magna certe pra^ftitit. Hsc ratio fuit , cur 
Dn. Tennentius eandem in incipiente Phthifi 
adhibuit, cum a?grotantium interdum profpe- 
ris rebus. 



34. f~^RUDAM aut ficcam barbari eam appli- 



^ cant a ferpente Caudifona percuffi. 

35. PULVIS ad grana XXXV. pncfcribitur, afl: 
in forma liquida citius afflictis medetur. 

36. Tinctura fpirituofa efl: Colore flavo , Odore 
vinofo, Sapore caiidiflimo initar ignis urente; 
qui calor & fapor ita oefophago inhserent, 



VIII. PRjfcPARATA. 




K 2 



ut 



148 



RADIX SENEGA. 



ut fi non femper vomitum, tamen nunquam 
non conatum vomendi excitet, cum multo 
fputo & muco. Hac ideoque nunquam ufus 
eft Tennentius. 

TinUura aquofa primum Sapore & Odore eft 
fere vinofo ac grato, poftea vero peculiari 
fapore fere radici proprio, ad fauccs candem 
properante, femperque tuffim excitante vix 
coercibilem, dum operacur quafi pungendo 
& falivam provocando. Haec tinclura colo- 
ris eft albidi, & plerumque adeo mucilagino- 
fa , ut chartam vix penetret emporeticam 
five linteum, dum colatur. Nec hanc ad- 
hibuit Au6lor D. Tennentius. 

Tinttura Vinofa, cum vino edentulo parata, 
Colore eft fubpurpurafcentc , Odorc medns 
& Sapore fere radicis. Dofis cochlearia tria. 
Hcec Tennentio fuit ufitatiffima. Conncitur 
hoc modo: 

Rec Rad. Seneg. comminut. Uncias IV. - 
Vini Canarienfis\^ Libr. I. 
Stent in digeft. perTII. dies loco cal. 
Decant. col. ferva ufui. 

37. EXTRACTUM fpirituofum eft Colore, Sapo- 
re, Odore tinclura? fpirituofse, fed mitius. 

Extrattum aquofum Colore fubfufco, Odore gra- 
to vinofo balfaroico, Sapore primum acido, 
mox acri, pungente, ftimulante; adeoque 
fere cum radice eodem. Hasc duo nec un- 
quam praxi accommodavit Tennentius. 



38. DE~ 



RADIX SENEGA. 



149 



38. DECOCTUM, quod toties ac tin&ura vi- 
nofa fuit ufurpatum, fequenti prseparatur 
methodo: 

Rec. Rad. Seneg. dijfett. Uncias III. 
Aqua font. puriJJ. Libr. II. 
Coque ad tert. part. confumtionem. 
Cola per linteum cum expreffione, 
tepidum ofFeratur. 
Dofis Cochlearia III. 

IS. THERAPIA. 

39. ICTU Crotalopbori (29). Americani radicem 
* mafbcant, fuccum illius deglutiunt , mafti- 
catam de cetero vulneri imponunt. Idem 
etiam efficit Decotlum illius lacte edulcora- 
tum, quin imo tinctura vinpfa, cum in hifce 
pracparatis omnes radicis particulae junftis 
viribus agant. 

40. FEBRIBUS pblogijicis (30). Ha? a Dn. 
Tennentio fequenti expugnantur medendi 
methodo: Circa initium febris primo fecetur 
vena in brachio vel pede ad X vel XII uncias 
fanguinis. Poft horas quadrantem dofin unam 
tintturce (36) vel Decacti (38) porrigit , tertia 
quaque hota eandem repetcndo , donec remi- 
ferunt fymptomata. Potus ordinarius fit in- 
fufum theze, aut radicum malvce melle vel 
faccharo gratum. Cibus fit puls ex farina 
cum aqua, panatella (Bouillon) aut poma 
aiTata. Si fymptomata fint pertinaciora, 
quam ut poft tertiam dofin fint dimminuta, 
celebretur iterum vena Jettio, ad quam etiam 

K 3 pro- 



RADIX SENEGA. 



progrediendum, fi haec de novo exacerbari 
videantur: ita tamen , ut intra nyfthemeron 
femel tantummodo pertundatur vena. Raro 
evenit, quod ultra fecundam vel tertiam vi- 
cem neceffaria fit hsec medendi ratio. Mi- 
tigatis fymptomatibus quarta vel fexta hora 
folummodo repctatur dofis medicamenti: Si 
vero augeantur, intra brevius fpatium ilhid 
dari neceffe eft. Si Diarrhoea ex medica- 
menti ufu a?grotum pra;cipitare videatur, ra- 
rior fit illa, vel etiam fiftenda hauftu heic 
fimul praefcripto: t 

Rec. Aqu. Cinnamom. f. v. Uncias II. 
Lapid. Cancr. ppt. Grana XL. 
Sal. Tartari Scrup. Semis. 

Syrup. Cydonior. UnciamSemis. 
m. f. hauftus, una vice hauriendus. 

Cavendum tamen, ne hoc vel aliud obftipans 
adhibeatur, fi diarrhoea fucrit critica, aut 
haec fine virium jaclura perfiftat: in alio ve- 
ro cafu 

Rec. Rad. Seneg. pulver. Drachm. Semis. 
Specier. Diafcordii Grana XV. 
Aq. Cinnam. f. v. Unciam I. 
M. pro una vice. 

Huic infiftit medendi viae Cl. Tennentius, do- 
nec in urina appareat fedimentum coloris la- 
teritii. Si enim levari videsntur sgrotis 
cum fedimento albo, minus certus eft Autfor 
de omnimoda crifi morbi, quin recidiva 
mul&entur. 



41. Fri- 



RADIX SENEGA. 



41. Frigidis (31) in morbis & Dolorofis £32) abs- 
que febre, Radix curn fuis pntparatis, irf" 
curationem trahitur; pro fubje&i diverfitate 
dijudicatur tunc neceffitas Phlebotomiae. 

X. SUCCEDANEA. 

42. T>OLTGALJE VULGARIS (16: 1.) radix 
■* analogam fere viriutem hac cum noftra 
habet Senega; huic tamcn & fapore, immo vi 
& efficacia longe eft inferior. Parificnfes *) 
hanc optato cum eventu in P LEURITIDE 
cum aftinibus adhibuerunt, licet vi debiliore 
agat. Screatus movet copiofos, & fmguis po- 
ftero die ab hujus ufu minus coriaceus & 
multo floridior apparet, tefte Godofr. mat. 
med. t. 2. p. 141. Valdopere miror, hunc 
Godofredum eandem folummodo ad XII. 
grana praefcribere , cum ad Senegam in dupla 
ratione tuto poflit aflumi. In votis omnino 
eft, ut non negligerent Medici noftrates, 
quid penes nos in viperarum puntfuris effi- 
cere poftct, tentare, donec copia effet veras 
Senega:. 

43. VALERIANA ojficinalis Cfive Pbu, qux 
longe prasftantiori gaudet virtute) in tinttura 
cum Radice Senege a Dn. Tcnnentio fub- 
jungitur, & quidem* ad unciam unam cum 
femifle. Hanc valde deprsedicat in morbis 
Dolorofis (32:41) & Tabe, (33) unde brevi 
convaluere a;groti. Non omnes modo, uti 

K 4 vera 



*) du Hamel ail. parif, 1740. 



152 



RADIX SENEGA. 



vei* Senega, excretiones pellit, fed etiam 
quidquam fovet anodyni, ,quod ipfe odor 
evidenter fatis indigitat. 

44. DULCAMARA : ftipites in infufo potenter 
adeo omnes promovent excretiones: veluti 
alvum laxare, fudores elicere, menfes, Jochia 
& praecipue urinam pellere, ut his dotibus 
ad Polygalam hanc propius accedere prorfus 
videatur; immo etiam Valerianee. Cum jam 
omnia Antidota excellentiora, contra Ser- 
pentum Iftus, fint pcllentia & diuretica, 
perquam gratifllmum nobis effet, fi experiri 
etiam vellent Medici noftri, quali, & in ex- 
ftinguendo noftrarum viperarum veneno , & 
in febribus inflammatoriis curandis, hasc effec, 
efficacia. 



XI. EPILOGUS. 

45. "Dreviter fic &, ut opinor, perfpicue fatis 
hiftoriam dedi fpeciei hujus Polygalce, 
alias dicbe Senega?. Primam plantse bujus 
cognitionem , uti antea diximus, jufte defe- 
rimus Cl. Anglorum Medico faspius memora- 
to, Dn. Joh. Tennentio, qui in tra&atu fuo, 
hoc infcripto titulo: Effays on ihe pleurefy, 
Philadelph. an. 17 tf). in $vo. editO', eandem, 
cum multorum segrotantium ingenti com- 
modo, erudito orbi lubens communicavit. 
In Phyftcal disquifitions , five disquifitionibus 
fuis medicis ulteriorem hujus, quoad vir- 
tutes, ideam tradidit, quarum duas folum- 
modo Londin. an. 1735. typis idiomate Angli- 
cano, expreffas hucusque vidi. An quarta, 



Tafe.II, 



RADIX SENEGA. 



153 



quinta & fexta fub prelo jam ftident, vel du- 
dum publicam viderint iucem, prout hic 
nofter in prima fua pollicetur disquilitione, 
non certo definiam. Oleum tamen & ope- 
ram me non perdidiffe judico, dum excel- 
lens hoc & divinum fere remedium in popu- 
larium meorum inilgne emolumentum hifce 
vulgatiflimum reddere decrevi. 




XXIII, 



XXIII. 

G E N E S I S 
C A L C U L I 

QUAM 

PR^SIDE 
D. D. CAR. LlNNiEO 

PRO GRADU DOCTORIS 
fiftit 

Stipendiarius Regius 

JOH. OTTO HAGSTROM 
Jemtlandus. 

Upfalia 1749. April. 5. 



/. INTRODUC TIO. 

I. \ JUTATIONI perpetuae omnia creata in 
V I triplici natura? regno fubjiciuntur, & 
unius deftrudio eft alterius reftauratio. 
Vegetabilia humum confumunt, ha?cque deftru&a 
in humum redeunt, unde primos duxerunt 
ortus. 

Animalia vegetabilibus nutriuntur, & emenfo 
vitoe curriculo, humum, ceu originem fuam, de 
novo quafi formant. 

Lapides deftruuntur quotidie, & e deftru£tis 
novi pariter generantur. 

II. LA- 



GENESIS CALCULI. 



155 



II. LAPIDES GENERANTUR. vel in terra 
Ut SAXUM Syfi. nat. 6. n. 31. in aqua ut TO- 
PHUS, S. N. 32. in aere ut STALACTITES, 
S. N. 33. in igne ut PUMEX S. N. 34. in Lapidi- 
bus nt iETITES. S. N. 35. in vegetahiiibus ut 
TARTARUS S. N. 36. in animalibus ut CALCU- 
LUS. S. N. 37. 

III. CALCULI animalium II) funt vel Natu- 
vales vel Praternaturales : ad NATURALES re- 
feruntur : 

«. Teftacea animalia, quae tegmina fibi parant 
lapidea, ut Conchoe, Cochleae, Patellae, Cypraiae, 
Lepades: in his obfervamus fpecies Marinas in- 
jftfucVas e(Te teftis craflioribus, quam fpecies aquae 
dulcis^ hasque, fcilicet aquce dalcis, tefta craffion, 
quam Terrejires. 

/3. Zoophyta ajdifkant domicilia lapidea feu Co- 
rallia, in quibus habitant. 

y. Avium ova teguntur crufta lapidea, quae 
eis brevi accrefcit, pridie enim antequam ponun- 
tur, ne veftigium quidem hujus teftae lapideae 
cernitur. 

S. Cancrorum oculi officinis ut & tefta eorum, 
funt veri calculi, qui quolibet anno gignuntur & 
decidunt. 

Omnes hi (ufiyS') Calculi funt indolis cal- 
careae, unde ex his uftulatis evadit calx viva cum 
aqua effervefcens, uti ante uftulationem cum aci- 
dis effervefcebant. 

IV. PR^TERNATURALES Calculi (III.) 
in Bobus, Equis, Suibus , Canibus, &c. prae- 

cipue 



GENESIS CALCULI. 



cfpue tamen in animalibus phytivoris, minus in 
carnivoris gcnerantur, faepe etiam in Homine. 

V. NOMINA varia fortitur calculus, ratione 
Loci natalis & Liquorum, ex quibus componi- 
tur, ut 

«. Calculus urinarius ex Urina in renibus aut 
vefica urinaria. 

/3. Tartarus Podagrce e Synovia in geniculis. 

y. Tartarus dentium e faliva dentibus adhae- 
rens. 

<£. jEgagropila e liqucre gaftrico in ventriculo 
pecorum. 

Bezoar orientale in Capris Gazellis di&is. 
S. N. 32: 8. 

Bezoar occidentale in Rupicapris S. N. 32: 5. 
aut Mazamae Hern. mex. 324. 

Pedra del Porco in Hyftrice S. N. 17: 1. 

e. Cbolelithus e Bile intra veficulam felleam. 

VI. CALCULUS HUMANUS Urinarius fun> 
mo cum falutis & vitte difcrimine generatur. 
Urgens igitur neceffitas mortales impulit ad quas- 
rendum auxilium contra tam horrendum generis 
humani hoftem. Hujus igitur generationem ri- 
mari, mihi in praefenti animus eft ; praecipue cum 
multo facilius praecavetur ejus generatio, quam 
promovetur ejus partus. 



Medi- 



GENESIS CAJ.CULI. 



Medicorum ingenia femper exercuit hic *) cal- 
culus, quapropter variis Autorum fententiis de 
genefi calculi fuperfedeo, cum apud hiftoriai Me- 
dicae fcriptores iponte occiirrant. Anguftia? tem- 
poris & chartoe diffufum fcribendi modum haud 
permittunt. 

Obfervationes & Experimenta mea, qua? huic 
materia? illuftrandie inferviunt, orbi eruditorum 
examinanda offero. Erunt illa, ut fpero, fuffulta 
veris principiis Hiftoria? Naturalis, Mineralogite, 
Chemiae, Diaetetices, Pbyfices & Phyfiologia? : 
quas fingula ad hiftoriam Genefeos Calculi con- 
currant, necelTum eft, ut modus mirandce hujus 
generationis rite & diftincle percipiatur. Felices 
illos praedico, qui e magno & abundanti penu 
omnium defideriis fatisfacere valent; fufficit mihi 
ex arcla fuppelle&ili pauca tantum depromere. 

II. L C U S. 

VII. Ab omni humore $ corporis animalis 
ftagnante calculus nafcitur, hinc nulla corporis 
pars, in qua liquor diu retinetur; a calculo im- 
munis eft. 

«. Calculus urince S. N. 37. 1. admodum fre- 
quens eft; in renibus natus Calculus renum audit, 
ad veficam delatus urinariam, ibique a circum- 
ambiente urina auctus, Calculus Veficce vocatur. 

|3. Cal- 



■) Calculi in corpore humano ortum , rem efie obfcuram, 
intricatam , nondumque ha&enus cognitam , Medici fagacio- 
res , quamvis & ingeniofiflimi , fateri coguntur. £. N. C m 
dec, 1. ann. 4, obf, 16 7. 



158 



GENESJS CALCULI. 



/3. Cahulus Salivcc S. N. 37. 1. vulgatifMmus 
eft, & dencibus plerumque accrefcit; in glandu- ' 
Hs etiam falivalibus & fublingualibus interduin 
repertus eft. 

y. Calculus Pulmonum S. N. 37. 3. generatur 
ex muco pulmonum, horum glandulse ad fingu- 
]as dicbotomias broncbiorum fitse, mucura fe- 
cernunt, lubricantem pulmones. 

Lapicidce & alii, qui lapidibus csedendis, agris 
pulverulentis torrida seftate arandis, aut pavimen- 
tis fabulo fparfis mundandis occupantur, huic ex- 
pofiti funt. Nam pulverulenta materia lapidofa, 
per aerem difperfa, refpiratione in pulmones at- 
trahitur, a muco glandularum coadunatur, auge- 
tur, afthma, tuflimque ficcam excitat, adeoque 
tufliendo fepe expellitur, ut videre licet inter 
lapicidas Holmienfes & rnfticos Orfenfes Da!e- 
karliae, quae hanc ob caufTam Phthifi pulmonali 
plerumque moriuntur. Parifienfibus , pnefertim 
lapicidis, aqua? cretacece & vini potatoribus fami- 
liaris eft hic calculu*. VAILLANTIUS, celebris 
ille Botanicus, hoc fato periit. 

cT. Calculus Gaftricus S. N. 37. 6. gignitur ia 
ventriculo ruminantium Pecorum a fibris aut ra- 
mentis radicum indigeftibilibus, ut & pilis linclu 
degiutitis, qui in globum compa&i crufta lapidea 
fenfim obducuntur, uti in Rupicapris alpium, 
Rhenonibus, Bobus &c. 

e. Calculus fellis S. N. 37. 4. in Bobus ple- 
rumque nafcitur, e quibus Turcs & Judsei eura 
diligenter coliigun-t. Sxpe etiam reperitur in Ho- 
minibus , prsecipue obefis, & fpiritus vini potato- 
ribus. Generatur a Bile coagulata. Hujus calculi 

fuper- 



GENESIS CALCULI. 



159 



fuperficies polyedra, flava, figura indeterminata, 
]a?vis, crufta duriore circumdatur , magnitudine 
plerumque feminis Vicise; in aqua natat. 

£ Calculus Podagra poft paroxyfmum podagri- 
cum fsepe effoditur e riifuris articulorurn manuum, 
pedumque. In Mufeo Regio Societ. Londinenfis 
fervatur crus defuntti cujusdam Podagrici, cujus 
vafa majora funt impleta materia quadam calcarea. 
Monuimus ab initio hujus §. ab omnibus liquidis 
itagnantibus poiTe dari calculos; id quoque Obfer- 
vatores teftantur. Sic LISTERUS vidit calculos 
in Cerebro, Pulmone, Vcficulis Seminalibus , Utero, 
Ventricv.lo , Inteftinis, Articulis manuum & pedum. 
BOERHAAVIUS in Ore, Auribus, Oculis, mufculis 
Cordis > Placenta uteri, fiftula Ani. Alii in ipfa 
Clandula pineali *) , & fic in aliis. 

In Mufeo p. m. Ziervogelii , in Pharmacopolio 
Regio Holmenfi, aflervatur cor, cujus valvulse 
exefae ad exortum aortse , earum loco tres val- 
vulas lapideas formarunt; idem cor, Celeb. Dn. 
PRiESES exemit cuidam famuio ex palpicatione 
cordis, cum tuffi ferina & fudore colliquativo, 
demortuo. 

Omnes hi calculi («. /3. y. «T. £. ) funt indoiis 
calcarese, pariter ac calculi Naturales animalium 
(§. III.), nam calcis inftar cum • fpiritu nitri, 
vitrioli aut aqua forti efFervefcunt & folvuntur. 
Horum omnium frequentiflimus eft calculus 
urinse a) 9 hinc ad coniiderandam urinam pro- 
peramus. 

///. 



*) E. K C. cent. 9. obf. 63. 

a) Bilis & Urina praecipue Calculc* ginerant, Bcsrb, 



GENESIS CALCULl. 



///. U R I N A. 

VIII. URINA eft excrementurn f. lixivium 
jriaffaj fanguincaj, fecretum per renes, deinde ad 
veficam urinariam delatum, ubi plerumque quid- 
(]iiam retinetur, tandem per urethram evacuatur. 
Ergo urina eft faex chyli, feu r'jfiduum maffai 
fanguinea;, poftquam vires vitae praecipuas dotes 
iibi alTimilaverunt, ad nutricndum, rcnovandum 
& fecernendum. 

Urina maximam partcm conftat aqm, quae 
multum falis foluti continet, terra fubtili & invi- 
fibili, & pauco oleo *). 

IX. MUTATUR URINA ab ingeftis qua oto- 
rem , faporem, & colorem. Sic a Terebinthina . Ju- 
nipcro, Balfamis, Afparago, Myriftica, Mace, 
Allio, Carduo, Cynara, odorata evadit; a Copai- 
va, cibis falfis, potu acido & vinofo, fipidior 
redditur; a Rhabarbaro & Curcuma flava: a fructu 
Opuntiae rubra; a feminibus Leviftici fufca. 

X. Efculenta diverfa indolem urina? variant: 
ab efj VEGETABILIUM urina fit inertior, a 
CARNIUM acrior. 

Neque heic reticendum, quod urina certis 
temporibus, & quibusdam in morbis plus fedi- 
menti ponit, ex, quo praecipitato tam multa Me- 
dicorum progrioftica in febribus. 

XI. Confijlentia ingeftorum urinam quoque im- 
mutant. Dum Boves hyeme FOENO SICCO 
nutriuntur, urinam turbidalfi, fedimento plenara 
reddunt; at aeftate, cum VIRiDI HERBA pafcun- 

tur, 

*) Oleum hoc fcetidura amarefcens ex pinguedine & Ca= 
lore , quod ifchuria retentum, fgepe intra dies XVIII. necat, B. 



GENESIS CALCULL 



tur, urina limpida & clara confpicitur, vixque 
fedimentum relinquit. Linderjlolp. 

Boves Ungaricos hyeme feirper calculo labo- 
rare, eundem vero, dum gramine vefcuntur, fol- 
vi, teftatur Kramer. medic. cafir. Cbir. p. 176. 

XII. Omnia animalia, quae alimentis falfis 
deleclantur, per urinam SALEM reddunt, idem- 
que faj per evaporationem col'igi poteft. 

Scorbutici, & illi, qui maftam fanguineam mul- 
to fale faturatam habent, urinam dant falfam, 
fcetidam, copiofo cum fedimento; horum urina 
muitum cruftae ad latera matulce, multumque ma- 
teria? tartarea; ad fundum ponit. 

XIII. TERRESTRES PARTICULiE difficile 
quidem vaforum ofcula pertranfeunt ad f <gguinem; 
fubtiliffimaj vero quin intrent, cumque (anguine 
circumferantur , non eft, de quo haefitemus. Vir 
quidam Uluftris in Patria noftra per plures annos 
acido ventriculi laborabat , cui medendo varia 
abforbentia ipfamque Cretam afiumtbat; urina 
mifla, a creta per acidum foluta, .albida inftar 
laftis apparuit, evidens certe argumentum, quod 
particulae cretace-ae tranfeant ad maflam fanguincam, 
cumque ea circulentur usque ad veficam urinariam. 

XIV. MATERIA heec lapidea (XIII), feu ter- 
reftres pa/ticulse, in omnium hominum corpori- 
bus generatur a cbyli faece (VIII.) ; forfan etjam 
ab eo, quod per viies vitae quotidie teritur de 
corpore humano *), quodque urina fedimentum 

vulgo 

*) Terra hgec tenuiffitna eft quafi ultimum folidum noftri 
corporis, cujus gluten erat oleum , vel aqua, vel utrumque. 
Hsec eft materies & vera mater. infelicis calculi, ut pulchre 
probavit Helmontius de Lithiafi. 
Tom. II. L 



i6i 



GENESIS CALCULI. 



vulgo audit, ex quo latera roatulaD incruftantur. 
Haec crufta non folvitur in aqua utpote coalita 
a terra, fale, oleo & aqua intime combinatis VIII ). 
Sic mnteria calculi in omni urina efi , £f infeparabiiis 
a fanitate perfetta. Boerh. calc. 37. 

XV. In .urina nuper mifla nullum animadverti- 
tur fedimentum, at frigefacta , opaca fit cum nu- 
becula, quse fenfim fundum petit; tandem^latera 
inatula?, particulis cruftaceis, veluti CryftalHs, 
obducuntur, uti Boerhaavius in Pralect. cle Calculo 
(Gattingae 1744. od.) hiftoriam Urina? pulcre de- 
fcribit: p. 33. 36. Sumfi urinam, inquit, recens 
reddilam, adbuc calidam, bominis fani, qtii nec ipfs 
unquam calculo laboraverat , nec in familia ejus cogni- 
ta erat fybiafis. Talis urina pojl omnes coctiones 
peractas reddita, fcil. 12. boris poft pajium ultimum, 
accepta fuit vitreis vafis cylindricis , quorum diame- 
ter erat fesquipollicis , ut microfcopiis primi generis 
poffet melius confpici; erat coloris citrini , apparebat 
liquor homogeneus , pellucidus , fed microfcopiis calens 
infpecla nullum dabat rudimentum calculi. Talis uri- 
na ab omnibus judicabatur ab omni calculo immunis, 
Reliqui per \ bora, tunc per microjlopium examinons 
inveni plenam corpufculis pluribus , fed aquabiliter 
dijinbutis. Hac per microfcopia apparebant floccu- 
lenta, qua non babebant aquabilem politam fuperfciem, 
fed aliquid tomentofi; ha particula avidijfime furfum 
& deorfum agebantur , quot defcendere videbantur tot 
videbantur afcendere. Nihil alteri praponderjibat in 
tota urina, fed omnia aquilibrata erant. Tandem 
aliquid albefcentis apparuit , quod prius non appare- 
bat; Tum videbantur Iotio inbarere Jlrata quadam 
fpirituofa pinguedinofa. Obfervavi tunc Jlrict.ijfime , 
quod ex pinguibus his lituris fenfim formabatur fpecies 
qiKedam nubecula. Hac primo pemhbat per totum 

hunG 



GENESIS CALCULL 



163 



bunc cylindrvm, magis verjus axin qnam ad latera, 
vocaverunt Enceorema fitfpenfum innatans. Hac nu- 
becula fenfim febat omni momento denfior , in- 
cipiebant illa corpufcula non amplius apparere agita- 
ta, fed in banc nubeculam colligi, quce tandem in- 
cipiebat defcendere. Tunc tota bcec pars in fua fu~ 
perficie fpectata erat calculus , candidijfima illa nu- 
becula urince fane erat calcidus. 

Poflquam fic Jleterat quiefcens in calore 12 gra- 
duwn, tempejfate fatis calida, & in aere externo, 
poft borulam non dum impletam, formabatur ad latera 
vafis calculus ubique & ad fundum , & in tota fu- 
perficie, non videndus nudo oculo, fed per wicrofcopia. 
Tandem ad omnia latera vafis concrefcebant grana 
fatis gravia, fiebant majora, ultimo tam magna, ut 
facile cum grano finapi pojfent compardri: erant 
rbomboidea obtufa; & bcec femper vidi in urina bona, 
deinde parallelepipeda inveni. 

Ex quibus elucefcit, urinam deponere calculi 
materiam cryftailifando; quapropter quasdam le- 
ges cryftallifationis breviter percurram. 

IV. CRTS TA LLISATI 0. 

XVI. SALIA omnia cryftallifantur : & primatn 
forfan caufam omni cryftallifationi *) fubmi- 
niftrant. 

REQUISITA facilioris cryftalJifationis funt: 
QUIES, FRIGUS & BASIS folida, cui falia ad- 
.figi poflunt. Spiritus vini, affufus liquori cryftal- 
lifationem acceierat. CARNES mufto fermen- 
tanti inditae fermentationem promovent experi- 

L 2 mento 



*) Vol. I. Dijf. de Cryjiallorum gener. cap. 3, 



i(54 GENESIS CALCULI. 

mento Rheni accolarum. Terra fubtiliflima unita 
fali , in fufficienti vehiculo, tranfit in cryftallos 
lapideas, aqua non folubiles. Hinc Boerh. Chem. I. 
p. 613. Mirabile, inquit, quod fales fubtilijfimi arcte 
uniti terra , majfam conficiant in aqua ebulliente baud- 
quaquam folubilem. 

Pari modo ad latera vafis, tartarus majori 
copia generatur a vino turbido. 

XVII. Bafis (XVI.). Sali cryftallifando , lixi- 
vioque ad pelliculam usque coquendo, femper 
adduntur culmi, palece, aut aliud quoddam fic- 
cum , quod ftatim cryftallis circumdatur. 

Sacchari Confeclores , dum globulos Bezoarti- 
cos conficiunt, pro bafi addunt femen qu.Kidam 
aut corticem Cinnamomi &c. Hi etiam alumen 
aut aliud peregrinum fal faccharo conficiendo ad- 
jiciunt, ut facilius in cryftallos abeat. 

Stalattites , in rivulis montis Omberg genera- 
tus, ubi aqua ^per terrara calcaream fluit, in- 
cruftat omnes ramulos emortuos & ficcos cor- 
tice Iapideo, viridi plantae nunquam affixus. 

XVIII. Frigus (XVI.). Cryftallifatio peragenda 
reponitur in cella, aut loco frigido; calore enim 
impcdiuntur, quo minus prrecipitentur & colligan- 
tur cryftalli; haud aliter ac Urina, quae in loco 
calido pofita parum fedimenti ponit, in frigido 
autem cito albefcit & prascipitatur (XV). 

§. XIX. Quies (XVI.). Cryftallifanda nifi in 
quiete collocentur , parvse & irregulares forman- 
tur cryftalli, & in vehementiori motu vix poffi- 
bilis redditur omnis cryftallifatio. 

V. 



GENESIS CALCULI. 



V. A T N I A. 

XX. CORPUS noftrum confervatur motu. 
Motus Liquorura multum dependet ab elafticitate 
vafoTum. 

QUIETE nimia degenerant liquores, & ni 
moveantur aquEe, corrumpuntur *). Quamprimum 
pars aiiqua noftri corporis debilitatur , vifcido 
gignendo apta fit. 

Gnla qui nimium indulfere, fa?pius fequenti 
die materiam vifcidam copiofam evomunt. 

Oculi Iabefa&ati deponunt in cantbis mu- 
cum feu lemma. 

y. Narei debilitati a fenio, frigore, &c. con- 
tinuo ftillicidio laborant , ut in Coryza. 

Pulmones debiles in morbo confumtis ex- 
fcreant glutinofum, quo tandem fufFocatur homo, 
ut in Agone. 

e. Intejiina laxa & infirma deponunt excre- 
menta mucofa, ut in Lienteria. 

£ Gingivee debilitatae & dentes vacillantes ob- 
ducuntur vifcido. Hinc Batavi , quando fervos 
emunt, probe obfervant gingivarum & dentium 
puritatem, ex qua judicant cte: fervorum vita & 
fanitate. 

3. Laxitas gingivarum cft fignum primarium 
fcorbuti 6c primus gradus cedematis; adeoque 
fcorbutus omnium primo gingivas, deinde pe- 

L 3 des, 
1 

*) Minc Bagliv. prax. Vina, Venus, Otium , Crapula, 
funt primi parenres Calculorura & Podagrae; quia omnia 
debilitant. 



i66 



GENESIS CALCULI. 



des, & ^andem reliqua vifcera debilitat: unde 
cachexia a ftagnantibus liquoribus fcorbuticos in 
hydropem prajcipitat, nam ubi definit fcorbutus, 
ibi incipit h^^drops. 

Vulnera, a laxitate partium, pus magna 
copia generant; robcrato autem vulnere tollitur 
puris copia. 

XXI. ACIDA refrigerant corpus, debilitant 
fibras; hinc ab acido pallores ; hinc acida in febri- 
bus calidis proficua. 

«. Helluones & ftrenui potatores vini, poflridie 
expergifcunt cum tremore & languore totius cor- 
poris. Lingua & dentes vifciditatibus involvun- 
tur: Thorax exfcreat mucum : Fentriculus acetum 
evomit : Intejlina exonerant fsces liquidas gluti- 
nofas : Oculi lippitudine , Nafus ftillicidio gra- 
vantur. 

/3. Femines a vita fedentaria, acidis ingeftis, 
& potu debilitante, Tbea ccc. iaborant acido in 
primis viis, inde pallidse & debilitatae in toto 
corpore, unde Leucorrhcea, feu vifcidum in va* 
gina natum. 

Ex hifce (*. &) fatis fuperque videmus, acida 
generare vifcidum.* 

XXII. VISCIDUM in corpore ftagnans pu- 
trefcit, putredine autem folvitur, & deponit par- 
ticulas terreftres. 

«. Cadaver totum, poftquam motus demtus eft, 
fola putredine in terram refolvitu^ 

$. Gingiva vifcidce faetent, at vifcidum tranGt 
in tartarum, qui dentibus adhseret. 

y. Ul- 



GENESIS CALCULI. 



j6 7 



y. Ulcera, qux non purgantur a pure, in- 
duunt cruftam fiftulofam, labia callofa tartarea 
crufta. 

Sequi videtur ex hifce, quod acida, ubicun- 
que vifcido pfltri occurrunt, pra;cipitent par- 
ticulas tcrreftres putredine folutas , unde copio- 
fior terreftris materia nafcitur. Nam Acida con- 
traria funt alcalinis , & contraria contrariis pra> 
cipitantur, uti docent Chemici. Prseterea, acida 
interdum abforbentur a terreftribus, cum qui- 
bus in maflam duram fa?pe concrefcunt. Acida 
autem in calculo nocere , ex fequentibus pa- 
tebit. 

SACCHARUM per fe & qua tale acidum qui- 
dem vix generat. A faccharo edulcorantur 
omnia acida & acria. Farinofis vero & ferroen- 
tefcent.ibus fi faccharum adjiciatur, accelerat fer- 
mentationem, majoremque aciditatem creat, ut 
videmus in Confe&ionibus faccharatis, quibus 
Jarge affumtis infantes acido copiofo adeo di- 
vexantur. 

Saccbarum etiam fibras teneriores & debilio* 
res reddere, experientia confirmatur: 

«. Porci in infula Thomae ex Sacchari cala- 
mis altiles facti , carnes acquirunt tenerrimas, 
uti Capones. 

/3. Puellce ruftica? noftrates faccharatis utun- 
tur , ut teneram, mollem & laxam carnem feu 
texturam fimilemque faciem induant. 

y. Senes rigidiffimis fibris, a faccharatis bene 
valent, at infantes male. 

<£. Hyflerica asgrotant a faccharatis, ob laxita- 
tem inteftinorum & acidum in primis viis. 

L 4 e. Saccba- 



1(58 GENESIS CALCULI. 

e. Saccharatis nimium indulgentes, de proftra- 
to appetitu & debili ventriculo conqueruntur. 

XXIII. VEGETARILIA minus amara & mi- 
nus calida in copia aftumta, & filus quam vires 
vitae fuperare valent, abeunt in acefcentiam. Si 
parum vini aut cerevifia? bibitur, acidum non 
generat. Si autem plus ingurgitetur, quam vires 
vitaj digeflerint, corpus mox gravabitur. 

u. Bacali globulus f. mannbrium e metallo Ro- 
bertiano *) fa&us manu licet fudanti portatus, 
femper rutilans clarusque manebir; quam primum 
vero vinum majori copia aflumferit, qui eodem 
utitur, poftero die globulum hunc obfcurum, & 
a fudore acido fufcum efle obfervabit: perfpicuum 
in fignum, quod acidum vini totam maffam fangui- 
neam, totumque corpus pertranfierit. 

Hifce diebus ipfe experimentum inftitui cum 
urina; ha?c communiter a fokitione Lacmus pa- 
rum admodum rufcfcit; at (i Jibram unam vel 
akeram vini Rhenani vel alterius vini acidi hau- 
ferim , poft horam unam vel plures valdc rubra 
& rutilans evadit Urina ab aftufa folutione Lac- 
mus, certo indicio, acidum vini totum corpus 
permeafle & urinam infeciiTe. 

VI. G E N E S I S. 

XXIV. GENERATIO calculi in corpore hui 
mano ex antecedentibus facilius colligitur. 

Loca communiflima calculi funt omnes hu- 
mores quiefccntes in corpore (VII.) prsefertim 

vero 



*) Ifaller. Miner. 465. 



GENESIS CALCULI. 



vero urina fXIV. XV.) multum fedimenti depo- 
nens (X. XI.)-» faturata fale (XII.) & particulis 
terreftribus (XIII. XIV.); per falia enim combi- 
nantur & cryltallifantur terreftria (XVI.), impri- 
mis fi cryftallifationi promovendae adfunt requi- 
fita palmaria, fcil. Bafis folida (XVII.), Quies 
(XIX.), Acidum (XVI.). 

Praeterea ad genefin calculi requiritur, ut 
vifcus, in quo generatio calculi perficiatur , to- 
num fuum amittac (XX.), unde liquores ftagnan- 
tes mucofi & putridi roajori copia terram lapi- 
defcentem deponunt (XXII.), prrecipue fi huc 
accedant acida, qua? terram magis pracipitant 
(XXII.), & fimul tonum partis debilitant (XXI.). 

XXV. Locus primarius calculi funt renes & 
vefica urinaria, ubi maxima liquorum copia, extra 
circulum fanguinis conftituta, evacuatur (VII. «). 

XXVI. SALIA e mafla fanguinea per fudo- 
rem & falivam, prafertim vero per renes expel- 
luntur (VIII.), quapropter urina femper falfa de- 
prehenditur. 

«. Salitis cibis urina acrior & foetidior reddi- 
tur, plusque fedimenti relinquit (XII.); contra 
vero ex herbis virentibus, vix crufta in matula 
apparet (XI.) 

/3. Scorbuticorum faliva majori falis copia fca- 
tet, qua? ideo in igne magis crepitat, unde cal- 
culus falivnlis hanc ob caufiTam frequentiflime 
horum dentibus accrefcit. Contra autem, dentes 
illorum, qui puram aquam potant, pcr quam falia 
diluuntur e fanguine, puriflimi, eboris inftar de- 
prehenduntur. , 

L 5 XXVII. 



170 



GENESIS CALCULI. 



XXVII. TF!RRESTRES particute (XIV.), 
quo copiofiores in fanguine, eo ctiam magis 
difponunt ad calculum. Hinc calculofi conque- 
runtur de cerevifia recenti, potuque quocunque 
turbido & fjeculento, utpote heterogeneis & 
terreftribus particulis impraegnato. 

«. Crufta in matula ex urina generatur cry- 
ftallifando (XV.), ergo etjam pari ratione in 
corpore. Nam falia conjungunt particulas ter- 
reftres ad folidum calculum (XVI.), & calculus 
humanus multum falis concinct, uti patet ex ana- 
lyfi ejusdem chemica. 

/3. Quo copiofiori fale fcatet urina, eo faci- 
lius ex ea germinat & fal & calculus, hoc com- 
probatur ulterius experimento Leeuwenhoeckii, qui 
unam guttam urina; primo emifla?, unamque gut- 
tam ultimo miflie urina?, in menfam marmorearn 
ftillabat; his guttis exficcatis, reperiebat guttam 
urinae ultimo miflam plus falis continere, quam 
illa, quae primo emittebatur. Hinc dilucidatur 
eaufla, quare in Hollandia adeo frequenter pueri» 
raro autem puellae, pro calculo fecantur. Nam 
pueri mingendo in matulam ftepe decumbunt, 
adeoque & retinent urinam ultimam magis fatura- 
tam fale; puelke vero, quse fedentes evacuabunt 
veficam, non item. 

XXVIII. BASIS folida (XVII.) fi intra corpus 
hurnanum exiltit, fundamentum genefeos calculi 
facillimum ponit. e. g. 

«. Vir quidam comedit carnera afTatam, cui 
globulus plumbeus inhaTit, poft aliquot annos cal- 
culum parit, cujus in centro globulus ifte pium- 
beus reperkur. 

j8. Tv.ir 



m 



GENESIS CALCULI. 171 

j3. J>uer pro calculo fecatur, dum vulnus con- 
folidatur, perfricat hoc filtula tabacaria, cujus 
fruftulum irnprovide in vulnere relinquitur. Sanatur 
puer; at urgente neceffitate, altera vice lecatur, 
tunc in medio calculi invenitur idem fruitulum, 
calculo undique incruftatum. 

y. Nuckii adenogr. libr. 6. c. 13. experimen- 
tum: immittatur globus ligneus per vulnus ve- 
ficae canis, & vulneris ratio habeatur; canis 10. 
f. 12. diebus triftis evadet, mox alacrior; dimitta- 
tur per aliquot feptimanas, aperiatur poftea ve- 
fca, invenies ^lobulum exiguis calculis quafi to- 
tidem cryftallis eiTe incrultatum, diifimili haud 
modo, quo faccharurn cantum album bacillis fuis 
adha?rere videmus *). 

<f. Pruni ofllculum materia tartarea incrufta- 
tum, e corpore exemptum, vide E. N. C. an. 2. 

obf. 3. Scbol. 4. 

e. Acus aut Nummi incaute deglutiti, fi in cor- 
pore diu haerent, obducuntur crufta lapidea. 

Vas quoddam fi rumpatur in renibus , grumus 
fanguinis extravafatus indurefcit , bafisque fit 
calculo nafcituro, fine folido enim irrefolubili 
vix ulla bafis cryftalli (XVII.), crgo & vix ulla 
calculi. 

£. Bezoartici calculi genuini in centro habent 
feltucam ligneam aut aliud quoddam ramen- 
tum pro bafi, unde §a veri a fpuriis dignofcun- 
tur faepius. 

XXIX. 



j *) Exerapla plurima vide apud Haller. in Boerbaav. Vol. 3. 
%. 381. not. 6. pag. 304. 



I?2 



GENESIS CALCULT. 



XXIX. QUIES (XIX.) eft foecunda mater cal- 
culi, unde fedentarii magis calculofi reperiuntur, 
quam exercituti. 

<*. Pingues , ob nimiam renum quietem, fae- 
pius calculo infcltantur, quam macilenti. 

/3. Decubitus in dorfum , unde quiefcunt renes, 
calculum fsepe generat. Hinc b. m. Boerbaavius, 

bomines , inquit, a calcuio immunes , /o/a decubitu 
calculoji fiunt *). 

i£e>j finifter, quem natura inferius plerumque 
collocat, frequentius calculo laborat, quam dex- 
ter, qui ob diaphragma in majori femper verfatur 
motu; unde Pifo colluv. ferof. ex ioo calculofa 
ncphritide laborantibus , 80 & amplius ren fini» 
fter doluit, quod Scbultzius diff. de litbiafi finiftro 
reni quam dextro frequentius infejia, derivat ex 
venaj renalis finiftrje longitudine ejusque pro- 
greifu fuper aortam. 

XXX. SPIRITUS VINI accelerat cryftallifatio- 
nem (XVI.) falium, tefte quotidiana expenentia, 
ita & generationem calculi. Tartarus dentium 
ab ufu fpiritus vini indies augetur & induratur. 

XXXI. ACIDA fermentefcentia **) omnia cal- 
culum promovent, hinc vina acida genefi calcufi 
magis favent, quam dulcia. Qui acida vina co- 
piofe ingurgitant, podagras & calculo plus ex- 
ponuntur, quam illi , qui tfrras calidiores inhabr- 
tant, & dulc:a vina hauriunt. . Nec mirum , cum 

vini 



*) De Calc. p. 33. **) Fermentefcentia , non alia: 

hoc acido laborantes quotidie experuintur, qui a fru&ibus 
horseis nac Hypochondriafi , nec Hemicrania vexantur : at 
3 minima dofi vini penduli mifere confMantur. 



GENESIS CALCULI. 



*73 



vini Rhenani *) librae quatuor deftillatione dant 
fpiritus acidi drachmas quinque; at vini Toca- 
rienfis praebet fpiritus acidi tantura fcmidrachmam, 
tefte Hoffmanno. Saniflimus quisque a potu acido 
faepe ftranguriam incurrit, eo quod ab acidis in- 
geitis particuls terreftres praecipitantur. Quare 
etjam pauca urina a ftranguriofis expreiTa, tur- 
bida & fedimento plena eft, pariter ac in illis, 
qui calculo veficae excruciantur, quorum urina 
fummo cum dolore emilfa, dimidiam partera 
faepe vifcidcf fedimento faturata eft. An acidum 
generet hoc vifcidum , aliis dijudicandum relinquo, 
probe gnarus hoc nou eile detritum mucum 
veficae. 

. XXXII. DEBILITAS partis (XXIVJ femper 
antecedit calculum, obfervanda itaque quaenam 
Renes praecipue debilitent , fcilicet 

«. Venus praematufa & nimia; qui enim huic 
multum indulgent, dolorem in dorfo fentiunt ; 
unde vulgus omnes dolores dorfales a venere 
nimis culta natos credit : calculofis tantum non 
omnibus dorfum dolere folet. 

/3. Frigus ut omnia vifcera, ita etjam renes* 
labefaclat; ideo in omni dolore dorfali frigus 
efle fugiendum monent medici. Frigus incaute 
praefertim dorfo admiifum, calculofis paroxvfrnum 
exacerbat, tefte experientia. 

y. Luctatio, ponderumque in altum elevatio , 
vires dorfales frangunt, uti operarii & fabri con- 
firmant fuo exemplo. 

«y. Equi' 



*) In nullo vino tantum tartari apud nos accrefcit, quam 
Rhenano. De me ipfo, quod etiam cx plurimis audivifle 
roemini , poflum teftari , nunquam rhenanum aflumfifie paulo 
largius, quin copiofe arenulas excernerem, Beverovic, cak, io, 



174 



GENESIS CALCULT. 



<£. Equitatio fuccufforii , ob nimiam renum agi- 
tationem, faepe hsemorrhagias renum caufTatur, 
mi Equifones haud raro comperiunt , tefte Ra- 

mazzino. 

s. Curfus vebementior ita renes concuftit & de- 
bilitat, ut equi, nimio curfu agitati, urinam 
fanguineolentam fepius reddant. 

£ Mxror fummus tardam circulationem, pal!o- 
rem & cachexiam 2dfert, & calculum faepe in- 
ducit, hinc Medici inter cauffas calculi non im- 
merito moerorcm referunt. 

>j. Diuretica fortia, Cantharides, Millepedes, 
Polopuntia ex fpiritu Oryzse cum Medufis deftil- 
lato: nam omnia fortia & diuturna evacuantia 
debilitant parcem, per quam evacuantur, & 
abradunt mucum *). 

•9-. Hareditaria difpofitio. 

i. Calor lecti. 

k. Stagnatio diuturna pudore aut morbo , ut de- 
bilitetur vefica & renes. 

XXXIII. VINA omnia cum acefcere incipiunt, 
*& pendula evadunt, particulis abundant confer- 
tira volitantibus, quae, nifi me omnia fallunt, 
ceu cryftalli minimae habendse funt. 

Si quis biberit vina hascce turbida, certe 
majori acidi copia, quam ab ullo alio pocu, gra- 
vabitur, &, nifi viribus fortior fit, ftranguriam 
exinde faepe fentiet moleftiffimam : nam ex acido 
nimio parcicula; terreftres cryftallifatae (XVI.) 
dilacerant & deterunt gluten naturale canalium. 

Pne- 



*) Pars muco orbata, excoriata , inflammata Scabie, Ca- 
runcula, fcirrlio inquinata , diureticis abrafa &c, dat pri« 
raam bafln calculi, Moerb, 



GENESIS CALCULL 



*75 



Praeterea vina acida in loco calido adhuc magis 
acefcunt, & omnes vomentes ex vino, acetum 
eruclant. 

Quod acida promoveant etjam urinze cryftalli- 
fationem, experimentis variis convi&us fum. 
Urinae etenim recenti varids liquores affudi, ad 
cryftallifandam fepofui, fimulque obfervavi, nihil 
ita augere fedimentum & cruftam in matula, ac 
Acetum vini aut cerevifia?. ; - 

. XXXIV. CRYSTALLISAt IONE generari cal- 
culos ex nuda infpectione non ubique liquet, faepe 
enim Ixves funt calculi & a comprimentibus par- 
tibus humanis politi, ut ne veftigium cryftallo- 
rum aut aculeorum fuperfit; quod fit vel ab iti- 
nere per anguftos canales e renibus, vel a fpafmis 
renum ante mortem. At in calculo e Sue exemto 
& in mufeo Cl. D. PFL£SIDIS affervato , ob- 
fervo fuperficiem echinatam & quafi arena coagu- 
lata adfperfam, in qua tamen vera cryftallorum 
figura difficile eruitur, cum valde difformes fint 
particulae; in plurimis tamen reperio certiflime 
figuram Nitri fpatofi utrinque truncati Syft. 
nat. 6. n. 13. tab. 8- fig- 9- ut certus fim etjam 
ab experientia, quod calculi cryftallifando crefcant 
& nafcantur. 

XXXV. PODAGRA, ut fpecies calculi, ex 
hifce jam didlis facile intelligitur. 

«. Vix alii apud nos podagrici reperiuntur, 
quam vini potatores *). 

0. Nationes fylvejtres, utLappones, Virginiani, 
Hottentotti, &c. , qui fimplici aqua pro potu 

ordi- 



*) Experientia multiplici deprehenfum eft, nihil plus ad 
podagricam illam materiam generandam aptum «ffe, quam 
yinum, Hoffm, Sjji. IV. 2. f. 513» 



17 6 GENESIS CALCULI. 



ordinario utuntur, podagram plane ignorant. 
Contra Batavi, aliique juxta Rhenum habitan- 
tes *), Acidis vinis **) edulcoratis & fuffocatis 
indulgentes, podagra, morbo veluti endemio, 
vexantur. 

y. Prius vero quam podagra apud hos inno- 
tefcit, communis querela eft de acido ventriculi 
& ructibus acidis, pnefertim quando vinum nimia 
quantitate alTumfere, cujus proles Soda, Hy- 
pochondriafis, Fames irregularis, Hemicraniai 

3. slcidum natum in corpore humano fenfim 
inquinat totam maffam fanguineam, (XXIII.) & ! 
quamdiu robur vita? firrnum perftat, quotidig ' 
per acidum fudorem expcllitur, at fra&is femcl 
corporis viribus aetate, vcnere, aut quocunque 
errore in diaeta commilfo, falia cum acidis uniun- 
tur (XVI. XXI.), liquores tardius circulantes, & . 

praepri- 

*) Vina Acida, tenuia & Rhenana magis nocere calcu- 
lofis , quam opima , confirmatur a rato conful. 2. conf. 27. 
Sylvii app. prax, tr. 8. »• 258. IPillif. anim. brut. p. 2. c. i+» 
**_) Calculofos & Podagricos frequentes efle ubi vina acida 
ingurgitantur, fequentibus probatur obfervationibus : 
RHENl accolis. DoUi encyclop. L 3. c. 14. §. 10. 

£. N. C. dec. 1. ann, 2. obf. 39. 
AUSTRIAC[S IValdfcbm. inft. I. 2. c. 2. 

Horft. app. I. 2. p. 2. fcorb. f. 1. §. e. 
HUNGARIS £. N. C. Dec. 1. ann. 2. obf. 28. 

NEAPOLITANIS £. N. C. dec. 1. ann. 6. obf.v^. 
FRANCONIAE inc. Libav. cift. epift.^Q. 
THURINGIAE inc. Rivin. morb. end. §. 13. 
DANUBIAE accol. Cardan. offic. fanit. 164.. 
DELGIS vino dulcificato abutentibus. D. Pr&f. 
GALLIS & ANGLIS nec infrequentes efie morbos notum." 
OMNIBUS vini quotidiano ufui adfuecis. Rivin. dijf.6±\. 
PERSIA , ubi lege inteidiclum eft vinum , Calculus & Po- 
dagra vix ac ne vix quidem notentur, nifi quod Armeni 
quandoque eo affligantur, fcilicet qui plus vini, quam 
aquje, potenJf Riv\n. dijf. 653. 



4 



GENESIS CALCULL 177 



' prseprimis Synoviam, tefte Haverfio, coagulant, 
parces a cqrde remotas, manus & pedes, prae- 
5 cipue fi venatu, frigore, corporis pondere debi- 
> licati fint, veherrenter infeftant, dilacerant, & 
tandem in tophos calcareos vafa rumpentes abeunt. 

e. Qtiod fi falia harc acida, a debilitate vi* 
} rium, aut alia cniiffn externa regurgitantur , tunc, 
. fi ad Renes deferuntur, Calculum, & Nepbriti- 
dem creant, at in Cerebro efficium Apoplexiam, 
in Thorace Pleuritidem, in Inteftinis Colicam & 
} Cboleram; adeo, ut una eademque cauffa podagri- 
ca in diverfis locis diverfos morbos excitet. 



£ Omnia ha?c mala ab acido oriri, obfervatio 
■ fimilis praecedenti (XXIII. «.) ab Hoffm. fyfi. IV. 
p. 507. confirmat. Notavi ego , inquit, in viro 
podagrico , qni paroxyfmum ingruentern prafentjre folet 
maxime ex colore annuli, quem digito gerit , ex Mer- 
curio mediante cupro tutia confecti, qui aliquot 
dies ante paroxyfmum & per totitm morbi curfum, 
' livorem & nigredinem contrabit , qui fponte tandem 
, definit, prijlino redeunte colore fitb declinationis 
tempus. 

H. Podagra laborantes, fudore pedum diu a 
paroxyfmo liberantur; intercepto autem fudore, 
infultus podagricus haud procul aberit. 

•9-. Qui in podagra adfuefecerunt canem pedi* 
bus lingendis, faepe curati fuere; canis autem a 
Jinftu acidi brevi podagricus eft faftus, eoque 
mortuo, podagra priftinum Dominum aggreffa 
eft, uti Praefeftus aerarii Dn. Afpelin Holmiae fua 
jam confirmat experientia. 

e. Quin Podagra igitur & Calculus ab acido 
generentuP, nulluin eft dubium, id etjam ab eo- 
Tom. II. M rum 



*78 



GENESIS CALCULI. 



rum communi cura, ad quam pergimus, lucu- 
lentius patebit. 

VII. C U R A. • 

XXXVI. Litbontripticum Domina? Joanna Ste. 
pbens, a Parlamento Londinenfi 5000 libris re- 
demtum, pro bafi agnofcit alcalinum feu teftes 
ufhilatas cochlearum in calcem *). Sapo ex fale 
alcalino, uti antacidum & detergens vifcidi, fa- 
moiiflimum in calculo curando femper habitum 
fuit remediura. Hinc calculofam materiam ab- 
ftergit quidem fapo, fed non pnefervat impofte- 
rum, cum fibris nullum ab eo robur accedat; 
fic fuccus Porri, Allii, Raphani folvit calculos. 
Lobb. experim. 97. 98. 99. 

XXXVII. AMARA acidum infringunt, fimul- 
que fibras fortiores reddunt, unde China & 
Gentiana tanto cum fru6lu in his morbis prae- 
fcribuntur. 

XXXVIII. Humulus cerevifia?, ad tollendam 
acefcentiam, additus, flbras roborat , unde cere- 
vifia tantum acidi non generat, ac vinum; hinc 
Celeberr. Lithotomus Cyprianus inter 1400, in 
quibus operationem peregit, Oenopolas, ne uni- 
cum quidem Zythopolam calculofum vidit. 

r XXXIX. Relaxantia e contrario genefin calculi 
promovent, uti turiones Afparagi, pinguia, Ana- 
tes, Alauda^. 

Coferus Herc. lib. 2. c. 4. ipfe calculofus pulcre 
obfervavit, quod, fi ultra tres alaudas comede- 
bat, mox paroxyfmo calculi divexabatur. 

Caven- 

*) Idem PLINIO XXX. 8. notum fuit Teftgrum Cochlea- 
riim inanium cineres ad calculos pellendos. 



GENESIS CALCULT. 



179 



Cavendum autern ne decipiamur, quando vi- 
demus tormina & fpafmos a calculo ortos feli- 
ciffime tolli lubricantibus, oleofis & mucilaginofis, 
e. g. Infufo Radicis Altboza , quod, vias lubri- 
cando, fabulo per ureteres tranfituro apertum 
quidem curfum relinquit, flbras vero non robo- 
rat. Lubricantia igitur hoc in cafu p&funt, 
quamvis in pofterum minime praefervent. 

XL. Partibus corporis femel labefa&atis, aci- 
do fimul praedominante, calculoque jam generato, 
vix ullum ab hac calculofa tyrannide adeo libera- 
tum comperimus, ut in pofterum non regermi- 
naverit. 

Mecum tamen de fingulari gratia Celeberr. 
Dn. PRjESES communicavit curam infignem , 
notatu digniffimam, qua fummo cum fru&u uii 
funt in patria noftra duo , qui multos calculos 
generarunt, & fimplici hoc medicamine ita refti- 
tuti & falvi evafere, ut poft 10 annos jam prae- 
teritos nunquam calculum fenferint. In folatium 
igitur totius generis humani ftupendam hanc me- 
delam candide detegam. Confiftit in eo, quod 
quolibet mane, per fex hebdomadas, fumatur 
EJfentia ABSINTHII fimplicis cochlear unum , 
dein ejusdem dofin fingula feptimana per dimi- 
dium annum, vitando fimul vina, potus cibos* 
que acidos. 

|8. Haud diffitendum, quod frequens Abfinthii 
ufus languidam venerem, debiles oculos, & ma- 
cilentum corpus efficiat, uti Obfervatores do- 
cent, certum tamen eft, duos illos a Celeberr. 
Dn. PRiESIDE commemoratos, ex abfinthii 
EfTentia, per* dimidium anni ufurpata, nullum in 
oculis, ;i vitium , nullamque in corpcre maciem 

M 2 animati- 





i8o GENESIS CALCULL 



animadvertifle, Venere licet paullulum fra&a, 
quae forfam a?tati fexagenariae, & quod excurrit, 
adfcribenda. 

Abfinthii effectus mirabilis ex fequentibus quo- 
que dilucidatur: 

7. *Si manipulus herbas recentis Abfinthii , 
potui acido aeftate adjicitur, acidum ex tempore 
maximam partem infringit. 

J. Femina gravida fi extra&um Abfinthii diu 
affumferit, natus infans matris fuae lac, ob fum- 
mam amaritiem, exhorrefcit, tefte Bartbolino. 

e. OVES, ecftivo tempore Abfinthium eden- 
tes, quando maclantur, carnem earum aifam ama- 
ritie fumma inquinatam adominamur. 

<?. Hinc Abfinthii amarities in ipfam maflam 
fanguineam immutata traniit, folidis adhaeret, 
fibras roborat, acefcentiam humorum invertit. 

Gentiana, ut refert Uluftris Hallerus, unicum 
& prseftantiftimum podagrae curandae remedium 
eft, ob easdem forte rationes, cum fit radix 
omnium amariflima. 

LAC dulce, a matre adhuc tepidum aut igne 
calefaftum, mane, vacuo ventriculo ingurgita- 
tum, & quotidie hauftum, acidum in prirnis viis 
coagulat & enervat; eft itaque abfoluta medicina 
Acido in primis viis laborantibus, uti Hypo- 
chondriacis, Hemicrauicis, aliisque; fublato fic 
fomite calculi & Arthritidis, vix ac ne vix re- 
cidiva morbi, modo cautiflime ab omni vino, 
aut cerevifia acefcente abftineat; fi vero fimul 
potus acefcentes dein ingurgitet, citius acido im- 
praegnatur. 

Prsef. 

V 



GENESIS CALCULT. 181 



Prsef. milit. Blofenhielm diutiflime dira Arthri- 
tide, Chiragra, Podagra infe&us, incaflum tenta- 
tis variis medicamentis , ceflavit ab omni medi- 
cina, & quotidie mane laclis calentis libram unam 
alteramVe haurit, hodie vegetus plus quam feptua- 
genarius vivit. 

General. Conde , Regis Gallorum Ludovici 
XIV, juvenis adhuc arthritide admodum vexatus, 
abdicata dieeta carnea, & fere folo lacle fuften- 
tatus, unde vaccam in exercitu fecum ducere 
necefle habuit, vixit in annum 70, tum vero, 
femel carne lautius aflumta, paroxyfmum a quo 
per viginti annos liber vixit, incurrit & mori- 
tur, ut nobis a fide dignis relatum eft. 




XXIV. 



184 GEMMiE ARBORUM. 



plantarum fuperficie villisque minutiflimis, qua 
antecefforum omnium vifui fefe fubduxerat. 

Omnibus hifce plantse partibus explanatis & 
ad umbilicum, quod ajunt, ductis, nihil reftare 
videbatur; at prasterito anno fub ipfis aufpiciis 
demonftrationum plantarum, Cel. D. PRiESES 
Difcipulis varia in re Herbaria proponebat ob- 
fervanda, qu* nondum omnibus numeris abfoluta 
erant & perfecla. In his mihi Gemmarwn examen 
injungebatur, qua^ etiam res nondum ad liquidum 
erat perducta. Spartam oblatam fufcepi, difficil- 
limam licet, inviam, plurimisque fcopulis refer- 
tam ; Aliorum fepofui lucubrationes , meis folum 
oculis fifus, omnes, quotquot licuit, gemmas, in 
fylvis & hortis obvias, diligenti examini fubjeci. 

Quidquid per breve & circumfcriptum tempus 
obfervare licuit, tecum L. B. communicare con- 
ftitui , Specimen exhibiturus Academicum; collo- 
catam in hac provincia rite ornanda operam qua- 
Jemcunque meam longe magis gratam fore fpero, 
quam fi aliorum minus f<epe fida, imo lubrica 
veltigia fuiiTem fecutus. Si fata propitia, vitam 
valetudinemque mihi permiferit Summum Numen, 
alio tempore longe plura in hoc argumento a me 
habebis. Interim^B. L. hifce benignus fave. 

§. II. 

AUCTORES, qui in hac noflra palasftra de- 
fudarunt, paucos novi. Solus Malpigbius a) gem- 
mas paucas propriis oculis vidit, defcripfit & de- 
lineavit, fed non ad rigorem legesque Botanicas. 

Quae 



a) Anatome plant. Lond. 1675. Vol. I. pag. 22 - 31. 
tab. 9-14. 



GEMMiE ARBORUM. 135 



Quae vero Greivhis b) hac in re pneftitit, cum 
liber mihi ad manus non fit, dicere nequeo., fi 
excipias ea, quaj Rajus a Grewio mutuatus eft. 
Hifce CI. IFtdfius c) etjam nonnulla addidit; quae 
vero reiiqui Rajus d) Pontedera e) , Nieuwentyt f) , 
Jablonski g) , Ernfiing h) , Boebmer i) adduxerunt, 
plerumque ex Malpighio & ceteris fupra memora- 
tis habuere. 

§. III. 

GEMMA efl pars plantce Radici infidens, qua 
occultat fquamis , foliorum rudiinentis , embryonem fu- 
tura herbce k). Conftat qusevis gemma fquamis, faspe 

M 5 imbri- 



b) Anatomy of vegetables. Lond. 1672. %vo. Anglice, 
c) Gedanken von dem Gebraucbe der Theile in Adenfchen , 
Thieren und PfianZen. Fr. & Lipf. 1730. ftvo. p. 716. ^§,254. 
4) Hiftoria Plantartm Lond. 1695. /^b/. I. p. 12. e) D(A 
fertationes (Anthologi& adnexz). Patav. 1719. <\io. Dijf. 2. 
/>. 25. 30. /) Rechter Gebrauch der li r/ eltbetrachtung Zur 
Erkenntnis der Aiacht , IVeisbeit , »«d G«*e Gottes. Ger- 
manice per J. A. Segner. Jen& 174.7. 4*0. 390. 395. 

g^) Lexicon Pbyfic germanice. 1748. />• S40. b) Prima prin- 
cipia Botanices, germanice Guelpherbyt. 1748« Pars 2. voce 
Gemmx. p. 95. ij Plant& caule bulbifero Dijf, Acad, LipJ', 
1749. 4 t0 ' 

k) Gemmse perinde ac femina in fe continent primordium 
plantse, hac tamen cum differentia, quod fquamae ipfius 
plantse includantur in femine intra veficulam undique in- 
tegram , quod in gemmis non obtinet; dum autem ha^c ve- 
fica in femine violenter rumpitur, prodeunt cotyledones, 
quas uti fquamas gemmee confidero, quum marceicant & de- 
<;idant fub' incremento plantulac , haud aliter ac fquainse 
gemmarum , fub ramuli , quem continebant, incremento. Qui 
gemmam fibi reprsefentant ut alterum femen, fallunt & fal- 
luntur. Gemma enim nihil aliud elt , nifi herba coarctata a 
defectu vis vegetantis , cujus fquamse, tanquam folia exterio- 
ra , ab aere indurata demum cadunt, cum explicari ne- 
queunt ; interiora vero proprio fucco rorida , urgente ca- 

lore 



I8<5 



GFMM7E ARBORUM. 



imbricatis, qua» nihil aliud funt, quam foliorum 
rudimenta, petiolorum puta aut ftipularum: hze 
in fe comprehendunt tenellam herbnm (Taulem 
himirum , Folia, Fulcra & Fru&ificationem) , 
compactam fub minima mole; quam poftquam 
annuo fpntio retinuere, dehifcunt, & novam her- 
bam promunt. 

§• IV. 

Tla? Gemmae infident vel immediate, ut ita 
loquar, Radici fub terra reconditae, vel Radici 
fupra terram in truncum ramofum aflurgenti; 
illce y ubi carnofse fuerint, atque magnae, Bulbi no- 
mine veniunt; quae vero parvae funt, ut in ple- 
risque, vix apud Botanicos nomen & famam me- 
ruere. Dum autem Radix fupra terram emergit, 
inque caules perennantes effunditur, fub Fruticum 
& Arborum noraine, tum Gemma proprice ab auflo- 
ribus diclae fuere, (unde Botanicorum plurimi 
cum Rajo & Pontedera gemmas^pro notis efTentia- 
libus Arborum habuere, cum a duratione caulis 
easdem defumere abfonum fore intellexerint), quas 
tantum in prsefenti enodare animus praecipue eft. 

§. V. 

Differentia Gemmarum multiplex eft. 
i. Aliae fub terra latitant, quas Bulbos nomi- 
namus, ut minores taceam /)• , 

2. Alias 



lore veris & determinato fucco nutritio verfus plantulam 
gemmse , ob cafum priftinum foliorum excrefcunt. Semina 
vero funt plantulae diftindt<£, proprio humore irrigatae; 
intra veficulam integram reconditse : hinc crefcit planta per 
gemmas uti Polypus , per femina vero uti per ova animalia; 
hiiic gemma planta nova dici nequit , fed continuata; Se- 
men autem omnino nova feu propagata. 
/) Gemmas inlignes in herbis non bulbofis raro obferva- 

mu?, 



GEMMM ARBORUM. 



187 



2. Alise caulibus annuis innafcuntur, & deci- 
dunc, ut radices agant, & novam plantam pro- 
pagent, quemadmodum in Dentaria, Ornithogalo, 
Liiio, Saxifraga, Allio , Rumice, Bijlorta, DiofGorea. 

3. Aliae, quae in caule perenni nafcuntur, fo- 
lis foliis gravidaj funt; ut in Alno, ubi flores & 
feminei & mafculini minime e gemma emergunt, 
fed nudi prodeunt. 

4. Aliae plantae promunt ex aliis gemmis fo- 
lia, ex aliis vero flores mafculinos & femininos: 
ut Populi & nonnullae Salices. 

5. Aliae proferunt folia & flores femineos e 
gemma, flores vero mafculos nunquam intra gem- 
mam includunt: ut Corylus , Carpinus , Betula. 

6. Aliae vero contraria ratione e gemma emit- 
tunt flores mafculos cum foliis; flores autem fe- 
mineos in cono nudo & gemma deftituto often- 
dunt : ut Pinus. 

7. Alicc intra gemmas proprias flores herma- 
phroditos, intra alias vero foliofas: ut Dapbne, 
Ulmus, Amygdalus , Perfica. 

8. Pleraeque gemmae folia & flores intra ean- 
dem gemmam recondunt; cum vero fios fimul 
ac folia latent intra gemmam, craflior & magis 

gibba 

mus , quamvis & ha; ftrudtura facpe pulcherrimce exfiftant. 
Reperit nuper amicus conjun&iflimus , D, Laur. Montin, in 
fummis alpibus Lapponiae, Pedicularem FL Suec. 508. gau- 
dentem gemma, fub terra latitante, fequenti anno plantam 
paritura, in qua caulis, folia & flores cum calyce, corol- 
la, ftaminibus & piftillo deprehendebantur , exemplo fane 
fingulari. Pari fere ratione & ego in Hepatica Fl. Suer. 445. 
flores & folia cum omuibus partibus frudtificajtionis , hoc au- 
tumno 1749, in gemma inclufa vidi, quse prodibunt futuro 
anno 1750. 



i88 GEMMvE ARBORUM. 



gibba evadit, unde & Hortulani copiam fruftus 

(equentis anni in arboribus pomiferis & drupife- 
ris praefagiunt, quamquam minus vere, quum 
gemmse indiccnt faltem flores copiofos, quos 
non ita certe fructus fubfequuntur. 



§. VI. 

Hybernacula re ipfa funt Gemma y quum cufto- 
diant tenellam herbam ab aeris faevitia per hye- 
mem. Hinc eft, quod Summus Conditor gemmas 
plerisque arboribus extra Tropicos fponte crefcen- 
tibus, vel potius Regionibus frigidis nafcentibus 
conceflit; contra vero regionum calidarum arbo- 
ribus gemmas plerumque denegavit. Obfervavi 
enim haud paucas in horto Academico, quae 
patriam agnofcunt calidiorem, gemmis omnino 
deftitutas , & nonnullas quoque, pauciores licet, 
e frigidis regionibus; quarum catalogum heic 
fifto : ex. gr. 

Citrus Erytbrina Afclepias Rhus 

Medicago frut. Nerium Alaternus Mimofa 

Rhus coriaria Lycium barbar. Frangula *) 



Jatropha 

Hibifci 

Anagyris 

Erica 

Viburnum 

Perefkia 



Paliurus 
Cajfia 
Tamarix 
Jufticia 



Gleditfia 
Malpighia 
Gerania 
Hedera 



Solana exotic. Thuya 



Bahobab 

Lavatera 

Ruta 

Cupreffus 

Petiveria 



Sabina 



Philadelpbus 



Adeoque irrita efl Raji & Pontedera divifio 
plantarum irt herbas & arbores ex fundamento 
gemmarum, dum a duratione caulis eandem de- 

fumere 

*) Frangula eft unica arbor indigena Sueciae, quae gemrais 
caret, fed habitat illa fub arboribus, in nemoribus palttdo- 
fis, cum aliis plantis a fevitia hyemis defenfa. 



GEMMiE ARBORUM. 189 



fumere abfonurn fore intelligerent m"). Hoc pro- 
cul dubio fubolfecit fummus plantarum inventor, 
Tournefortiique aflecla, Carolus Plumierus, qui iri 
hoc folum recefiit ab antefignano fuo, quod her- 
bas immifcuic arboribus. 

§. VII. 

Conftant GemmEe rudimentis Foliorum, dum 
fub foliorum nomine non modo Folium proprie 
dictum, fed & Petiolos & Stipulas fimul compre- 
hendimus. Sunt enim aliaj GemmaE tantummodo 
e Foliis proprie fic diclis, alise e Petiolis, alise 
e Stipulis, aliee ex hifce omnibus fimul con- 
ftruclse; quod evidenter pstet, quando gemmse 
dehifcunt; tum enim fquama? ejus interiores ma- 
gis magisque elongantur, fenfimque in perfe&a 
folia expanduntur. 

§, VIII. 

Incrementa fquamarum, usque dum in perfe&a 
folia abeant, in diverfis fpeciebus gemmarum va- 
riant; quod ipfum figuris adcuratis pulchre de- 
lineavit Malphigius n). 

1. In quibusdam gemmis, fquamaj interiores 
fenfim in folia fimplicia abeunt; nobis Foliacete 
di&a?. 

2. In aliis, fquamar funt petiolorum rudimen- 
ta, & fenfim apice foiiiferae evadunt; quOd fo- 
lium ab initio omnino rude eft, fed fenfim ma- 
gis magisque folium perfeclum imitatur; nobis 
Petiolares *). 



m) Cfr. Cel. Pr/tfdis Clafes pantarum p. 65. & 370. 

n) Anai, pl. vol. 1. tak. 10- 13. fig. 52 - 62. 

*) In defcriptionibus gemmarum, fed non in Clavi claf- 
fium, ub? fub ordine Peuelariuta (Ji. lll.) etiam fubintelligun- 
uir gcmmse fciiacees. 



190 



GEMMiE ARBORUM. 



3. In aliis gemmis fquamae interiores apice 
bifidae vel trifidce fiunt: laciniis lateralibus demum 
aiTurgentibus in ftipulas, media proferente folium 
rude; nobis Stipulaceo- petiolares. 

4. In aliis gemmis fquama; mere ftipulfe exiftunt, 
quarum fingula paria plerumque conjuncla magis- 
que vicina funt, quaeque perfe&a, etjamfi parva, 
folia intra fe fovent; nobis Stipulacea erunt. 

§. IX. 

Foliorum complicationes intra gemmas differunt 
ratione diverforum generum & fpecierum 0). 

«. In aliis enim Conduplicata funt folia, dum ea 
Philyrae inftar connivcnt duabus lamcllis. 

/3. In aliis involuta funt, vel ab utroque mar- 
gine, vel ab uno margine verfus alterum. 

y. In nonnullis etiam Revoluta funt ab utro- 
que margine, feu fubtus convoluta. 

5. In aliis vero, tantum fecundum venas funt 
plicata; ubi obfervari meretur, folia ferrata ple- 

rum- 

0) Eft phaenomenon in regno vegetabili perfamiliare , quod 
fummam ejus requirit adtentionem , qui adfinitates plantarura 
indagare velit , foliorum nimirum intra gemmam , iemen, 
aut extremitatem ramuli , intra qua: reconditur , complicatio 
vcl coarftatio , a nullo hucusque defcripta : in votis efl: , 
ut aliquis hanc fpartam in fe fufcipiat. Exemplum unicum 
hanc in rem adferam : Folia in Caana, Alpinia, K&mpferia, 
Curcuma, Amomo , Maranta^ & toto hoc ordine naturali 
(Fragm. Meth. Nat. ord. 3.), cum erumpunt, inftar cuculli 
papyracei prodeunt, margine f. latere altero obvolvente la- 
tus. interius. Idem obfervatur in fpeciebus Ari, CalU, 
Dracontii, ut ne minimum quidem interfit difcriminis ; at 
vero adtendas velim , in his convolutionem fieri ad folis , 
quod ajunt , motum , in illis vero contra. In Graminibus 
diverfus plane obtinet modus: Horum enim convolutiones 
alternatim funt contraricE , adeo ut fi priores ad dextram', 
proximas neceiTario ad finiitram vergant. 



GEMM2E ARBORUM. 



rumque ad fingulam ferraturam plica gaudere ; in 
foliis vero divifis Cpalmatis, digitatis, lobatis jkcj 
& co npofitis fere femper qua. 3 libet divifura (lo- 
bus vel foliolumj) conduplicata eft. 

§. X. 

Situs gemmarum plerumque in axillis foliortim 
repertur., excepta Mimofa, Gleditjia, paucuque 
aliis. Sunt deinde gemmee vel oppofitce in arbori- 
bus foliis oppofitis , vel alterna in arboribus fo- 
]iis alternis; Gemma autem terminales in arboribus, 
foliis cum oppofitis, tum alternis, communiter 
folitaria funt, & reliquis majores , exceptis paucis, 
e. gr. Syringa, Phillyrea &c. ubi bina; funt termi- 
nales. 

§. XI. 

Tempus quo gemmse erumpunt, plerumque ver- 
nale eft; dantur tamen nonnullae, quse in media 
hyeme, poft Solftitium brumale, easdem aperiunt, 
ut Populus, Salix, Daphne. 

De tempore, quo gemmse dehifcunt & folia 
floresque promunt, obfervare licet, alias prius, 
alias ferius, pro ratione tempeftatum ferius vel 
citius appropinquantis seftatis, aperiri : quae obfer- 
vatio agricolis raaximo ufui foret; fi enim iterata 
per plures annos experimenta fedulo inftitueren* 
tur, certiflimum fignum ruricolis inde detegere- 
tur, unde legitimum conftaret tempus femina cer 
realia terra; mandandi. 

§. XII. 

Ortum gemmarum ipfius radicis aut trunci me- 
dulla adfcribendum efie, non fine fundamento 
aflerimus: omnes enim rami per medium Jongitu* 
dinaliter diflefti medulla fcatent , quorum medulla 
eft continuatio Trunci, ramusque quondam ex 

gemma 



192 



GEMJVME ARBORUM. 



gemma exortus eft. Hujus rei quivis oculatus 
teilis erit; Medulla quippe ubique intra fubftantiam 
ligni ramulum exferit verflis quamlibet gemmam. 
Medulla autem ubique tegitur propria fubftantia 
Jignea, ha;c vero cortice. Cortex vcro non ex- 
ferat Gemmam, nifi protrudatur e Medulia feu 
filamento medullari; hinc ortum gemmarum ex 
fubllantia meduliari merito ftatuimus. C!ar. Pon- 
tedera folus originem Gemmarum e fibrillis ligneis 
deduxit , quo vero fundamento, non conftat. 

§. XIII. 

Confideranti itaque gemmas, & qua; continent, 
Caulem fcilicet, Folia & Fructificationes , patebit 
herbas perennes omnes, quae hoc prodiere anno, 
praeterito anno formatas effe p). Si modo eximas 
praecoces gemmas, quas protrudit copiofius nutri- 
mentum , praefertim ubi caulis fuerit mutilatus q). 

§. XIV. 

GEMMAM proinde concipio, inftar herbae in 
compendium redactae, tecta? & contracta? fua inter 
extrema- folia, ut ab aeris injuria confervetur, 
cui herbae nihil amplius deeft, quam vis fe ex« 
tendendi; eam autem calor demum excitat, quod 

ipfum 

p) Dubium non eft, quin omnes flores arborum anni 1750, 
fub initium hujus azftatis formati fuerint: Obfervavi enim 
tempore vernali hujus anni 1749, quam primum gemmae ex- 
pandebantur & exferebant ramulum cum foiiis , mox oriri 
gemmulas minutiffimas in alis foliorum nuperrime emei$e 
gentium refidentes, quas in fe continebant folia emergenda 
1750. Quum itaque ramulus & folia currentis anni 1749, 
formata fuerint praeterito anno 1748., fequeretur non obicure, 
has minutiflimas gemmas foliis currentis anni 1749. efle 
cosevas, unde porro fluit flores anni 1750. formatos fuifle 
omnino 1748. Longius recurrere obftupefcit mens. 

q) lt, ITgotb. 69. 



GEMMiE ARBORUM. 193 



ipfum planta? alpinae fatis indicant, qux in frigi- 
diflimis alpibus pygmaeae, extra alpes majores ex- 
crefcunt, uti conflat ex Betula nana, quse in fri- 
gidis alpibus folia minutiifima, in hortis vero 
noftris duplo majora, in hybernaculis autem 
quadruplo ampliora emittit; adeoque fecundam 
gradum caloris majores minores evadunt plantae 
& earum partes. 

BULBOS diximus nihil aliud efle, quam Gem- 
mas, cum eodem modo ac iilae includant intra fe 
futuram plantam ; fed eorum tunica? evadunt fuc- 
culentse a copiofo nutrimento, quod hauriunt e 
terra cui innafcuntur, quo repleti non po(funC 
amplius extendi. 

Ita Lilium, quod foliis fparfis gaudet, oritur 
ex Bulbo fquamis diftinftis compofito ; Narciffus 
vero folia habet inferna vaginantia, unde etiam 
illius Bulbus tunicatus evadit, ut plura taceam. 

§. XV. 

Gemnmrum haec confideratio ufum Botanicura 
minime fpernendum pneftat; nos enim ducit ad 
contemplandam partium' plantarum adfinitatem, 
earumque levem difFerentiam. 

Amentmn componitur fquamis alternis, in qua- 
rum alis flofculi refident. Fac hujus amenti rachin 
excrefcere in ramum & unamquamque fquamam na- 
turam Folii induere; tum effet ramus communis, 
foliis alternis, floribus ex axillis foliorura. 

Betula & Ahms excipi debent, quia flores 
non ex alis fquamarum ferunt , fed ipfis fquamis 
innatos, hinc, fi elongarentur partes, folium 
ipfum floriferum evaderet, more Rufci. Idera 
fieri declarant certis fignis tubercula ex fummita- 
Tom. II. N tibus 



*94 



GEMMiE ARBORUM. 



tibus Abielis enata, qurc reprafentant •perfeclos 
conos vel amenta a minimis Cbermidibus cauffata. 
Faun. Suec. 700. it. Gotl. 180. 

Si vero Amentum contrario modo concipiatur, 
crit hoc ramus abbreviatus f. contra&us florifer, 
cujusque folia abierunt in fquarnas amenti* Gemmee 
foliifcraj & amentifera 1 hoc docent ; nam utrius- 
que gcmmarum fquamai quidem fimillima; funt, 
ejusdemque indolis, tamen harum interiores in 
gemmis amentifcris abeunt in fquamas amenta- 
ceas, in foliiferis autem in perfecla folia. Klo- 
res in axillis fquamarum amenti videntur in hoc 
cafli refpondcre gemmulis ex foliorum alis fe- 
quenti anno germinandis r): quum autcm nullce 
gemmaj exoriantur in cjusmodi ala folii, ubi 
fruclificatio prodiit s) , hinc fructificatio, tamquam 

herba 



r) Obfervatu profeclo digniflima eft Foliorum Florumque 
ex gemmis productio : Natura enim maturat vegetationem 3 
cui tandem irudificatio terminum imponat Sit e. gr. Ady- 
ric£, Populi vel Salicis ramus foliis ornatus 1749. cunj gem- 
mis ex ungulis alis , qiice gerniinabunt 1750 ; e gemmis enim 
vegetantibus ramus cum foliis prodibit ; e gemmis vero flo- 
rerttikus exfurgit amenti Rachis, cunb fquamis calycinis, qua- 
rum Rachis ramo, fquamse foliis Tefpcndent. Gemma?, quas 
germinabunt 1751 prodeunt ex alis foliorum 1750, Flores 
vero ex fquatnis amenti anni 17^0, refpondent gemmis anno 
1751 explicandis. Adeoque annuo fpatio prior eft germi- 
natio Krudtificationis , quam Foliorum. Si preecociores flo- 
res , ut gemmae non explicatae confiderandi fint, qui fcmina 
eodem anno maturant, eodemque anno per terram dilTemi- 
nant, nt ea i'pfa germinent fequenti anno, videbis naturam 
feltinando aperire in fruJUncatione fquamas exteriores gemmae, 
adeo ut germinatio e femine ex omni parte refpondeat ger- 
minationi foliorumi herbae igitur continuatse & propagatas 
corevge evadunt. 

5) Gemma omnis , ut diximus , vel foliis vel floribus gri- 
vida eft. Cum gernma foliifera folia explicat, emergit ra- 

mulus, 



GEMM/E ARBORUMl 



195 



fierba in compendium redacta, ex gemma meta- 
morphofin fubeunte, confiderari quodammodo 
poteft t). 

Vel concipiatur Flos Compo/itus, cujus difcus 
conicus paieis eft inftruclus , ut An$ewi4is: elon- 
getur trjodo hoc receptacuium in rachin filifor- 
raem, & dabit ftrucluram amenti. 

Vel etjam fit Amentuw, cujus rachis abbrevie- 
tur in receptaculum cornmune convexum, & vide- 
bis florcm mafculinum Xantbii. 

Umbellatarum par eft ratio. Concipiatur flos 
Compojitus receptaculo niidd, cujus finguli pedi- 
celii evadant longi fiiifornus acquales, & hab-jbis 
umbeilulam bafi involucro cinctam ex calyce cora- 
miim. 

Vel fit flos Compofitus ex flofculis itidcm com- 
pofitis uti Splicerantbi; Si eiongcntur pcdunculi 
flofculorum partiaics & proprii, evadet umbella 

N 2 com- 



mulus, mox pioprias gemmas, infequemi anno prodituras, 
ferens , & hsfi propricC gemmae pari ratione proximo anno 
danunt ramutos cum gemmis, & fic in infinitum, modo ve- 
getationis cautTifi accedanf. gcmma floribus gravida flores 
promit, & demum fructus, ulterius vero nihil; nunquam ra- 
tnulum emittit gemnia florifera, fed ceffat vegetatip eo in 
loco adeoque gemma omnis continuat vegetationem, usque rium 
frucUficatio terminet actum vegetationis , & novas vitas fpar- 
gat; Sic fructiticatio ultimu^ Vinis Vegerationis rec~te ciicla 
fuit, adeoque in hac quafi concentratur vis totius plantai. 

t) Acutitlimus fane & Immortalis C&falpinus concei it Flo- 
rem , uti interanea plantsc, rupto cortice, patentia; Lalycem, 
ut crathorem corticem rami dehjfcerrcefn j Petaia , ut cotiU 
cem interiorem tenuiorem; Stamina, ut ligni inteiioris fihras; 
& Pijliiium , ut ipfam meduilam plantse, Cfr. Cd. Pr&fidis 
Clajf. pl. p. 1. 



ic/ GEMMiE ARBORUM. 



compofita. Sic Eryngium capitatum & Ferula un> 
bellata minus difFerunt. 

Vel etjam coarctetur Caulis racemofijs foliis 
altenis & floribus ex alis, abbrevienturque Pedun- 
culi & rami , & habebis Capitulum ; e. gr. Ex 
Campanula Phyteumam capitatam , Jajionem, Scabio- 
fam; ex Limonio Staticen & (imiles. 

Sic plantas habitu diverfiflima? evadunt fimil- 
limce, & Partes plantarum omnium diffimillimas, 
fimiles adfinesque. Plura enumerare fpatium & 
tempus prohibent. 

§. XVI. 

Methodus Naturaiis plantarum fuit primum & 
ultimum qusefitum Botanicorum, ad quam rite ex- 
colendam, non modo Fructificationis adcurati(Tima 
infpectio necefiaria eft, fed & confideratio totius 
plantse ejusque partium , qua; anfam dabit fagaci 
Botanico perfcrutandi naturalem illam catenam 
ordinemque, quo fummus Conditor piantas crea- 
vit. In his conftituto Rotanico gemmarum con- 
fideratio non minimi eft momenti; adeoque ani- 
mus eft, heic tradere methodum gemvnrum fecun- 
dum earum ftru&uram, utinde, tamquam in com- 
pendio plantse, perfpicere queat induftrius Naturse 
myfta fcrutatorque fummam, quse in certis fami- 
liis eft, fimilitudinem. In aliis enim fquamarum 
ftructura, in aliis vero foliorum complicatio intra 
gemmse clauftra, in aliis aliud anfam fubminiftra- 
bit affinitates indagandi. 

CLASSIUM itaque Gemmarum, in arboribus, 
divifiones pofuimus in fquamarum JlruUura £f fitu: 
quod ex fequentibus dcfcriptionibus earumque di- 
vifionibus amplius patebit. 

Clavis 



GEMMiE ARBORUM. 



J07 




Clavis Clafftum. 

f" Oppofitis f Petiolaribus *) - I 



GEMMAE 

conftruun*- 
tur ex ru- 
dimentis 




laribus - - IV 
L Stipulaceis - - V 
Anomalis, prognatis ex corticis iquamis - VI 



[ Alternis \ Stipulaceo - petio- 



CLASSIS I. 
OPPOSITIV^: PETIOLARES. 



Gemma? conftructae ex fquamis oppofitis petioli 
auc folii rudimentis. 

ORDO I. Folia fimpliciter imbricata: omnia 

oppofita, 

1. LIGUSTRUM vulgare. Fl. Succ. 4. 
Gemm. ovata;, parvae, levicer imprefrcE. 
Squam. 2. f. 4. oppofitae **), fubrocundo - ova- 

tae, compreffiufculae; petiolares. 
Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata. 

2. PHILLYREA media. Hort. Upf. 5. n. 1. 
Gemm* bvatae , parvte, acuta;, adprelTa?. 
Sqttanu 2. oppofitce; conniventes, ovatse, com- 

prefifae; petiolares. 
, Fol. fimplicia. 

3. NYCTANTHES Sambac. Hort. Upf 4. n. 
Gemm. ovatce, minimce, vix notabiles. 



*) Petiolares etiam heic includit Foliaceas Squamas, 
**) Ad interpunfUones in Squamarum defcriptione, erit 
obfervandum , quod ad primum (;) nominatur Squamarum 
numerus & fitus; inter fingula reliqua ad ultimum usque de- 
fcribitur earum figura , ubi ad Qdum (;) fquamse extinicE» ad 
qtium interiores, ad 4turn (;) fquaniae intimas deicribuntur. 
Poft ultimum (j) notatur feroper natura fquamarura. 



N 3 



Squam. 



198 GEMM/E ARBORUM. 

Squam. 3. 4. Darium, fuboppofita? ; oblongae; 
inceriores leviflime foliaccaj , Tubpilofa: ; petio- 
lares. 

Fol fimnlicia, fimplicitcr imhricata. 

4. SYRJNGA vulgaris. Hort. Upf. 6. n. 1. 
Gerrm. ovatae, quadrangulares. 

Squam. 4 - 7. par. oppofitaj; ovatae, concavae; 

foliacea?. 
Fol. fimplicia, fimpl. imbricata. 

5. SYRINGA perfica. Hovt. Upf. 4. n. 2. 
Gemui, ovat;e, quadrangulares. 

Squam. 4. par. oppofita?; oblongae, acutse, fub- 

carinatoe; foliacca?. 
Fol. fimplicia, fimpl. imbricata. 

6. HYPERICUM Androfsmum. Hort. Upf. 237. 

n. 2. 

Gemm. ovatne, fub 4- angularos. 

Sqitim. 3. par. oppolitaj ;' ovatae, integerr.; fo- 

liacete. 

Fol. fimplicia, jSflip], imbricata. 

7. CORIARIA myrtifolia. Hort. Upf. 299. n. 1. 
Gemm. ovata:, obtufa?, 4-angulares. 

Squam. 3. par. oppofitse; ovatie, acutae, re- 

motee; foliaceae. 
Fol. (implicia, fimpl. imbricata. 

8. BUXUS vulgaris. Hort. Upf. 283. 

Gemmce foliifera. 
Gemm. linearcs, tetragona?, acutiufculse, ere&ae, 

glabrce. 

Squam. 3. f. 4. parium ; primne 2. par. breviffimae; 

interiores longce, acutae, lineares; foliaceae. 
FqI. fimplicia, fimpliciter imbricata. 

Gemma 



* 



GEMIVLE ARBORUM. 199 

Gemma florum, a foliiferis difiintta. 
Cemm. ovato - fubrotunda? , obtufa?. 
Squam. fubrotundae, concavse , oppofitae, plu- 

res deciduse. 
Fol. nulla. 

ORDO 2. Folia fimpliciter imbricata: fenfim 
• altema, vel revoluta. 

9. JASMINUM odoratiffimum. Hort. Upfi$. n.2, 
Gemm. minutiffimae. 

Squam. 2. par. oppofita?; cvatae, obtufae, craiTae; 
foliacese. 

Fol. compofita: fingula laxe complicata. 

10. JASMINUM fruticans. Hort. Upf. 5. n. 3. 
Gennn. obtufe , compreflle. 

Squam. 2. par. oppofitae; parvae, obtufre, con- 

cavae; fubrotundas, intcgcrrima; ; foliaceae. 
Fol. compofita: fingula Jaxe convoluta. 

11. VACCINIUM Myrtillus. Fl. Suec. 313. 
Gemm. ovata?, impreffa?, adpreffa?. 

Squam. 2. par. oppofita?: ovato - lanceolatae, 
acutae, comprcffa;, carinata? , connivejites , 
laterales; fubrotundae, planaj, obtufas; fo- 
liacea?. 

Fol. fimplicia, fimpiicitcr imbricata. 

12. VACCINIUM Vitis idxa. Fl. Suec. 314. 
Gemm. ovatae, obtufiufcula?, Icviter compreffoe. 
Squam. 3. 4. par. oppofita?; ovata?, carinatae, 

acutae; foliacea?. 
FoL 

13. VACCINIUM uliginofum. Fl. Suec. 312. 
Gemm. ovatae, acutce, parvae. 

N 4 Squam» 



200 GEMMiE ARBORUM. 

Squam. 3. par. oppofitae; ovatae, fubcarinatae; 

petiolares. 
Fol. fimplicia , fimpliciter imbricata. 

14. VACCINUM Oxycoccus. Flor. Suec. 315. 
Gemvu ovatae, adpreffae, parvae. 

Squam. 3. par. oppofitae; oyatae, obtufae, fub» 

rotundae; foliaceae. 
Fol. 

Gemma florifera diverfa terminalis. 
Gemm. ovato - fubrotunda, major. 
Squam. nonnullae, alternae; imbricatae, ovatae, 

acutae; foliaceae. 

15. ARBUTUS Uva urfi. Fl. Suec. 339. 
Gemm. ovatae, imprefTae. 

Squam. 7 - n. circ. fuboppofitae; ovatae, cari- 

natse \ planiufculae ; petiolares. 
Fol 

Gemma florifera diverfa, terminalis. 
Gemm. inaequalis. 

Squam. alternae, imbricatae; ovatae, craflae, fo- 
liaceae; fingulae fingulos flores includentes. 

16. ANDROMEDA polifolia. Flor. Suec. 335. 
Gemm. ovatae, parva?. 

Squam. 2. par. oppofitae; ovatae, acutae; petio= 
lares. 

Fol. fimplicia; utrinque revoluta? 

Gemma florum diverfa , terminalis. 
Gemm. inaequali - ovatae. 

Squam. 5. 6. circ. alternae, longo - ovatae; petio- 
iares, fingulae includentes fingulos flores. 

17. LEDUM paluflre. Flor. Suec. 341. 
Gemm. fubovatae, obtufae, adpreffae, minimae. 

Squarn. 



GEMMiE ARBORUM. 201 



Squam. 3. par. oppofitae; ovatac, obtufae; fub- 

rotundae; petiolares. 
Fol. fimplicia, revoluta? 

GemmcB florum terminales. 

Cemm. fubglobofse, maximae. 

Squam. 50. circ. ovata?, tomentofo - ruffae, petio- 

Jares, 12 — 30. circ. fingulae florem unicum 

includunt. 

18. RHODODENDRON maximum. (Ex Virginice 
rupibus. ) 

Azalea floribus pulcherrimis fpeciofis rubris, 
foliis oblongo- lanceolatis, petiolis admodum 
craflis fempervirentibus. Clayton. mlT. 

Gemm. 

Squam. 

Fol. 

Gemma florum terminalis. 

Gemm. fubrotundo- ovata, omnium maxima. 
Squam. copiofiflimae, alternae, imbricatae; ovata?, 

acutas, oblongae, concavae: interiores fmgula? 

includentes fingulos flores. 

19. DAPHNE Mezereum. Flor. Suec. 311. 
Gemm. ovatae, acutae leviter ventricofce. 
Squam. 16-20, fuboppoflta;; ovatae, acutae; 

oblongae; foliacete. 
Fol fimplicia, fimpl. imbricata. 

Gemmce florum diverfs infra prcecedentes col- 
locatce. 

Gemm. ovatae, fubacutae ; ventricofae, oblique 
compreflae. 

Squam. 4. par. circ. oppofita; ; ovatae, acutae; 
ovales, membranaceae. 

N s 20. LAU- 



1 



202' 



GEMM/E ARBORUM. 



20. LAURUS nobilis. Hort. Upf. 98. n. 1. 
Gemm. oblonga;, acuminatae. 

Squam. 10-15. c ' rc - fuboppofitrc ; fubrotundae; 

oblongce, obtufie; pctiolares. 
Fol. fimplicia, fimpl. imbricata. 

21. MYRICA Gale. Flor. Suec. 817. 
Gemm. ovatoe, acutce , parvce. 

Squam. 6. 4. par. oppofitce; ovatse, obtufse; 

fubrotundae. 
Fol. 

Gemma floriferce diverfa , amentifera. 
Gemm. efl; amentum nudum. 

ORDO 3. Folii utrinque involuta; involventia 
fingula alterius oppofiti folii alterutrum latus. 

22. LINN/SA borealis. Fl. Succ. 522. 
Gemm, ovatte, fubobtufte. 

Squam. 3. par. oppofitae, ovatec, concavae; 
petiolares. 

FoU fimplicia, fingula altero margine invol- 
vente altcrius folii marginem. 

23. LONICERA Diervilla. Hort. Upf. 42. n. 1. 
Gemm* ovatse, leviter impreffae. 

Squam." par. oppofita?; minimas, ovatce, acuta?, 

fubcarinat^; oblongre; foliacea:. 
Fol. fimplicia, involuta. 

24. LONICERA Xylofleum. Fior. Suec. 192. 
Gemm. ovato - tetragona?, exftantes, pubefcentes. 
Squam. 2-7. par. oppofitaj ; ovatae , acutae 

parvre; ovato-lanceolatae, anguftaa; intima; 
ovatce, pilofe. 
Jfol fimplicia, altero margine obvolventia al- 
terius raarginem, 

25. LONI- 



GEMMiE ARBORUM. 203 



25. LONICERA Periclymenum. FL Sitec. 191. 
Geum. ovatcB, tetragona;, exftantes. 

Squani. 2. par. oppofita? ; laterales , ovata?, 
acutae, breves, carinatae; oblongse, planio- 
res, convexae, fubacutae; foliacege. 

Fol fimplicia; primi paris fubfquaraacea; reliqua 
obvoluta. 

26. LONICERA Caprifolium. Hort, Upf. 42. 
n. 1. 

Grmm. fubovatae, tetragono - pyramidatce. 
Squam. 5-7. par. oppofitae; parvae , obtufi- 

ufculs:, breves ; acutae , longiores; folia- 

ceie. 

Fol. fimplicia, altero margine obvolventia al- 

terius maririnem. 

9f. LONICERA tatarica. Hort. Upf. 42. n. 3. 
Gemm. fubovatae, obtufae. 

Squam. 5. par. oppofita?; obtufie, ovatae, fub- 

ovales ; foliaceae. 
Fol. fimplicia. altero margine obvolventia al- 

terius marginem. 

ORBO 4. Folia utrinque involuta , lihera. 

28. EVOXYMUS europsus. Flor. Suec. 133. 
Gemm. ovata: f cblongae, acutae. 

Squam. 1. (3. rarius) par. oppofita? ; breves, 
compreffo carinata?; longa?, oblongaj, acu- 
minatae; foliacese. 

Fol. fimplicia, utrinque aequaliter involuta. 

ORDO 5. Folia fecundum venas & divifuras 
plicata; Squamce bafi diftinclce. 

29. FRAXINUS Ornus. Hort. Upf. 304. n. 1. 
Gemm. fubpyramidataj , tetragono - lobatce , 

breves, 

Squam x 



204 GEMMiE ARBORUM. 

Squam. 2. par. oppofioe; ovato - oblongsc , levi- 

ter carinata: ; petiolares. 
Fol. compofita: conduplicata, approximata, 

parallela. 

30. FRAXINUS excelfior. Flor. Suec. 833. 
Gemm. fubpyramidatte , tetragono - lobatae, 

breves. 

Squam. 3. par. oppofitae; ovatae, acutse, fubca- 
rinatce; oblongo - ovatae, fubacutee; oblongae, 
obtufae; petiolares. 

Fol. compofita: conduplicata , parallela, ap- 
proximata. 

31. ACER rubrum. Hort. Upf. 94. n. 2. 
Gemm. oblongcC, fubteretes. 

Squam. 2. 3. par. oppoiitae; acutae; lanceolato- 

ovatae; petiolares. 
Fol. fimplicia, divifa; plicata. 

32. ACER Pfeudoplatanus. Hort. Upf 93. n. 1. 
Gemm. ovatae, obtufe, tetragonae. 

Sqmm. 3. par. oppofitre; ovatce, acutae; ob- 

longae, fublanceolatac; petiolares. 
Fol. firaplicia, divifa; plicata. 

33. ACER Platanoides. Flor. Suec. 303. 

Gemm. ovata? , bafi obfolete tetragonae, ven- 
tricofae. 

Squam. 5. par. oppofitae; fubrotundae, obtufee, 
acuminatae, nudae; oblongoe, pubefcentes; 
petiolares. 

Fol. fimplicia, divifa; plicata. 

34. /ESCULUS Hippocaftanum. Hort. Upf. 92. 
n. 1. 

Gemm. ovatae, quadrangulares, vifcofae. 

Squanu 



GEMMiE ARBORUM. 205 

Squam. 6. par. oppofitce; triangulo-ovata;, ca- 
rinatae; ovatae, concavae, oblongae, tenues, 
fubpilofae. 

Fol. 

35. BIGNONIA radicans. Hort. Upf. 178. n. 1. 
Gemm. fubovatce , tetragonne. 
Squam. 3-5. par. oppofitse; ovatae, acutce; ob- 

long^e; petiolares. 
Fol. compofita: fingula conduplicata, curvata. 

ORDO. 6. Folia fecundum venas & divifuras 
plicata; fquamis bafi conjunCtis. 

3 5. VIBURNUM Opulus. Flor. Suec. 249. 

Cemm. oblongre, comprefige. 

Squam. 1. par. oppofitte, connatee, tenues, 
laxse; bafi cohserentes, ovatae, acutce; undi- 
que cohserentes, obtufie; petiolares; per- 
fiftentes. 

Fol. fimplicia, plicata. 

37. SAMBUCUS racemofa. 

Gemm. ovatae, acutfe, ventricofe, glabrae. 
Squam. 3. f. 4. parium, oppofitre; ovatce, ar&a?, 

breves; ovato - oblongae, concavae, laxae, 

acutae; lanceolatae; petiolares. 
Fol. compofita pinnata: fingula utrinque in- 

voluta. 

38. SAMBUCUS nigra. Flor. Suec. 250. Hort. 
Upf. 691. 

Gemm. ovato - oblongoe, quadrangulari - pyra- 

midatae. 

Squam. 4. par. oppoiitae; crafice, ftri&ae ovatae, 
acuminatre; obtufiufcula; connatae; petio- 
lares. 

Fol. compofita, divifa: margine utrinque inflexa. 

ORDO 



20(5 GEMM/E ARBORUM. 

ORDO 7. Folia condiiplicata , apice totto. 

39. PSIDIUM Guajava. Hort. Upf. 322. n. 1. 
Gemm. ovata? , quadrangulee. 

Squam. 3. par. oppofua;; ovatae, acutx, cari- 

nataj; petiolares. 
Fol. fimplicia, conduplicata, apice contorta. 

CLJSSIS II. 

OPPOSITIVyE STIPULACM. 

Gemma? conftrucla? fquamis oppofitis, flipu- 
larum rudimentis. 

ORDO 1. Folia conjuncta ftipulis communibus. 

40. CEPHALANTHUS occidentalis. hhrt. 
Upf. 25. n. 1. 

Gemm. tetragonas, acuta?. 

Squam. 2. par. circ. oppofitte; obtufce , integer- 

rimaj; ftipulaceae. 
Fol. fimplicia, fimpl. imbricata. 

Stipula 2. foliorum fingulo pari communes, 
eaque conjungentes, leviter dentatce. 

ORDO 2. Folia ftipulis diflinclis. 

41. RHAMNUS catharticus. Flor. Suec. 193. 
Gemm. oblongee, fuhquadrangul2res. 

Squam. 4. f. 5. paria, oppofitae; ovatre; ob- 

longce; petiolares (Stipulares). 
Fol. fimplicia, utrinque involuta. 
Stipula 2. lanceolatce, tenuifiimae, plana?. 

CLASSIS III. 

ALTERNATIWE PETIOLARES. 

Gemmce conftruclce fquamis akernis, petiolo- 
mm & foliorum rudimentis. 

Gemm. 



GENESIS CALCULI, .207 

ORDO 1. Folia fimpliciter imbricata, vel re- 
voluta. Squama prima magna, dorfalis , gem- 
mam includens. 

42. SALIX pentandra. Flor. Suec. 792. 

Gemm. ovatee, acutte, adpreffe, latere utrinque 
angulo acutiufculo longitudinaliter notata?. 

Squam. dorfaiis, figura gemmre, apice rupta; 
altera interior intra gemmam & caulem fo- 
liacea. 

Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata. 
Stipula loco utrinque glandula obtufa, ma- 
jufcula. 

43. SALIX fragilis. Flor. Suec. 795. 

Gemm. ovato- oblonga?, adprenle, acutiufcula?. 
Squam. 1. f. 2. alternse; dorfalis gemmis figura, 

integra, glabra; interior major, plana, fo- 

liacea. 

Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata. 

Stipulce ? 

44. SALIX Caprea. Flor. Suec. 8ir. 

Gemm. ovatie, ventricofe, apice imprefile, la- 

teribus fubcarinatis ; exflantes. 
Squam. 1. dorfalis, gemmcu figura, rupta. 
Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata, pubcfcenti- 

fericea. 

Stipulce vix notabiles, breves, lineares, acuti- 
ufcula?, extus convexce, pubefcenti- fericea?. 

45. SALIX fufca. Flor. Suec. 803. 

Gemm. ovatx, obtufie, fubteretes, craflae, le- 

viter antice dorfoque compreirse. 
Squam. 1. dorfalis, apice rupta: lateribus obtu- 

fiflime carinatis. 
Fol. fimplicia, fimplic. imbricata. 

46. SA- 



GEMM/E ARBORUM. 



46. SALIX viminalis. Flor. Suec. 813. 

Gemm. ovato - oblonga:, adpreflce : lateribus ca- 
rinatis. 

Squam. 1. dorfalis; gemmae figura, apice fub- 

fifla, ftipulaceo - foliacea. 
Fol. fimplicia, utrinque revoluta, pubefcentia. 

Stipida vix manifeftse fubulatae. 

ORDO 2. Folia fimpliciter imbricata; Squama 
dorfales, plures, exteriores. 

47. SPIR.^A falicifolia. Hort. Upf.i^i. h.i. 
Gemm. ovato- oblongae, adpreflae, acutae. 
Squam. 16-20. dorfales, imbricatae ; ovatae, 

acutoe, rigidae; ovato - lanceolatse, foliaceae. 
Fol. fimplicia, fimpl. imbricata. 

48. SPIRiEA hypericifolia. Hort. Upf.1^1. n. 2. 
Gemm. minimae, ovato- oblongae , fubobtufae. 
Squam. plures, dorfales, imbricatae; fubrotundx, 

gibbae ; longiores, tenuiores; foliaceae. 
Fol. fimplicia, fimpl. imbricata. 

ORDO 3. Folia fimpliciter imbricata. 

Squamce undique imbricata , foliacece, ex* 
crefcentes. 

49. GRNISTA tinctoria. Flor. Suec. 587. 

50. GENISTA pilofa. Flor. Suec. 588. 
Gemm. fubrotundaj, obtufae. 

Squam. paucae, alternae; oblongae, obtufae, con- 

cavae; foliaceae, perfiltentes , excrefcentes. 
Fol fimplicia, fimpl. imbricata. 

51. SOLANUM Dulcamara. Flor.Suec.1S9. 
Gemm. ovato - fubrotundae, obtufae. 

Squam. paucae, alternae, imbricatae; fubrotunda?, 
minimse, obtufee; petiolares, excrefcentes. 

Fol. 



* GEMM.E ARBORUM. 209 
Fol. fimplicia; fircpliciter imbricata. 

52. HIPPOPHAE Rhamnoides. Flor. Suec. 815. 
Gemm. parvae, oblongae, obtuffj. 

Squam. paucae 2; ovales, craflae, planae; folia- 

ceae, perfiftentes , excrefcentes. 
Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata. 

ORDO 4. Folia fimpliciter imbricata. Squamcs 
laterales. 

53. BERBERIS vulgaris. Flor. Saec. 290. 
Gemm. ovatae, tuberculofae. 

Squam. 2. laterales, gemmulas tres continentes. 
Gem. Laterales fq. 6. circ. ; ovato-acutae , fub- 
truncatae; intermed. 10. circ. fimiles; petio- 
lares. 

Fol. fimplicia, fimpl. imbricata (Stip. vix ullae). 

54. ILEX Aquifolium. Hort. Upf. 32. n. t. 
Gemm. acutae; compreffae, fubcontortae. 
Squam. 3-5. circ. alternae, laterales; ovatae, 

acutae, crafiae, ferratae, fubconduplicatae; fo- ' 
liaceae. 

Fol. fimplicia; laxe conduplicata? 

ORDO 5. Folia fecundum venas & divifuras 
plicata. 

55. RIBES nigrum. Flor. Suec. 196. 

Gemm. fubrotundo - ovatae, ventricofae, fub- 
acuta?. 

Squam. 7 - 10. circ. alternae, imbricatae; ova- 
tae, integerrimae; oblongae, fubintegerrimae; 
petiolares. 

Fol. fimplicia, divifa; plicata. 

56. RIBES rubruro. Flor. Suec. 197. 
Gemm. ovata;, ventricofae, acutae. 

Tom. II. O Squam. 



210 GEMMiE ARBORUM. * 

Squam. 9-12. alternse, ovatae; fubrotundte; ob- 

longae; petiolares. 
Fol. fimplicia, plicata fecundum venas. 

57. RIBES Uva crifpa. Flor. Suec. 195. 

Gemm. ovato - oblonga?, acutce, adpreflae, ad 
latus flexa?. 

Squam. 10. 11. circ. altemae, imbricatx 1 , con- 
cavae; ovatce, acutae, dorfo fubcarinata; ; 
tenues ; petiolares. 

Fol. fimplicia, divifa, 5 - plicata: plicatula fecun- 
dum venas. 

58. RIBES alpinum. Flor. Suec. 198. 
Gemm. oblongae, acuto - fubulatae. 

Squam- 4-7. circ. alternae, imbricatse; ovatae; 

oblongae, obtufae; petiolares. 
Fol. fimplicia, divifa, plicata. 
Obf. Poft aliquot fquamas gemmula florifera feor- 

fim adejl. 

ORDO 6. Folia compofita; foliolis condupli- 
catis. 

59. JUGLANS regia. Hort. Upf. 286. n. 1. 
Gemm. ovatai, acutoe. 

Squam. 6. circ. alternre, imbricatae; ovata?, fub- 

carinata;; oblongaj, concavae; petiolares. 
Fol. compofita: fingula conduplicata , plicatula. 

60. PISTACIA Terebinthus. Hort. Upf. 296. n. 1. 
Gemm. ovatae, angulatce, ina?quales. 
Squam.j-%. circ. alterna?, imbricatae; ovata?, 

fubcomprefl*2e ; longiores, anguftae; petio- 
lares. 

Fol. compofita : fingula conduplicata, rugofa. 
ORDO 7. Folia utrinque involuta* 

61. PLUMBAGO zeylanica. Hort. Upf. 143. 

Geiiiin. 



GEMMiE ARBORUM. 211 

Gemm. ovata;, obtufe, adprefHe. 

Sqaam. 5. circ. altern e, imbricata:; ovatre, acu- 

tse, apice compreir.c; fepe foliiferse; petio- 

lares. 

Fol. fimplicia, Eequaliter utrinque involuta. 

CLASSIS IV. 

ALTERNATIV/E STIPULACEO- 
PETIOLARES. 

fGemmoe conftru&ae fquamis alternis & ftipularum 
& petiolorum fimul rudimentis. 

ORDO 1. Folia fimplicia imbricata. 

61. SORBUS aucuparia. Flor. Suec. 400. 
Cemm. ovatse, adpreffte; glabriufculae. 
Squam. 3. circ. alterna?, laterales ; ovata?, com- 

preffe, rigid<e, fubtomentofk ; petiolares. 
FoL compofita: fingula conduplicata, plicatula. 
Stipula 2. oblongae; recta;, integerrimEe; di- 
latata?, ferrataj. 

63. CRATiEGUS Aria fcandica. Flor. Suec. 398. 
Gemm. ovato - oblongs. 

Squam. 4 - 6. circ. altefnae , imbricatre; fubro- 
tundce; oblongrj, acuminata?; petiolares. 

Fol. fimplicia; fimpl. imbricata, plicatula. 
Stipula 2. lanceolatce, integerrimae, merabra- 
naceaj, deciduae. 

64. CRAT^GUS Oxyacantha. Flor. Suec. 399. 
Gemm. oblongaj. 

Squam. 4 - 3. alternee, imbricatce; fubrotunda? ; 

ovato - oblongre , fubferrataj; petiolares. 
Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata, plicatula. 

O 2 Stipula 



212 



GEMMiE ARBORUM. 



Stipula 2. lanceolatae; extus ferrato • laciniata?, 
deciduae. 

65. PRUNUS domeftica. Hort. Upf. 124. n. r. 
Cemm. tereti - ovatae; aeutiufculae. 

Squam. 12. circ. alternae, imbricatae; breves, 
unguiformes; fubrotundae; oblongae; ftipu- 
laceo - petiolares. 

Fol fimplicia, fimpl. imbricata. 

Stipula 2. lineari - fubulat3e, planae, extus fer- 
ratae, deciduae. 

66. PRUNUS Armeniaca. Hort. Upf. 124. n. >. 
Gemm. ovatae, fubglobofae, fubacutae. 

Squam. 20. circ. alternae, undique imbricatse; 
breviflimae, ovatae, obtufae; oblongae, con- 
cavae, margine ciliato-glandulofae; ftipulaceo- 
petiolares. 
Fol. fimplicia, fimpl. imbricata. 

Stipula 2. lineari- fubulatae, planae, tenuiflime 
ciliatae : ciliis capitato - glandulofis , de- 
cidua?. 

67. MESPILUS germanica. Hort. Upf. 129. n. r. 
Gemm. ovatae, acutse. 

Squam. 12. circ. alfcernce, imbricatae; ovatae, 
acutae; ovato- oblongae, obtufae; oblongae; 
petiolares. 

Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata. 
Stipula nullae ? 

ORDO 2. Folia utrinque involuta. 

68» PYRUS communis. Hort. Upf. 130. n. 2. 
Flor. Suec. 403. 
Genun. ovato - acutse, longae, teretiufculae. 

Squam. 



GEMMiE ARBORUM. 213 



Squam. plures, alternae, laterales; fubrotunda?, 
acuminatae, ventricofae , fubcompreflae; ova- 
les; ftipulaceo-petiolares. 

Fol. fimplicia, utrinque involuta. 

Stipula 2. oblongce, integerrimae; longae, de- 
ciduae. 

69. PYRUS Malus. Hort. Upf 130. n. 1. Flor. 
Suec. 402. 

Gemm. fubglobofae; acuminatae, tomentofle. 
Squam. 5-6. circ. alternae, imbricatae; ovatae 

f. fubrotundae, acuminatae; ftipulaceo • petio- 

lares. 

Fol. fimplicia, utrinque involuta. 

Stipulce 2. iineari-fubulatae , tomentofce, de- 
ciduae. 

ORDO 3. Folia c&nduplicata. 

70. AMYGDALUS comraunis. Hort. Upf. 123. 
n. 1. 

Gemm. ovatae, acutce, comprefTae. 

Squam. 7. circ. alternae, irnbricatae ; ovatae, bafi 

tenuiores; alternae conipreiTae, acutae; obtu- 

fae, planae; flipulaceo - petiolares. 
Fol. fimplicia, fimpliciter conduplicata. 

Stipulce 2. fubulatae, lineares, deciduae. 

71. AMYGDALUS Perfica. Hort. Upf. 123. n. 2. 
Gemm. ovatae, ventricofae , pubefcentes. 
Squam. 7-10. circ. alternae, laterales; ovatae, 

ventricofaj; ftipulaceo- petiolares. 
Fol. fimplicia, fimpl. conduplicata. 

Stipulce 2. lanceolatre, acutae, ferratae; ferra- 
turis fetaceis. 



72. PRU- 



214 



GEMMM ARBORUM. 



72. PRUNUS Mahaleb. Hort. UpF. 125. n. 2. 
■5* Gemm. oblongae , leviter compreffae , acutae. 

Squam. 6-8- circ. altcrnae; fubrotunda: , la- 
cerae; oblongae, obtufoe; ftipulaceo - petio- 
lares. 

Fol. fimplicia, fimpl. conduplicata. 

Stipula 2. lineares, ferrata;; ferraturis 'obtu- 
fis, deciduae. 

73. PRUNUS Cerafus. Hort. Upf.. 12$. n. 1. 
Cemni. fubovatae, obtufae, glabrce, imequali fu- 

perficie. 

Squam. 12. circ. alternae, imbricataj; minima3, 
acutcc; fubrotunda:, obtufae; oblongae, ferratae, 
tenuiores; ftipulaceo - petiolares. 

Fol. fimplicia, fimpl. conduplicata. 

Stipula 2. lanceolato- lineares; extus ferratse, 
deciduce. 

74. PRUNUS Padus. Flor. Suec. 396. 
Gemm. oblongce, acutae. 

Squam. 7. 8- circ. alternae, imbricatse; ovatse; 

oblongae; ftipulaceo - petiolares. 
Fol. fimplicia, fimpl. conduplicata. 

Stipulce 2. lanceolatae, integerrimae , tenuifli- 
me ciliatae, albids, deciduae. 

75. PRUNUS Laurocerafus. Hort. Upf. 129. n. r. 
Gemm. acutae, compreffa;. 

Squam. 6. circ. alternoe, laterales ; ovata?, 
comprelfce; fubobtufae; acutae; ftipulaceo- 
petiolares. 

Fol. fimplicia, fimpl. conduplicata. 

Stipula 2. lanceolatae, levilfime acute ferra- 
tae, deciduae. 

76. MESPI- 



GEMMjE ARBORUM. 215 

76. MESPILUS Cotoneafter. F!or. Suec. 403. 
Gemm. fubovata, antice dorfoque comprefla, 

adprefla: lateribus carinatis. 
Squam. 2. laterales, fubaequales , dorfo carina- 

tx , acutie, ftipulaceo - petiolares. 
Fol. fimplicia, pubefcentia, fimpliciter condupli- 
cata, ieviter torta. 
Stipula 2. ovata:, integerrimae, planee , 
acutce, perfiftentes. 

ORDO 4. Folia feciindum divifuras 
conduplicata. 

77. MELIANTHUS major. Hort. Upf i8r. 
Gemm. ovato - oblongce adpreflle. 

Squam. alternae, laterales ; oblongo - ovatae, 
compreflle, leviflime dorfo foliiferae; ftipu- 
laceae. 

Fol. compofita: fingula conduplicata, plicatula. 
Stipula folitari-Le , ovatse , amplexicaules, petio- 
lo adnatae, perfiftentes. 

78. ROSA canina. Hort. Upf 132. Flor. 
Suec. 406. 

Gemm. oblongae, teretes, exftantes. 

Squam. (5-8- circ. alternae, imbricatas; brevif- 

fimce, fubovatK , acuminatae; fubrotundae, 

crafiae, obtufae; oblongae, tenuiores, ferru- 

latae; ftipulaceo - petiolares. 
Fol. compofita: fingula conduplicata. 

Stipula 2. dimidiato- ovatae, extus ferrulatae, 
adnatce, perliftentes. 

79. RUBUS fruticofus. Flor. Suec. 409. 

80. RUBUS caefius. Flor. Suec. 410. 
Gemm. ovato - inacquales. 

O 4 Squam. 



216" 



GEMMyE ARBORUM. 



Squam. 3-4. circ. alternce, imbricatas; ovatae, 
acutce; oblongce, fiffiu; ltipulaceo - petio- 
lares. 

Fol. compofita: plicata. 
Stipula 2. lanceolato - lineares , parvae, inte- 
gerrimce, perfiftentes. 

8r. RUBUS idceus. Flor. Suec. 408. 
Gemm. ovatce , comprefice. 
Squam. 7 - 8. circ. alternce, imbricatce; ovatae, 

fcreves; oblongce; ftipulaceo - petiolares. 
Fol. compofita: conduplicata; plicatula. 

Stipula 2. lincares, fubulatce, integerrimce, 
perfiftentes. 

82. VITIS vinifera. Hort. Upf. 50. n. 1. 
Gemm. ovato - conicce , fubobtufce. 

Squam. 2-3. circ. altcrnac, imbricatae^ mem- 
branacece, oblong-e, obtufce fpoftea tomen- 
tum TufFum); ftipUi&ceae ( ^etiolares). 

Fol. fimplicia, divifa: plicata. 

Stipula 2. lanceolatae , integerrimcc , de- 
ciduce. 

83. ROBINIA Frutex. Hort. Upf 212. n. 3. 
Gemm. ovatce, obtufce, adprefice. 

Squam. paucce, alternce, laterales ; obtufce, 
2-dentatas; ovales, fubobtufce, ftipulaceae. 

Fol. compcfita: fingula condup!icata. 

Stipula integra, bifida: finu foliifero , inte- 
gerrima, perfiftens. 

84. ROBINIA Caragana. Hort. Upf. 212. n. 2. 
Gemm. ovatce, adprefile, fere plance. 

Squam. 3-4. circ. alternae, laterales; bifidae: 
laciniis ovatis, planis; ftipulaceae. 

Fol. 



GEMMiE ARBORUM. 217 

Fol. compofita: fmgula conduplicata. 

Sti/ndce 2. ovatae, integerriro<e , connatae: finu 
foliifero, perliilentes. 

85. CYTISUS Laburnum. Hort. Upf. 210. n. 1. 

Ceni:ii. inafquales. 

Squam. % - 6. alternie, imbricatse; ovatse, ob- 

tufe; petiolares. 
Fol. compofita: lingula conduplicata. 

Stipidce ? 

ORDO 5. Folia fecundum divifuras feu fo» 

liola voluta. 

86\ POTENTILLA fruticofa. Flor. Suec. 410". 
Gemw. oblcngae, teretes. 

Squam. 4. circ. alterme, laterales ; ovatae, ca- 
rnnt.t , acutce; fripulaceo - petiolares. 

Fol. compofita: fmgula utrinque revoluta. 
Stipula 2. connatae, lanceolatae, integerrima?, 
perfjitenies. 

87. STAPHYLiEA pinnata. HorU Upf. 69. n. 1. 
Gemm. ovatte , imprelfae, fubacutae, utrinque in 

aciem formatae. 
Squam. 3. alterna?; dorfalis ovata, acuta, poftea 

fiiTa; oblongee, obtufe, longa?. 
Fol. compofita: imgulce sequaliter involuta?. 
Stipuh 2. fetaceo-angulatce, cralfce; plani- 
ufculce. 

CLJSSIS V. 

ALTERNATIV/E STIPULACE.E. 

Gemmcc conftru&cE fquamis alternis fl:ipularum 
rudimentis. 

O 5 ORDO 



218 GEMM/E ARBORUM. 

ORDO i. Folia involuta. 

88- POPULUS nigra. Flor. Suec. 8~2I. 
Gemm. ovatae, adprefla?. 

Squam. 3. alternae; dorfalis fubovata, concava: 
Jateribus fubcarinata; oblongae; ftipulaceae? 
fcorihatru). 

Fol. fimplicia, utrinque aequaliter involuta. 
Stipulce 2. lanceolatae, dorfo carinatae, de- 
ciduae. 

89. POPULUS alba. Flor. Suec. 820. 
Gemm. ovatae, adpreflse, dorfo convexae. 
Squam. 3. alternse ; dorfalis brevis, rupta, fub- 

rotunda; oblongae; ftipulaceae. 
FoL fimplicia, utrinque aequaliter inflexa. 

Stipulce 1. fublanceolatae, obtufae , integerri- 
mne, deciduae. 

90. POPULUS tremula. Flor. Suec. 819. 
Gemm. pyramidali-conicae, fubtriquetrae. 
Squam. 16. circ. alternae, imbricatae; breves, 

acutae; fubrotundae, obtufae; oblongae; ftipu- 
laceae. 

Fol. fimplicia, utrinque involuta , fimpliciter 
imbricata. 

Stipulce 2. lineares, integerrimae , convexo- 
complicatae, glabrae, deciduae. 

Gemmce florum diverfce. 

Gemm. ovatae , ventricofae, acuminatae. 
Squam. 8. circ. alternae, imbricatae; dorfalis 

crafla; oblongae, integerrimae; apice lace- 

rae; amentaceae. 

ORDO 2. Folia conduplicata. 

91. TILIA europaea. Flor. Suec. 432. 

Gemm. 



GEMM^E ARBORUM. 



219 



Gemm. ovatae, oblongae , magnae. 

Sqnann 2. alternae; oblongo - ovatae, obtufae , 

fubcarnofae; ftipulaceae. 
Fol. firnplicia, conduplicata, plicatula. 

Stipida 2. magnae, ovales, obtufae. 

92. ULMUS campeftris. Flor. Suec. 209. 

Gernm. ovatae, acutae, exftantes, Ieviter ad la- 

tus flexse, glabrae. 
Squam. 10. circ. alternae, imbricatae; fubro- 

tundae; obtufae; oblongae, ventricofae; ftipu- 

laceae. 

Fol. fimplicia, conduplicata, plicatula. 

Stipula 2. lanceolatae, oblongae, obtufae , 
tenues, deciduae. 

Gemma florum dijlintia majores. 

Gemm. diftin&ae , lateribus ventricofiffima?, 
obtufae. 

Squam. exteriores 8? fubrotundae, quarum pri- 
mae concavae includentes flores, quas tum 
interftinguunt fquamae oblongae , extrorfum 
latiores; obtufae, tenuiflime ciliatae, tenuifli- 
Jiiae, caducae. 



94. QUERCUS Robur. Flor. Suec. 784. 
Gemm. ovatae, obfolete 5-angulares. 

Squam. copiofae, alternae, 5-fariam imbricata?;. 

ovatse; anguftae; ftipulaceae. 
Fol. fimplicia, conduplicata. 

Stipula 2. lanceolato -lineares, integrae, de- 
ciduae. 

95. CORYLUS Avellana. Flor. Suec. 787. 
Gemm. ovatce, leviter comprefla?. 




Squam. 



220 



GEMM/E arborum. 



Squam. 2-4. alternae, imbricatae; fubrotunda», 

integerrimai; ftipulaceae. 
Fol. fimpiicia , parum oblique conduplicata, 

plicatula. 

Sii/mla 2. fubrotundo - ovato; , oblongiufcu- 
lae, concavae, deciduse. 

ORDO 3. Folia fimpliciter imbricata, pli- 
catulcj. 

90*. FAGUS Caftanea. Hort. Upf. 287. 

Gemm. ovatae, transverfim compreftki, acutaj, 

exftantes. 

Squam. 4-5. fuboppofitre; ovatae, acutae, con- 

cavae ; ftipulacea;. 
Fol fimplicia, fimplicitcr imbricata, plicatula. 

Stipulee 2. ovato - Janceolatae , integerrimae. 

97. FAGUS fylvatica. Flor. Suec. 785. 

Gennn. pjramidato - conica>, longae , acutae, 
rectae. 

Squam. 30. circ. fuboppofitae, fere 4-fariam im- 
bricatae; breves, ovatae, acutae, oblongae; 
ftipulaceaj. 

Fol. fimplicia, fmpliciter imbricata, plicatula. 
Stipulce 2. lanceolatae, pilofae, deciduae. ^ 

98. CARPINUS Betulus. Flor. Suec. 768. 
Gemm. conicae, longae, acutae, reclae. 

Squam. 10. circ. alternae, imbricatae; parvae, 
ovatae; acutae; oblongae; fublanceolatae , mem- 
branaceae; ftipulaceae. 

Fol. fimplicia, firapliciter imbricata , plicatula. 
Stipulce binae, lanceolatae, tenues. 

It. Scan. 4.6. 

99. BETULA alba. Flor. Suec. 776. 

Gemm. 



GEMMiE ARBORUM. 22r 

Cemm. triangulari- ovatae, fubpyramidatae, fub- 
unftuofe. 

Squam. 2. infimae laterales ovatee , fubacumi- 
natae, re&ce, parvae, ftipulaceae, reliquae 
ftipulae. 

Fol. fimplicia, fimpliciter imbricata, plicatula 
fecundum venas. 

Stipultf oblongae , concavae , exteriores 
apice nigrae, antea gemmam includen- 
tes, deciduae. 

ioo. BETULA nana. Flor. Suec. jjj. 
Gemm. fubrotundo - oblongae. 
Squam. i. ovatae; concavae, tenues; ftipu- 
teceae. 

Fol. fimplicia, fimpl. imbricata, plicatula. 
Stipulce 2. ovatae, concavae, tenues, integer- 
rimse, deciduae. 

ior. BETULA Alnus. Flor. Suec. 775. 

Gemm. ovatae, fubcompreflce, inaequali - triangu- 

lares, glutinofae. 
Squam. ovatae, marginibus reftis, craflae, fti- 

pulaceae. 

FoL fimplicia, conduplicata? plicatula. 
Stipulce 2. fquamarum figura, deciduas. 

102. MORUS nigra. Hort. Upf. 283. n. 1. 
Gemm. ovatae, acutae. 

Squam. 3. alternse; concavae, ventricofae, ob- 

tufse; ftipulaceae. 
FoL 

Stipula. 

103. FICUS Carica. Hort. Upf. 395. n. r. 
Gemm. ovatse, compreflae. 

Squam. 



222 GEMM/E ARBORUM. 

Squam. 7. laterales; connatae, apice carinatae; 
ftipulaceae. 

Fol. fimplicia , divifa; firnpl- imbricata. 

Stipula 2. connatae, fquarnarum figura, de- 
ciduae. 

CLASSIS VI. 

A N O M A L JE. 

Gemraae conftru&as ex fquamis copioiis 
propriis. 

ORDO r. Folia coacervata , nuda; Squama 
tenues. 

104. PINUS Abies. Flor. Suec. 789. 
Gemm. fubglobofe , acuminatae. 

Squam. copiofae (50), alternae, imbricatae, te- 
nues ; fubrotunds , breves ; elongatae , bafi 
tenuiflima, apice cohcerentes; gemmales. 

Fol. fimpliciffima, imbricata. 

105. PINUS Larix. Hort. cliff. 450. 
Gemm. fubglobofee, parvse, obtufaj. 

Squam. copiofae, imbricatae; ovata;, breves, 
tenuiflimaj, difficillime diftinguibiles; gem- 
males. 

Fol. fimpliciflima, coacervata. 

ORDO 2. Folia numero determinato e vagina 
feu gemmula propria orta. 

106. PINUS fylveftris. Flor. Succ. 788. 
Gemm. ovatse, f. oblongae, piceo- refinofae. 
Squam. copiofae, imbricatse; ovatae , acutse, 

dorfo carinatae; lanceolataj, tenuiores, mem- 
branaceaj, fublacerae; gemmales. 

Fol. 



GEMIVLE ARBORUM. 



223 



FoU fimpliciftima: bina conjuncla, contenta 
gemmala partiali cylindrica ; fquamis 4-5. te- 
nuiflimis laceris , arcle adnatis. 

107. PINUS Strobus. 

Pinus virginiana, quinis ex uno folliculo fe- 
tis. Plukn. 
Gemm. ovat?e, acuminatre, glabrse. 
Squam. copiofe, imbricatce; ovatce, planee; lan- 

ceolata?, membranacece; gemmales. 
Fol. fimpliciflima : quina conjuncla, contenta 
gemmula partiali, laxa: fquamis oblongis & 
lanceolatis, laxis. 

ORDO 3. Folia coacervata nuda; Squama 
crajja. 

208. TAXUS baccata. Flor. Suec. 825. 
Gemm. ovato - fubrotundre , parvse. 
Squam. copiofce 12-15. &c. imbricatre; fubova- 

tre, acurainatre, breves dorfo convexre; bafi 

petiolares. 
Fol. fimpliciflima, imbricata. 



PRO- 



224 



P ROBLEMA BOTANICUM 
in gratiam D:ni AUCTORIS propofitum 

A 

P R M S I D E. 

I. /^orffus VEGETABILE conftat Medulla , veftita Ligao, 
^ facto ex Libro , poftquam fecefik ab interiori iub- 
ftantia Corticis , qui ipfe Epiderntide induitur. 

2. Aledulla cum tegumentis crefcit fefe in longitudinem 
praiprimis extendendo , fibrasque in latitudinem verfus Folia 
procrudendo. 

3. Fibraj medullaris extremitas per corticem protrufa, fol- 
vitur fepius in Gemmam ex foliolis imbricaiam. - 

4. Foiium expanditur attrahendo fuccum nutritium , quem 
modicum gemrna concedit, antcquam cadit, nunquam renafci- 
turum. 

5. Gemma (3), compendium fururae herbae, extenditur in 
ramum , hic in ramulos , inque infinitum , donec fructificatio 
imponat ultimum terminum antiquce vegetationi. 

6. Calyx fit intra gemmam ex foliis non ilcedentibus, de- 
ficicnte vi eadem removente expandenteque; probant hoc 
Nigella, Rofa , Diapenfia, Periavthium comntune, lnvo- 
lucrum, & ex Salicis amento infeftifera rofa. 

7. Hoc fado rumpitur intra calycem ramuli apex, fecun- 
dum leges cuique fubftantia: ("O proprias, inque Florem ex- 
panditur annuo fpatio prtecocius. 

8. Corollam teneram, magis mollem & caducam oriri ex 
corticis, nunc Calycis (6), propria fubftantia , pulpofo libro, 
confirmant Flores vernales , preeprimis Daphnes^ eo tempore, 
quo Libri fubftantia a cortice non receffit. 

9. Stamina fieri ex fubftantia lignea (0,olim libro, probat 
confiftentia , fitus , pleniiudo llorum e vegetatione ve^etiori, ubi 
ex molli libro indurefcere lignum non permifit fortior propulfio. 

10. Piftillum centri fioris, ex propria eaque meduliari fub- 
ftantia ortum eft, cum alia hoc in loco fuperfit nulla. 

11. Fruclus ex piftillo meduilari nequit vicam noves plantse 
inchoare , nifi prius ftaminum elTentia lignea abibrpta fuerit 
ab humore medullari piftilli. 

12. Qute itaque cauila connexionis .foliorum in Calycem? 

quo ramuli apex prcecocius rumpatur in iiorem ? 
Chics vis mifabilis bujus e{fe£liis? 
Noduni extremum vegetationis videtur mihi folviife, qui 
hunc explicet Gordium, 

XXV. 



XXV. 



P A N 

S U E C U S 

QUEM 

PR^SIDE 
D. D. CAR. LlNNiEO 

publico examini fubmifit 

NICOLAUS L. HESSELGREN, 
Werraelandus. 

Upfalice 1749. Decembr. 9. 




eteres vitam Paftoriam PANI, quem- 
admodum herbas Flora, Venationem 
Diance , Segetumque culturam Cereri 



tribuerunt. Nos, qui non nifi unicum Numen 
cunfta gubernans agnofcimus, hifce Deorum no- 
minibus iaepc utimur, ad defignandam certam ali- 
quam rem, quam traitandam fufcepimus. Quid 
hodie apud Botanicos notius quam Flora, per 
quam intelligunt omnes PJantas, qure certo am- 
bitu crefcunt, ficut Fauna noftra Suecica omnia 
Animalia Suecica. Eadem ratione nos hanc opel- 
Tom. II. P lam 



PAN SUECUS. 



lam PANIS SUECICI titulo infignire audemus, 
quo indicamus quinque apud nos communiter 
Domeftica Quadrupedia, quse illis pafcuntur plan- 
tis, quae per Regnum Sueciae crefcunt, adeoque 
Panis exercitum inhofpitatnm per Florce Suecia pro- 
vincias. Evitare hoc modo voluimus prolixam 
definitionem, quaj femper effc odiofa, ubi libri 
cujusdam titulum indigitabit. 

2. Vita paftoritia eft quidem, tefte tam facra 
quam profana hiftoria, mortalibus ferme coaeva, 
adeo ut libenter hanc, quam profiteor fcientiam, 
derivarem ab antiquiilimis temporibus; fed etfi 
Plantae omnium oculis fuerint expofitae, fateri 
tamen cogor, in fcientiis ante hoc tempus nihil 
de efu plantarum pecoribus proprio nos habere; 
adeoque certus fum cramben bis coftam a me 
non proponi, fed prorfus novam fcientiam. Pri- 
mum periculum, quod invenire potui, fecit 
Cel. Praefes in itinere Dalekarlico anno 1734- te- 
fte Flor. Lapp. pag. 159. ubi hasc habentur ver- 
ba: Cum in itinere Dalekarlico, alpibus fuperatis , 
in Norvegiam perveniremus , alte dormientibus lajjis 
fociis , obamhulans in trifli fylva, advertebam etjam 
Equos diflinguere pojfe alimenta falubria a noxiis , 
ingerehant enim famelici omnes Jine difcrimine herbas , 
intaclas omnino relinquentes : Filipendulam 405 , Va~ 
lerianam 30, Convallariam 213. Angelicam 233. Epi- 
lobium 304. Comarum 422. Geranium 572. Helleho' 
rum 474. Aconitum 441. £f varios frutices. Dedit 
hoc anfam, ut curiofo rerum naturalium fcrutatori 
commendemus obfervationes inftituendas circa plantas, 
qua fcilicet ab animalibus Pbytivoris , ut Bove , Ove, 
Capra, Cervo , Eqho , Sue, Simia, eorumque Specie- 
bus, non devorentur , quod rite obfervatum fua utili- 

tate 



PAN SUECUS. 



227 



tate non caret. Nihilo minus res inta&a relin- 
quebatur, usque dum Cei. Pracfes ab exteris re- 
gionibus in patriam redirec, ibique per provincias 
itinera inftitueret, quem etjam digniffimus tanto 
JVlagiftro Difcipulus Prof. Kalm imicatus eft, adeo 
ut in ejus itinere Bahufienii quasdam inveni^mus 
herbas, quas devorant aut refpuunt pecora. 
Anno autem 1747. & 1748. coepit Cel. Praefes 
omni induftria non folum ipfe experimenta in- 
ftituere, fed etiam excitare auditores & Difeipu- 
]os ad cxperimenta facienda, inter quos ego 
etjam eram. Hoc pa&o plurima experimenta 
fafla funt , atque iterata pr<ecipue a D. D. Hag~ 
Jirbm, Ma?. E. G. Liidbeck, E. Ekelund '■» J- G. 
Wabibom, L. Montin, F. Olbers, C. Fwskabl, 
A. Fornander , ut alios taceam , qui quafi per 
semulanonem inter fe certabant, de inquirendis 
certis plantis cuique animali in cibum propriis. 

3. Difficultas autem omnes inveftigandi plan- 
tas Sueciae indigenas, & conquirendi animalia ad 
experimenta, quae cun&a iterari debebant, ido- 
nea, fecit ut opus omnibus numeris abfolutum 
prseftare non valeamus. Suppleri tamen paula- 
tim poteft, determinatis prius a nobis plerisque 
& communiffimis in Suecia vegetabilibus. Dixi- 
mus ad experimenta hsecce requiri idonea ani- 
malia e Bobus, Capris, Ovibus, Equis, Suibus: 
nam inter experiendum varias fe ofTerunt difficul- 
tates; quum qucedam herbse verno tempore, dum 
tenerae funt, comedantur, quae poftea per totam 
aeftatem non tanguntur; cum eo tempore fapo- 
re , odore aliisque adfe&ionibus obdurefcant; 
quemadmodum nos Urticd vere vefcimur, fed 
quis eam poftea adpeteret? Ab aliis flores co- 

P 2 medun- 



228 



PAN SUECUS. 



meduntur, non caules aut folia; ab aliis iterum 
folia, non caules. Dum folia a pecoribus devo- 
rantur, noftra eft fententia, quod devorari herba 
dici poflit ; alioquin pauca ederentur Gramina. 
Oecon. Nat. pag. 81. Neque Pecora & Jumenta 
fame laborare debent nimia, fi rite inftituatur 
experimentum ; flc enim plurima dcglutiunt avi- 
de, cum vehementia famis ea fulTerat, quae a 
ventrc faturato fpernerencur. Sic ineptum etiam 
eft huic negotio omne pecus aut jumentum, 
quod e ftabulis primum prodit, quum fame pref- 
fum virides plantas avide expetat. Optimum au- 
tem eft experimentum inftituere, quando faturata 
funt animalia, qua; vix unquam plene faturantur. 
Herbae de caetero manibus fudantibus non funt 
tractandae; nam hoc pafto etjam optimae & fapi- 
diffimae ab aliis fupe repudiantur. Sed humi plan- 
tas objicere oportet, & faftiditne a nonnullis, 
aliis funt admifcendai herbi# fapidis, qua? fi tum 
etjam fpernuntur , perfpicuum habemus docu- 
mentum, pra-fertim fi in diverfis individuis fuerit 
iteratum. 

4. Non ultra plantas Suecicas fcopus nofter 
fefe extendit, idque ob Oeconomiam noftram 
Suecicam; ceteras curent exteri , qui inde pecu- 
liarem habent utilitatem , ne opus nobis in in- 
finitum crefcat. PolTumus nunc ultra duo millia 
experimenta certiflima exhibere, quae faepe decies, 
immo faepe bis decies funt iterata. Si autem 
fumamus FLORAM SUECICAM Holmia 1745., 
& ad quamlibet herbam , ut chartaj parcatur, 
nomen adponimus genericum , numerum Floraj 
Suecicae, & epithcton quoddam loco differentiae, 
negotium in compendium facile mittitur. 



5. Mani- 



PAN SUECUS. 229 

5. Manifeftum eft, regnum vegetabile inftitu- 
tum efle , ut alimento iit regno animali, quod 
exinde plane fuftentatur, adeo ut , licet haud 
pauca animalia carne vefcantur , nccelTe tamen fit 
ipfis vegetabilia comedere, quae ccteris carncm 
praebeant. In hac meditatione mirabundi depre- 
hendimus infiniti Creatoris fapientiam , quae fe- 
cit , ut quaedam vegetabiiia prorfus infipida fint 
ceteris Phytivoris, ita tamen , ut quae ingrata 
funt illis, ceteris fint in deliciis; quae uni vene- 
nofa exiftunt, aliis fint faluberrima & vice ver- 
fa. Hoc ipfum cafu non faftum eft, fed ordi- 
natione infinite Sapientis. Si enim naturae Opi- 
fex fecifiet omnes herbas omnibus Pecoribus 
aeque fapidas , indubie fuiflet fecuturum , ut mul- 
tipiicata infigniter una fpecie, ex magno terra- 
rum traclu vegetabilibus confumtis, alia fpecies 
fame in ejusmodi loco periret, antequam in me- 
liora.prodiret pafcua; Jara vero ex adverfo quae- 
libet fpecics relinquat, necefle eft, cert s her- 
bas certis animalibus, ut faltem aliquid reperiant 
alia , quo Pecoribus vitam fuftentent , donec 
uberiora pafcua inveniant. Pari modo compara- 
rum cft cum ipfis herbis, quae non in eadem 
terra eodemque climate omnes crefcunt & vi- 
gent, fed qunelibet locum , ab Auclore naturae 
{ibi deftinatum obtinet, in quo vividiffime pro- 
venit. Unde etjam animalia, quae certas herbas 
fibi deftinatas praecipuum agnofcunt nutrimen- 
tum , maxime certis in locis fefe continent. Sic 
LICHEN rangiferinus inprimis crefcit in frigidis al- 
pibus, quam ob rem Rangiferi y quibus hoc per 
hiemem praicipuum eft alimentum, in cjusmodi 
locis commorari neceflfum habent. FESTUCA 
cvina, quae optime viget atque maxime crefcit 
in campis aritiis, Oves, quibus eft in deliciia, 

p 3 m- 



230 PAN SUECUS. 

allicit. BETUL/E nana Fl. 777. femina, quae 
optimam praebent efcam Tetraoni LazopnJi & 
Muri Lemmo, faciunt, ut ad frigidum feptentrionem 
morentur. ANDROPOGON Scboenanthus , qui 
unice in arena volatili crefcit, Camelos impellit 
ad arenofa !oca eligenda, cum illos ea optime 
nutriat; ut plura taceam. ARBORES, quae fuos 
erigunt apices, ita ut Quadrupedia non aeque 
faciic illas poffint tangere, eo majori Infectorum 
exercitui prajbent alimenta , ut Salix , Alnus , 
Oiicrcus , Pyrus &c. Creator, qui hanc legem 
fapientiffime fanxlt, ipfis etjam animalium orga- 
nis fenforiis eam infcripfit, ne ignorantia contra 
eam peccent; & ut omnis transgreflio poenam ba- 
bet, ita ctjam peccatum contra legem naturae 
ccrtiffime punitur. Quam ob rem animalia, quae 
hanc legem violant, morbis aut morte piectun- 
tur; unde etjam cum admiratione videmus ani- 
mantia bruta , quibus ad ejusmodi inftinftum vi- 
vere licuit, ne verberibus quidem impeiii poffe, 
ut acfverfus ipfum quidquam committant. Si 
forte etjam accidat, ut animal quoddam in bac 
re offendat, & ob violatam legem paena adficia» 
tur, vulgo dicimus hoc vel illud venena fum- 
fifle, adeo ut mirentur imperiti, ne dicam alter- 
centur adverfus fapientiflimam Creatoris fui difpo- 
fitionem, quod tot herbas vencnatas produxerit. 
Etenim nulla per totum orbem planta in uni- 
verfum cft venenofa, fed omnia bona funt, quae 
a Creatore ducunt originem. Medici monent 
faepius hanc vel il!am herbam peftiferam, idque 
ideo, quod partieujae fint afperiores, qua? lacerant 
fibras aut pervertunt humores. Sed omnia haec 
refpective dicuntur ad fpeciem animalium e.' g. 
Eiipborbia beliofcopia lafteum habet humorem, qui 
cutem noftram in veficulas elevac, fibrasque 

noflras 



PAN SUECUS. 



231 



noftras corrumpit, hanc ideo venenatam nun- 
cupamus: Phalana autem Neufiria eft Infe&um, 
quod unice fere & folum hac herba vefcitur, 
eamque fapore & alimento prasfert cunftis aliis, 
cum inde optime valeat. Sic animal unum ve ; , 
nenum fibi mortiferum relinquit alteri, quod 
inde lautiffime pafcitur. CICUTA Vacca mori- 
tur, Capra vero eam adpetit avide. ACONI- 
TUM Capram necat, non Equum; AMYGDALiE 
AMAR7E Canem perimunt, non Hominem. PE- 
TROSELINUM Pajjeres interficit, non Suem; 
PIPER Suihus lethale eft, non Gallinis; Ita fuum 
cuique ejl trihutum. Animalia guftu & odoratu a 
noxiis utilia difcernunt. Juniora hos fenfus ha- 
bent fortiores, hinc magis herbas noxias a falu- 
taribus feligunt. Venter inanis animantia faepe 
impellit ad plura confumenda, quam quse ipfis 
funt adfignata. Quod fi hoc pafto fe lsefa fentiant, 
curatius cavent in pofterum, & aliquam quafi expe- 
rientiam adquirunt. E. g. Aconitum Napellus, quod 
prope Fahlunam crefcit, plerumque ab omnibus 
animalibus his locis adfuetis relinquitur; fed fi 
peregrinum pecus eo accefterit & hoc vegetabile 
offendat, audet plerumque exinde nimis magnum 
aflumere bolum ; qua propter etjam plerumque 
moritur. Pecora tantum in planitie Scania? aut 
Weftrogothice educata, dyfenteriam communiter 
incurrunt, ubi in filveftria deveniunt loca, ex 
eo, quod eas devorent herbas , quas fueta ani- 
malia vitare didicerunt. Cum fub aqua Cicuta 
crefcat, ut Vacca; adhuc illam, verno tempore, 
olfacere nequeant, turmatim ex ea moriuntur; 
poftea vero dum geftas terram ficcavit, cavent 
fedulo. Verum etjam eft , quod non omnia ve- 
getabilia certis animantibus per naturam prohi- 
bita, aeque fint noxia; Unde etjam neceflitas & 

P 4 fames 



2 3 2 



PAN SUECUS. 



fames efficit ut a fingulis non ftatim moriantur: 
hoc autem certum eft, quod talia vix ac ne vix 
quidem bonum ipfis fubminiftrent alimentum. 

* 6. Utilitas hujus fcientia; non efl: nuda curio- 
fitas, etfi fcientia, quae nobis ftupenda Creatoris 
cpera monftrat , nunquam non magni fit fa- 
cienda; neque per eam intendimus peculiarem 
ufum medicum, ut nempe concludatur hanc 
vel illam herbam homini efle noxiam, cum ab 
hoc vel illo animali bruto non comedatur. Ne- 
que adprobamus Wepferi experimenta in cani- 
bus aliisque animantibus fadfta, ad defignandum 
qucenam homini fint lethalia; fed ufus a nobis 
intentus imprimis eft Oeconomicus. 

a) Ex hifce obfervationibus concludere pof- 
fumus, an pafcua quaedam bonum prsebeant pa- 
itum huic vel illi animalium fpeciei. Videmus 
e. g. fepius vitulos in fuis feptis, ubi ULMA- 
RIA FI. 405. copiofiflime luxuriat & locum ita 
tegit, ut vix fit ipfis meandi poteftas , prorfus 
tabefcere; miratur ruflicus & putat vegetabilia 
h-cec nimis efle illis pinguia, nefciens Ulmariam 
Vaccis non efle nutrimentum; Capra vero quas 
extra fepimentum balat , nec intromittitur, 
Ulmariam delicatiflimam, utiliiTimamque judicat 
efcam. 

@) Ab hifce experimentis propemodum diju- 
dicare poflumus, per adfinitatem & analogism: 
an prata vel pafcua utilia aut noxia fint huic 
vel illi animali? E. g. OVES noflras, in paludi- 
bus venena capere, Ionga docuit experientia, 
quamvis nemo, ante hoc tempus noverit, quod- 

nam 



PAN SUECUS, 



233 



nam praecipuum fit venenum, etfi AntUricum 167 ', 
Myofotis 149, Mercurialis 823, 'Drofera 257. 258, 
Juncus 287, Flammula 458, & Pinguicula 21. non 
optima? fint notse. Proponam igitur novum ex- 
perim.entum. KALMIA latifolia /o/nf ovflZzV obtufis, 
corollis corymbofis infundibitliformibus , genitalibus de- 
clinatis Fl. Virgin. 160. in Virginia Ovium eft 
praefentaneum venenum ; KALMIA angufti- 
folia Dwaif Laurell Cold. act.- Upf. 1743. 
p. 123. in Noveboraco Ovibus maxime effc 
peftifera. Ha? funt ex uno genere naturali (*) 
differentis fpeciei, adeoque eandem habent vir- 
tutem. Apud nos, pra?fertim in terris boreali- 
bus, paflim crefcit in paludibus ANDROMEDA 
335, qua?, ut maxime affinis ordine naturali, tan- 
cuam ex eodem genere, noftris nocet Ovibus. 
Huc accedit, quod, quoniam tres alise fpecies 
ANDROMED/E 336. 337. 338. crefcunt in 
Lapponia? alpibus, ibi nullas bene valeant Ovcs, 
& tandem licet Ledum 341. non fit fpecies AN- 
DROMEDiE, fed ex eadem tamen claiTe natu- 
rali, credibiie eft Ledum non optimum pra?bere 
ovibus nutrimentum. Htec fententia inopinatam 
dat paftoribus noftris occafionem, experimenta 
cum ovibus inftituendi, utpote qui fine ejus- 
roodi periculis nunquam culpa vacare pofTunt , 
cum in hoc fitum fit totius gregis commodum. 
Eftque notatu digniffimum , quod Botanica Ameri- 
cana, vel in terra remotiiTima, det nobis anfam 
cogitandi de rebus utiliflimis, de quibus antiquus 
orbis ne quidem fomniavit. 

7) Inde Oeconomus jufte judicare poteft de 
pratis fuis, & difcat certa prata aliis animalibus 

P 5 ma- 



*) K2lmia 1. & 2. 



234 



PAN SUECUS. 



magis proficua in efcam fore, prae aliis. Licet 
enim pccora, cogente neceflitate & fame, etjaoi 
adprehendant vegetabilia minus grata, indubium 
tamen eft, haec non aeque illis prodeffc atque 
fapida. Pari ratione qua Dalekarli noftri inopia 
frumentorum coguntur pane e corticibus pini 
confe&o vitam fuftentare, ex quo tamen non 
fequitur hoc optimum ipfis elfe nutrimentum. 
Vidimus Equos, belli tempore ultima preiTos 
fame, vetera comedifTe fepimenta, fed inde 
non tuto concludimus, ligna ipforum eife ali- 
mentufb. 

<0 Induftrius Paterfamilias ex hoc judicat, 
quando in pratis fuis foeni femina ferat in paftum, 
pecudum , non ipfi perinde effe, quasnam plan- 
tarum fpccies eligat, ut vulgo fuit creditum; 
aliaj enim aptae funt Equis, alias Vaccis &c. 
EQUI magis eligunt, quam cetera noftra pe- 
cora; pra j fertim plantse ex Tetradynamia minime 
iplis fapiunt. CAPR/E devorant quidem plures 
herbas quam reliqua , fed maxime fummitates 
Plantarum & flores adpetunt. OVES contra 
omittunt flores & folia comedunt; ut taceam 
difparem in creaturis indolem, prope terram 
herbas decerpendi. Agricola, qui haec intelligit, 
& novit fecundum ea terram fuam difponere, & 
quamlibet pecudum fpeciem aptiffimis pafcere 
herbis, neceffario habebit faniora & pinguiora 
pecora, quam alii, his principiis deftituti. Idem 
de fuo foeno bonus obfervabit Oeconomus. Nam 
etfi multae herbae comedantur arefa&ae, quae vi- 
rentes refpuuntur, inde tamen non fequitur, 
quod pari nutrimento fuftententur. 



Multa 



PAN SUECUS. 



235 



Multa heic commemorari poflent de fingu- 
lari pecudum propenfione in hoc vel illud vege- 
tabile, qu<£ tamen exponere brevis opella non 
permittit. E. g. quod Oves prse omnibus eligant 
Fejiucam ovinam, e qua pinguefcunt magis, quam ex 
quocunque alio; Quod Caprce certis dele&entur 
herbis, fed proprio inftru&se adpetitu, varieta- 
tes ciborum magis quserant, nec diu facile uno 
vefcantur genere; quod Anferes praecipue expri- 
mant femina Feflucce fluitantis ; quod Sues avide 
quserant radices Scirpi paluflris , dum virent, fed ari- 
das ne guftent quidem; hinc vanum eft machi- 
nas infticuere, ad radices Scirpi ex aquis extra- 
hendas & torrendas in ufum horum animalium 
per hiemem. Quod hoec animantia corrumpant 
prata, ubi Scorzonera crefcit, ut, radicem ejus, 
fuas colligant delicias, & exarent agros, ad per- 
quirendas radices Stacbyos paluflris. Agricola credit 
eos prodeffe agris fua volutatione, tollendo ra- 
diccs Tritici repentis , quas tamen nunquam come- 
dunt, nifi fumma cogat neceflitas. 

7. Ut brevibus cun&a proponam : difpofui 
herbas Floras Suecicae fecundum fuos numeros, & 
ut brevitati ftudeam , adhibere neceflura fuit no- 
men genericum & breve atque minus fufficiens 
epitheton, quod tamen ex ipfa Flora illuftratur. 
Diftinxi pecora ad quamlibet herbam in V. Co- 
lumnas, quarum I. BOVES, II. CAPRAS, III. 
OVES, IV. EQUOS, V. SUES continet. Per 
flgnum (O eas notavi herbas , quse comedun- 
tur; per fignum (o) quas non eduntur; utroque 
hoc numero, ubi interdum devorantur & inter- 
dum refpuuntur, vel eduntur, ubi pecora fc. iis 
magis funt adfueta, & magis famelica, fed alias 
non itera. 

v 8. Ad 



236 



PAN SUECUS. 



8. Ad primum hujus argumcnti intuitum de- 
prehendet Le&or non effe illud numeris omni- 
bus abfolutum', ita ut qusevis planta Suecica indi- 
cata fit & a quibus animalibus illa comedatur. 
Accidit heic, ut plerumque fieri folet, cum quis 
novnlia inftituit, quod non primis annis habeat 
purum agrum hortis confimilem, fed patiatur 
primo c?jfpites & glebas , nifi agrum pluribus 
annis fferilem voluerit relinquere. Credidcrim 
me apud Le&orem eo majorem initurum effe gra- 
tiam, dum aperio nuper detecla, quam fi dete- 
genda in pofterum prasftolarer. Cum enim plu- 
res hic fint P.otanices atque fimul Oeconomias 
amatores, fpero fore, ut omnes mihi auxiliatri- 
ces porrigant manus, ad opus alia & perfe&iori 
editione magis completum exhibendum. 

FLORA SUECICA. 



I. MONANDRIA. 

1 Salicornia europaa 

2 Hippuris vulgaris 

3 Callitriche palujiris 



4 Liguftrum vulgare 

5 Circaea lutetiana, alpina 

6 Veronica maritima 

7 — — fpicata 

8 — — officinalis 

9 — — fcutellata 

10 — — Anagallis 

11 — — Beccabunga 

12 — — Chamadrys 

13 — — alpina 



Boves 


Capra 


O 

c2 
o> 
<-> 


15 


Sues 







O 


O 


1 





1 


O 


O 





RI 
1 


A. 
1 


I 


O 








I 






1 


1 


I 


O 





1 





I 


O 


m 


1 


1 


I 


I 




1 


1 


I 


I 




1 


1 


I 


O 





1 


1 




I 





1 


1 


O 


O 





1 


1 


I 


14 


Vero- 



II. DIANDRIA. 



PAN SUECUS. 237 

14 Veronica ferpyilifolia 

15 — — peregrina 

16 — — arvenfis 

17 — — agrejlis 

18 — — hederifolia 

19 — — tripbyllos 

20 — — verna 

21 Pinguicula vulgaris 

2 2 — , — alpina 

23 — — villofa 

24 Utricularia vulgaris 

25 — — minor 
2(5 Verbena officinalis 

27 Lycopus europceus 

28 Salvia pratenfis 

29 Anthoxanthum odoratum 

III. TRIAIs 

30 Valeriana officinalis 

31 — — dioica 

32 — — Locujla 

33 — — Iris Pfeudacorus 

34 Schoenus albus 

35 — — Marifcus - 

36 — — nigricans - 

37 — — iferrugineus - 

38 Scirpus fyloaticus 1 1 1 1 o 

39 — maritimus 1 - - - ■- 

40 — lacuflris o 1 o - 1 

41 — palnfiris o 1 o 1 1 

42 — ccefpitofus 1 - 

43 — acicularis - 

44 Eriophorum polyfiacbyon o 1 1 o o 

45 — # — vaginatum - 01 - - - 

46 — — alpinum o - - - 

47 Nardus yZncta 10 1 10 1 o 

48 Pha- 



ii. 


C. 


0. 


E. 


5. 


• 


~ 

1 


I 

" 


■ 
~ 


• 








1 




I 


1 


I 


1 




I 


1 


I 


1 


- 


I 


1 


I 


*" 
















- 




























- 








I 





* 


r\ 

yj 


T 
X 


T 
X 







O 


I 


I 





- 


I 


I 


I 


1 


• 


)RIA. 











I 


I 










I 


IO 




*■ 




I 


I 









I 


O 










I 









238 



PAN SUECUS. 



48 Phalaris arundinacea 

49 — pbleoides 

50 Phleum pratenfe 

51 — alpinum 

52 Alopecurus pratenfis 

53 — — geniculatus 

54 Panicum adhcerens 

55 Milium ejfufum 

56 Melica ciliata 

57 — nutans 

58 Agroftis fpica venti 

59 — — arundinacea 

60 — — rubra 

61 — — Jlolonifera 

62 — — tenuiffima 
1 1 3 8 — canina 

63 Aira. ccefpitofa 

64 — flexuofa 

65 — fpicata 

66 — aquatica 
6j — lanata 

68 — montana 

69 — alpina 

70 — Marice lorujjorum 

71 — ccerulea 

72 — canefcens 

73 Poa aquatica 

74 — compreffa 

75 — annua 

76 — pratenfis 

77 — angufiifolia 

78 — trwialis 

79 — fl/pma 

80 Briza 

81 Cynofurus criflatus 

82 — — caruku: 



B. 


C. 


0. 


E. 


s. 


T 

J. 


T 
X 


J 


1 


Q 




I 


I 




O 


I 


I 


- 


1 


O 


IO 


I 


I 


1 < 


IC 


I 


I 


I 


1 





I 


I 


I 


1 


- 


- 


I 


- 


1 


- 


I 


I 


- 


1 


- 


- 


I 





1 


- 


- 





- 


1 1 


- 


- 





10 


1 


- 


I 




I 


1 


- 


1 


I 




1 


- 








T 
1 






I 


\ 


IO 


1 


1 


- 


I 


I 


- 


11 


- 


I 


I 


- 


- 


I 


I 


- 


- 


* 


- 


II 




- 


- 


I 




- 


- 


- 





I 


- 


- 


- 


I 


I 


I 


- 


1 


I 




- 


- 


10 


- 


I 


IO 


- 


I 


I 


I 


I 


- 


I 


I 


I 


I 


X 


I 


I 


10 


I 


I 


1 


I 


\ 




I 




j 






j 


I 


I 


I 


I 






I 




1 






I 




I 






83 Da&y- 



PAN SUECUS. 



239 



83 Da&ylis glomerata 

84 Bromus Jecalinus 



85 
S6 

8? 
88 

89 
90 

9 1 

92 

93 
94 
95 



arvenfis 

— — teftorum 

— — hordeiformis 

— — giganteus 

— — pinnatus 
Feftuca fiuitans 

— — elatior 

— — decumbens 

— — rubra 

— — vivipara 

— — ovina 



96 Avena pratenfts 

97 — fatua 

98 — elatior 

99 Arundo phragmites 

100 — calainagrojiis 

101 — 
102 
103 
104 
105 
106 
107 



B. 

o 

1 

1 

1 

1 

I 

1 
1 



C. 



0. E. 
1 
1 
1 
1 
1 
1 

10 
1 
1 

o 

o 

II 
I 
I 
I 

o 



S. 



111 



11 



115 



10 



— epigejos 












— arenaria 












Lolium temulentum 






10 






— perenne 


1 


10 









Triticum repens 


1 


1 


1 


1 





Elymus arenarius 


1 


1 





1 




Hordeum murinum 






1 


1 




Montia fontana 
















IV. TETRANDRIA. 






Globularia vulgaris 












Scabiofa arvenjis 


10 


1 


1 


10 





— — columbaria 




1 


1 


1 




— — fuccifa 


1 


1 


1 


1 





Sherardia arvenjls 





11 


01 


1 




Afperula odorata 


1 


1 


1 


1 




— — tinctoria 


1 


1 


1 


1 





Galium verum 


10 


1 


1 









217 Ga- 



PAN SUECUS. 







B. 


C. 


0. 


E. 


5. 




Galmm Mollngo 


1 


1 


1 





1 


118 


— — boreale 


10 


1 


1 


1 





119 


— — paluftre 


1 





1 


1 





120 


— — Aparine 


1 


1 


1 


1 





121 


— — ulknnofum 


i 


1 


1 


1 


1 


122 


rJantago major 





1 


1 





1 


123 


— — media 





1 


1 





1 


124 


— — lanceolata 





i 


1 


1 


- 


125 


— — dubia 


- 


1 


1 





- 


126 


— — Coronopus 


> 


1 


1 


- 


- 


127 


— — maritima 


10 


1 


1 


- 


- 


128 


— — uniftora 


- 


- 


— 


B 


- 


I2y 


Centunculus mimmus 












I30 


Sanguiforba officinalis 


1 


1 


1 


I 


- 


131 


Cornus fanguinea 





1 


1 


I 





132 


— — fuecica 





1 


1 


I 


1 


133 


Evonymus europceus 


1 


r 


1 


O 


.- 


134 


Trapa natans 












135 


Alchemilla vulgaris 


10 


1 


1 


I 





I36 


— — alpina 


1 


1 





O 





137 


Aphanes arvenfis 












138 


Cufcuta europaa 


1 


01 


1 


O 


1 


139 


Potamogeton natans 


1 


1 





O 





I40 


— — perfoliatum 











O 





141 


— — lucens 










~ 





142 


— — crifjiiM 





- 


- 


- 


- 


143 


— — comprejjum 


_ 


** 


* 




m 


144 


— — eramineum 












145 


— — pectinatum 


* 









— 


I46 


— — marinum 












147 


— — pufillum 












I48 


Sagina procumbens 






1 







Tillasa aquatica 



V. PEN- 



PAN SUECUS, 



241 



V. PENTANDRIA. 





B. 


C. 


0. 


E. 


S. 


149 Myofotis fcorpioides 

















— — paluflris 





1 





_ 





150 — — Lappula 





- 








_ 


151 Lithofpermum officinale 





1 


1 





_ 


152 — — arvenfe 


10 


1 


1 








153 Anchufa officinalis 


1 


1 


1 


r 


TO 


154 CynogloiTum officinale 





r 








O 


155 Symphytum officinale 


1 





1 





O 


156 Puimomria officinalis 


10 


1 


1 





O 


157 Lycopfis arvenfis 


1 


1 


1 


r 


O 


15S Echium vulgare 


10 





10 





m 


159 Afperago procumbens 


10 


1 


1 


T 


I 


160 Androface feptentionalis 





1 


1 


- 


O 


161 Primula vulgaris 


01 


1 


1 


O 


O 


162 — farinofa 





1 


1 


r 


_ 


163 Menyanthes trifoliata 





1 


10 





O 


164 Hottonia paluftris 


1 


_ 


_ 


. 


O 


165 Samolus valerandi 


1 


1 


1 







166 Lyfimachia vulgaris 


1 


1 


ro 





O 


167 — — thyfiflora 


01 


1 


TO 





O 


f6"8 — — Nummularia 


1 


10 


r 





_ 


169 Anagallis arvenfis 


1 


1 





- 


_ 


170 Azalea procumhens 












171 — lappcnica 












172 Diapenfia lapponica 














- 


173 Convolvulus arvenfis 


1 


1 


r 


T 


O 


174 — — fepium 





1 


r 


I 




175 Polemonium cceraleum 


1 


1 


r 


TO 




176 Campanula rotundifolia 


1 


1 


r 


I 


O 


177 — — uniflora 




- 


- 


- 


_ 


178 — — patula 












— — falunenfis 












179 — — perficifolia 




i 


ro 


r 




180 — ~ latifolia 




1 


r 


1 





Tom. II. Q i8r Cam- 



242 PAN SUECUS. 

B. C. O. E. S. 

igi Campanula Tracbelium i o • o - 

i#2 — — glonierata - 

183 — — Cervicaria - - - 

184 Hyofcyamus wzger o or o o o 

185 Datura Stramonium o o o o - 

186 Verbafcum Tbapfus o o o o o 

187 — — nigrum o o 10 o i 
— — Lycbnitis o o o o o 

188 Solanum nigrum o o o o o 
jg^ — — Dulcamara o i i o o 

190 Hedera //e/zx o o 1 1 - 

191 Lonicera Periclymenum 1 1 1 o - 

192 — — Xylofteum o 1 1 o - 

193 Rhamnus catbarticus o 1 1 1 - 

194 — — Frangula o 1 1 - - 

195 Ribes Lfoa cri/pfl o 1 10 1 - 

196 — rubrum 1 1 1 10 - 

197 — nigrum - 1 - 1 - 

198 — alpinum 1 1 1 1 - 

199 Glaux maritima 1 - - - - 

200 Afciepias Vincetoxicum 0100-- 

201 Gentiana /z<fe<3 ..... 

20 2 — — Pneumonanthe ----- 

203 — — Amarella - 1 o - 

204 — — nivalis - - - - - 

205 — — Centaurium 10 - - - - 

206 Salfola ATz/i 00000 

207 Herniaria glabra 1 o 1 1 o 

208 Chenopodium Henricus o 10 10 o o 

209 — — urbicum o 1 I o - 
*2io — — rubrum 1 I I o I 

211 — — murale 1 - - - - 

212 — — ' a/fittfH 1 1 1 o 1 1 

213 — — bybridum I o 1 o o 

214 — — viride 1 1 - 1 

215 — — glaucum 1 - - 1 - 

216 Che« 



PAN SUECUS. 



243 



216 Chenopodium Vuivaria 
21 y — — polyfpermum 

218 — — maritimum 

219 Ulmus campeflris 

220 Eryngium maritimum 

221 Hydrocotyle vulgaris 

222 Sanicula europcea 

223 Daucus Carota 

224 Tordylium Antbrifcus 

225 Caucalis cdrolina 

226 Conium maculatum 

227 Selinum paluflre 

228 Athamantha Oreofelinum 

229 — — Libanotis 

230 Laferpitium latifolium 

231 Heracleum Spbondylium 

232 Ligufticum fcoticum 

233 Angelica Arcbangelica 

234 — — fyiveflris 

235 Sium latifolium 

236 Oenanthe fiftulofa 

237 — — crocata 

238 Phellandrium aquaticum 

239 Cicuta ■ufroyfl 

240 Aethufa Cynapium 

241 Scandix Antbrifcus 

242 — — Cerefolium 

243 Chaerophyllum fylveftre 

244 — — temulum 

245 Carum Garuz 

246 Pimpinella Saxifraga 

247 iEgopodium Podagraria 

248 Apium graveolens 

249 Vjburnum 0/«to 

250 Sambucus mger 

251 — — Ebulus 

Q 2 



5. 


c. 


0. 


E. 


S. 


I 


I 


I 


1 





I 





I 







I 

- 


I 

- 


I 

- 


1 
- 


1 

< 




10 


I 







I 


I 


I 


1 


- 


- 


- 


- 


11 




- 




- 




- 

I 


- 




- 
- 


I . 


I 


- 


1 


- 





- 


I 


1 


- 





- 


I 


- 


1 


I 


I 


I 


1 


1 


I 


I 


I 


10 


1 





I 


I 


1 


- 


I 


I 


I 





r 


I 


I 


- 





1 








01 


1 


1 





- 


- 





- 





- 


I 





- 





I 


I 


1 


01 





I 


I 


1 


- 


I 


I 


I 


1 


1 


I 


I 


I 


- 


- 


II 


I 


I 





• 





10 


10 


10 








- 





- 


- 


10 


I 


I 


10 


1 


I 


I 


I 


1 


1 


I 


I 


I 


10 


- 


10 


1 


I 





- 


I 


I 


I 


01 










I 




























252 Par- 



244 PAN SUECUS. 

B. C. 0. E. S. 

252 Parnaflla vulgaris o 1 10 1 o 

253 Statice Armeria o 1 10 1 o 

254 — — Limonium -11-- 

255 Linum catbarticum 1 1 1 • 

256 — Radiola - 

257 Drofera rotundifolia 

258 — longifolia - - - - 

260 Sibbaldia procumbens ----- 

261 Myofurus minimus ----- 

VI. HEXANDRIA. 

262 Tulipa fylve/lfis - 1 - - - 

263 Allium urjinum 1 

264 — — fcboenoprafum 1 01 o - o 

265 — — oieraceum 1 I 1 - I 

266 — — fcorodoprafum - - 

267 Anthericum ramofum - 1 10 - - 

268 — — offifragum 1 - o 1 o 

269 — — calyculatum -00-- 

270 Ornitbogalum litteum o 1 1 1 10 

271 — — minimum o 1 1 - o 

272 Afparagus officinalis 1 1 i o o 

273 Convallaria majalis o 1 1 o o 

274 — — Polygonatum o 1 1 o o 
— — multiflora 1 1 1 - 

275 — — verticillata ----- 

276 — — foyb/ztf 1 1 1 1 1 

277 Acorus Calamus 00000 

278 Juncus conglomeratus - 1 - - - 

279 — effufus - 1 - 1 

280 — jiliformis - 

281 - — trifidus ----- 

282 — fquarrofus] - - - I 

2 83 — bufonius - - 1 

284 — bidbofus 1 1 1 1 

285 Jun- 



PAN SUECUS. 



245 



B. C. 0. E. S. 
285 Tuncus articulatus - - - - - 



2S6 


— triglumis 












287 


— piiofus 





1 


1 


1 


- 


288 


— campeflris 


- 


1 


1 


1 


- 


289 


— fpicatus 












290 


Berberis vulgaris 


1 


1 


1 • 








291 


Peplis Portula 












292 


Rumex aquaticus 








10 










— crifpus 








- 


- 


- 


293 


— acutus 





- 


- 





- 


294 


— digynus 


• 


1 


- 


- 


- 


295 


— Acetofa 


1 


1 


1 


1 


r 


296 


— Acetofella 


1 


1 


1 


1 


r 


297 


Sch-uchzeria palujlris 












298 Triglochin palujire 




1 


1 


1 


1 


299 


— — maritimum 




1 


1 


1 


T 


300 


Alifma Plantago 





1 





1 


O 


301 


— rammculoides 














VII. HEPTANDRIA. 






302 


Trientalis eitropaa 





1 


1 


1 






VIII. OCTANDRIA. 







303 Acer platanoides r rr r o o 

304 Epilobium anguftifolium r rr 1 o o 

305 — — hirfutum 10 1 11 o 

306 — — montanum - r - 10 - 

307 — — paluftre - 1 r r o 

308 — — rtpinum 

309 Erica vulgaris r ro ro r o 

310 — Tetralix 1 - - - 

311 Daphne Mezereum o r r o - 
3T2 Vaccininium uliginofum r 1 r 1 o 

313 — — Myrtillus o 1 10 o - 

314 — — Vitis idaa 0100- 

315 — — Oxycoccus o 1 o o 1 

Q 3 . 317 Chr y- 



PAN SUECUS. 



B. C. 0. E. 5. 

317 Chryfofplenium alternifol. 10 -000 

318 Polygonum ampbibium o 1 1 1 1 

319 — — Perficaria o I I 1 o 

320 — — Hydropiper 00000 

321 — — viviparum I 1 10 o I 

322 — - — aviculare 1 I I I I 

323 — — Convolvulus 1 1 o o o 
3S4 — ■ — Fagopyrum I I I o o 
325 Paris qiiadrfolia o 1 1 o o 
32(5 Adoxa Mofrhalellina 01--- 

327 Elatine Hydropiper - - - - - 

IX. ENNEANDRIA. 

328 Butomus umbeliatus 00000 

X. DECANDRIA. 

329 Monotropa Hypopitys ----- 

330 Pyrola rotundifolia o 1 o o o 

331 — minor ----- 

332 — fecunda -10-- 

333 — umbellata ----- 

334 — uniflora o 1 

335 Andromeda polifolia o 1 1 o - 
33<5 — — carulea o 01 o o 

337 — — hypnoides o 01 o o 

338 — — tetragona ----- 

339 Arbutus uva urfi 0000- 

340 — — alpina - o 

341 Ledum palufire o 1 o o o 

342 Dianthus deltoides 1 1 1 1 o 

343 — — arenarins 1 - 1 1 - 

344 — — fuperbus - - - - - 

345 — — Armeria 1 - 1 - - 

346 Saponaria fafiigiata -01-- 

347 — — muralis - - _ - . 



PAN SUECUS. 247 
B. C. 0. E. S. 



348 Scleranthus annus o 

— — perennis 
350 Saxifraga granulata 
^51 — • — cemua 



1 - 1 



o 



I I 1 1 o 

I I I 

I 10 10 



— ■ — rivularis 

— — tridactylites 

— — nivalis 
3J5 — — Jlellaris 
355 — — Cotyledon ■ 

357 — — aizoides 

358 — — Hirculus 

359 ~ — oppofitifolia 

360 Cucubalus Beben 

361 — — dioicas 10 1 1 * 1 

363 — — apetala 

364 Silene Vifcaria 

365 — alpina 

366 — nutans • 

367 — rupeflris 

368 — acaulis 

369 Alfine media 

370 Stellaria pentagyna 

371 — — holojlea 

372 — — graminea 

373 Arenaria ferpyllifolia 
074 — — trinervia 

375 — — 

376 — — rubra 

377 Spergula arvenfis 

378 — — nodofa 

379 Ceraftium vifcofum 

380 — — alpinum 

381 — — arvenfe 

382 — — femidecandrum 
38^ Agroftemma Gitbago 

O 4 384 Lych- 
















I 


I 


I 


I 








I 




I 





10 


I 


II 






I 


I 


X 


I 


I 


I 


I 


1 

















10 














I 









10 









I 


I 


I 


I 





I 





I 




I 




I 


















I 


I 


I 





* 



248 



PAN SUECUS. 



B. 

01 
i 



album 
rupeftre 
acre 

fexangulare 
annuum 

XI. 



C. 
I 
I 
I 
I 



384 Lychnis Flos Cttculi 

385 Oxalis Acetofella 

386 Sedum Telephium 

387 
388 

389 
39° 
391 

DODECANDRIA. 

392 Afarum europceum 1 - - 

393 Lythrum Salicaria 111 

394 Agrimonia Eupatoria o 1 1 

395 Sempervivum tettorum -11 

XII. ICOSANDRIA. 

395 Prunus Padus 10 

397 — fpinofa 

398 Crata>gus Aria 

399 — — Oxyacantha 1 

400 Sorbus aucuparia 1 

401 Pyrus communis r 

402 — Malus 1 

403 Mefpilus Cotoneafler 1 

404 Spircea Fihpendula 1 
4°5 — Uhnaria o 

406 Rofa. canina 1 

407 — fpinofijfima 1 

408 Rubus zVtei* 01 

409 — fruticofus 

410 — ctf/zz;* 1 

411 — faxatilis I 

412 — arcticus I 

413 — Chamcemorus 1 

414 Fragaria ve/c<3 10 

415 Potentilia Anferina 1 



0. E. 
1 1 

1 o 
1 o 
o - 



I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 

II 

I 

I 

1 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 



I 
I 
I 

10 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 
I 

10 
I 



o 
o 
o 
o 
o 
I 
o 
o 
I 

o 
I 



5. 

I 
I 



o 
o 



416 Pc 



PAN SUECUS. 



249 





5. 


c. 


0. 


E. 


S. 


416 Potentilla fruticofa 


1 


I 


1 


1 





417 — — argentea 





I 








1 


418 — — reptans 


1 


I 


1 


1 


- 


410 — — vema 


1 


l 


1 


1 




— — rupeftris 


1 


I 


1 


1 


- 


420 — — r.orvegica 


1 


I 


1 


1 


1 


421 Tormentilla erecla 


1 


j 


1 





1 


422 Comarum pahiftre 


01 


I 


10 








423 Ceum urbanum 


1 




1 


10 


1 


424 — rivale 


01 




1 


10 


j ( 


425 Dryas actopetala 

















XIII. POL YANDRI A. 






42i5 Nymphaea lutea 





01 








r 


427 — — alba 





01 


- 





1 


428 Papaver dubium 


1 


I 


11 





m 


429 — — Rbaas 


- 


I 


1 





_ 


430 Chelidonium majus 














O 


431 Actaea fpicata 





I 


1 





O 


432 Tilia europaa 


1 


I 


1 


1 




433 Ciftus Helianthemum 




I 


1 


1 


O 


434 — Oelandicus 








- 


- 


435 — Fumana 












436 Euphorbia heliofcopia 





01 


01 


1 


m 


437 — — /^epto 









10 


m. 


438 — — palujlris 





I 


10 





O 


439 Refeda Luteola 








1 





O 


440 Delphinium Confolida 





I 


1 


10 


O 


441 Aconitum lycocthonum 





I 


10 







442 — — Napellus 














O 


443 Aquilegia vulgaris 





I 


01 





O 


444 Stratiotes Aloides 









_ 


I 


445 Anemone Hepatica 





10 


1 





O 


446 — — Pulfatilla 





I 


1 





O 


447 — — pratenfis 












448 — — WWfl 













Q 5 








449 


/ 



250 



PAN SUECUS. 



B. C. 0. E. S. 

449 Anenione fylveflris 

450 — — Nemorofi o 1 1 o o 

45 1 — — raminculoides 

452 Thalidrum aquilegifol. 1 1 1 1 - 

453 — — flavum 1 1 1 1 10 

454 — — minus - - - - 10 

455 — — alpinum - - 

456 Adonis vernalis 

457 Ranunculus Lingua 

458 — — Flammula o o o 1 o 

459 — — r*rtans ----- 

460 — — Ficaria o 1 1 o - 

461 — — Lapponicus ----- 

462 — — auricomus I I o o - 

463 — — fceleraius 0100- 
464. — — glacialis - - 

465 — — nivalis ----- 

466 — — acris o 1 1 o o 

467 — — polyantbemos - - - - - 

468 — — rv/jens - I - o - 

469 — — hulbofus o - - o 

470 — — arvenfis ----- 

471 — — illyricus ----- 

472 — — aquatilis o o o 

473 Caltha paluftris o 1 1 o o 

474 Trollius europceus o 1 1 o 1 

XIV. DIDYNAMIA. 

475 Ajuga pyramidalis 10 1 100 

476 Tcucrium Scordium o 1 1 o o 

477 Thymus Serpyllum - 1 1 - o 

478 — — Acinos 10 o o 1 - 

479 Clinopodium vulgare - 1 1 o - 

480 Origanum vulgare 01 1 10 - 

481 Mentha arvenfis o 1 01 1 o 

482 — — aquatica ---10 

483 GI 



PAN SUECUS. 



251 







B. 


C. 


0. E. 


S. 


483 


Glechoma bederacea 








1 


10 





484 


Ballota nigra 
















485 


Marrubium vulgare 
















486 


Nepeta Cataria 
Betonica officinalis 








1 








487 


_ 





1 


. 


- 


489 


Stachys fylvatica 





1 


1 








490 


— — paluflris 








1 








49 1 


Galeopfis Tetrahit 





1 


1 








49 2 


— — Ladanum 


1 


1 


10 





- 


493 


Lamium album 


10 


1 


1 








494 


— — purpureum 





1 


1 


1 


. 


495 


— — amplexicaule 




1 


1 


1 


. 


49 6 


Leonurus Cardiaca 


01 


1 


1 


1 





497 


— — Galeobdolon 




. 


_ 


. 




498 


Prunella vulgaris 


1 


1 


1 


10 


. 


499 


Scutellaria galericidata 


1 


1 


1 








500 


— — baftifolia 


. 


. 


. 


. 





501 


Antirrhinum Linaria 





10 


01 








502 


— — minus 


1 





1 





01 


503 


Rhinanthus Crifla 





1 


1 


1 




504 


Pedicularis fylvatica 





. 


- 


- 





505 


— — paluftris 





1 








01 


506 


— — Sceptrum Carolin. 


1 


1 







- 


507 


— — lapponica 


- 


1 


1 


_ 


- 


508 


— — hirfuta 












509 


— — flammea 






1 






5io 


Melampyrum criflatum 


1 


1 


_ 


- 


5ii 


— — arvenfe 


1 


1 





_ 




512 


— — nemorofum 


1 


1 




1 


_ 


5i.' 


— — pratenfe 


11 


1 


r 








514 


— — fylvaticum 


1 


1 


1 






515 


Bartfia alpina 


- 


1 






- 


5i6 


Euphrafia officinalis 


1 


1 




1 





517 


— — Odontites 


1 


1 




1 




518 


Lathraea Squamaria 





1 







1 



519 Oro- 



252 PAN SUECUS. 



B. C. 0. E. S. 

519 Orobanche major - 

520 Scrophularia nodofa o r o o o 

521 Limofella aqmtica 

222 Linnxa borealis o 1 1 o o 
XV. TETR AD YNAMIA. ~ 

523 Draba verna 10 1 1 1 o 

524 — alpina ----- 

525 — muralis ----- 

526 — incana 10 I - 

527 Subularia aquatica - - - - - 

528 AlyflTim incanum 10 1 10- 

529 Lunaria rediviva ----- 

530 Thlafpi arvenfe 1 1 o o 1 

531 — campejlre 10 1 00 1 

532 — Burfa paftoris I I I 1 I 

533 Lepidium latifolium 1 1 1 o - 

534 — — ruderale 1 1 -00 
5?5 — — petraum - - - - 

536 Iberis nndicaulis - - - 

537 Cochlearia officinalis 1000- 

538 — — danica 1000- 

539 — — Coronopus ----- 

540 — — Armoracia 00000 

541 Myagrum fativum 1 1 1 1 

542 — — paniculatum ----- 

543 Ifatis Tfnctoria 1000- 

544 Turritis g^£>r<z 1 1 1 o o 

545 — — hirfata o 

546 Braflica campeftris 1 1 1 o 1 

547 — — Napus 1 1 - - 1 

548 Sinapis arvenfis 1 1 H 10 1 

549 — — mgra 

550 Sifymbrium amphibium o 01 01 

551 — — pinnatifidum I - 1 1 I 

552 — — Naft. aquaticum ----- 

553 Na- 



PAN SUECUS. 253 

B. C. O. E. S. 

553 — — Sopbia 1 01 1 10 o 

554 Eryfimum officinale o 1 1 o o 

555 — — cbeiranthoides 1 1 1 1 1 

556 — — Irio 

557 — — Barbarcea 1 10 10 o o 

558 — — Alliaria 1 1 o o o 

559 Cardamine pratenfis 10 1 1 00 

560 — — amara 10 - 1 

561 — — Impaliens - o» 

562 — — hirfuta - - - - - 

563 — — trifolia - - 

564 — — bellidifolia - - - - - 

565 Dentaria bulbifera - o 

566 Arabis alpina^ - - - - 

567 — tbaliana - - 01 - o 

568 Raphanus Raphanijlrum o - - 1 - 

569 Bunias CaH/e 1 - 

570 Crambe maritima 1 1 1 1 1 

XVII. MONADELPHIA. 

571 Geranium fanguineum 1 1 - 1 o 

572 — — fylvaticum 1 1 1 o 1 

573 — — pratenfe 1 1 1,1 1 

574 — — lucidum - 

575 — — rotundifolium o - 1 1 o 

576 — — columbinum 1 1 - o 

577 — — mo//e 1 1 - - 

578 — — Robertianum 1 o 1 o 

579 — — cicutarium 1 - 10 1 - 

580 Malva rotundifolia 01 o 1 o o 

581 — fylveftris 1 - - - - 

582 — ,^/cea 1 1 1 1 - 

583 — mofchata 1 - o 1 - 

XVIII. DIADELPHIA. 

584 Fumaria officinalis 1 10 1 o o 

585 — — bulbofa 10 1 - - - 

586 Poly- 



254 



PAN SUECUS. 







B. C. 


0. E. 


s. 


586 


Polygala vulgaris 


1 1 









Genifta tiuctoria 


1 1 


1 1 




588 


— pilofa 


1 1 




m 


589 


Spartium fcoparium 








m 


-j y 


Coronilla Emerus 






m 


59 1 


Aftraealus piycypbyllos 


1 1 


1 1 







— — alpinus 


1 




. 


59^ 

%J s *J 


— — campeflris 








^94 


Anthyllis Vulneraria 


1 1 


— m 






Ornbus vernus 


1 1 


1 * 


. 




— tuberofus 


1 1 






597 


— nieer 


1 1 


j j 




^98 


Lathyrus fylveflris 


1 1 


j r 






— — beteropbyllus 


w 




. 


j 


— — pratenfis 


1 1 




O 


600 


— — paluftris 

I J 


1 1 






601 


Vicia fativa 


1 1 






602 


— fepium 


1 1 




I 


603 


— fylvatica 


1 1 f 






604 


— dumetorum 


1 1 






60 K 


— Cracca 


1 1 


; \ 


O 


606 


Ervum tetrafpermum 


1 1 






• 607 


— birfutum 
Pifum arvenfe 


1 1 
1 1 


x j 




608 


— maritimum 


1 1 




m 


609 


Lotus corniculata 


1 1 


10 1 


I 


610 


— maritima 








611 


Trifolium montanum 


1 1 




m 


612 


— — repens 


1 1 


10 1 


O 


613 


— — frapiferum 

J J 


1 




. 


614 


— — llriatum 










— — pratenfe 


1 1 




I 


616 


— — arvenfe 








617 


— — agrarium 


1 1 






618 


— — procumbens 


1 1 


1 1 




619 


— — Melilotus 


1 1 


1 1 


I 



620 Medi- 



PAN SUECUS.' 255 

B. C. 0. E. 5. 

620 Medicago falcata 1 1 1 1 

621 — — lupulina 1 1 1 1 

622 Ononis mitis 1 1 11 o o 

623 — fpi no fa 1 1 1 o o 

XIX. POLYADELPHIA. 

624 Hypericum quadrangulare 1 1 l o o 

625 — — perforatum i I I o _ o 

626 — — hirfutum --10- 

XX. S YNGENESI A. 

627 Leontodon Taraxacum 01 1 100 11 

628 — — bifpidum ... 

629 — — autumnale o 1 o 1 1 

630 Hyoferis minima • 

631 Hypocheeris maculata 1 1 01 1 1 

632 Hieracium alpinum - - - - 

633 — — Pilofella o 1 10 o - 

634 — — dubium - 1 

635 — — Auricnla o - 1 - - 

636 — — pramorfum I - I - - 

637 — — murorwn 1 

638 — — paludofum - 

639 — — umbellatam 1 1 1 1 1 

640 Crepis teftorum 1 1 i lo 1 

641 Picris bieracioides - • 

642 Sonchus arvenfts 1 1 - 11 - 

643 — — oleraceus 1 1 10 1 

644 — — alpinus 1 1 11 11 1 

645 Prenanthes muralis 1 1 11 1 

646 Lacluca quercina - . - . 

647 Scorzonera bamilis 1 1 1 1 n 

648 Tragopogon pratenfe 1 10 1 1 11 

649 Lapfana commiinis 1 o 1 1 1 

650 Cichorium Intybus o 1 1 o 1 

651 Ar&ium Lfl/jfa 1 f o o co 

552 Car- 



i$6 PAN SUECUS. 

B. C. 0. E. S. 

652 Carlina vulgaris 01--- 

653 Onopordon Acanthiwm 0-00- 

654 Carduus lanceolatus 01 or o 10 o 

655 — — nutans 10 o o 1 - 

656 — — acaulis o - - - - 

657 — — beteropbyllus 1 1 1 I o 

658 — — crifpus 1 1 1 1 

659 — — paiuflris o - - ir 1 

660 Serratula tinEtoria o 1 o 10 o 

661 — — alpina - 

661 — — arvenfis 10 1 it 1 o 

663 Bidens tripartita 1 o 1 o o 

664 — cernua - 1 - o - 

665 Eupatorium cannalinum o, i o o o 
66*5 Tanacetum vulgare 10,100 

667 Artemifia vulgaris 1 10 o 1 o 

668 — — campeflris - o - - 
($69 — — rupeflris 1 o 1 1 - 

670 — — Abfinthium 1 10 1 10 o 

671 — — maritima 0001- 

672 Gnaphalium dioicum o o 1 1 1 

673 — — alpinwn ..... 

674 — — arenarium - - 

675 — — fylvaticum - I 

676 — — uliginofum 00--- 

677 Filago germanica 000-- 

678 — montana 001-- 

679 — arvenfis o - - - - 

680 Tuflilago Farfara 10 1 1 o o 
68 r — — a^fl 

682 — — /rigzVfo 

683 — — Petafites 1 1 1 1 - 

684 Arnica montana o 1 1 10 - 

685 Solidago Fzrga tfttrgfl 1 1 1 1 1 
686" Senecio paludofus ..... 

688 Sene- 



I 



PAN SUECUS, 



257 



688 Senecio Jacobaa 
— — vifcofus 

689 — — fylvaticus 

690 — — vulgaris 

691 Erjgeron acre 

692 — — uniflorum 

693 Inula pulicaria 

694 — dyfenterica 

695 — Helenium 

696 — falicina 

697 After Tripolium 

699 Chryfanthemum fegetum 

700 — — Leucanthenmm 

701 Matricaria fuaveolens 

702 — — Chamomilla 

703 Anthemis Cotula 

704 — — arvenfs 

698 — — tir&aria 

705 Achillea Mllefolium 

706 — — Ptarmica 

707 Bellis perennis 

708 Centaurea Scahiofa 

709 — — facea 

710 * — — - Cyanus 

711 Cnicus oleraceus 

712 Calenduia oficinalis 

713 Jafione montana 

714 Lobelia Donmanna 

715 Viola odorata 
Ji6 — canind 

717 — paluflris 

718 — fa>M 

719 — mirahilis 

720 — biflora 

721 — tricolor 

722 Impatiens noli • tangere 
Tom. JL R XXI. GY- 



5. 


C. 


0. 


E. S. 


10 
- 


- 



- 



- 


* 

m 


10 


1 








I 








- 


- 


- 


- 


1 


- 


- 


- 








r 





- 


01 















1 





1 


O 


I 


1 


1 


i 


- 


I 

- 


1 
- 


10 


1 


O 





1 


- 

1 


- 

1 


- 

O 


to 


1 


1 


1 


O 


I 


1 


1 


10 








01 


01 





O 


I 


- 


1 


10 


- 





1 


oi 


1 


O 


10 


10 


1 


10 


I 


I 


1 


1 


1 


I 





- 








- 





1 


1 


1 


I 


I 


1 


1 


10 


TO 


I 


1 


1 





O 





1 




1 r 


I 


I 


10 


I 


10 
• 


O 
- 


I 


1 


1 







I 


- 


10 




- 


I 


1 


1 


1 


• 


I 


- 


I 









1 








I 


1 








IO 





l 











PAN SUECUS. 



XXI. GYNANDRIA. 



723 
724 

725 
726 
727 
728 
729 



Orchis bifolia 

— Morio 

— militaris 

— uflulata 

— conopfea 

— latifolia 

— maculata 

730 Satyrium viride 

731 — — nigrum 

732 — — repens 

733 — ~~~ ollidum 
754 Serapius Helleborine 

735 Cypripedium Calceolus 

736 — — bulbofum 

737 Ophrys infectifera 
ovata 
cordata 
Monorcbis 
latifolia 
Nidus avis 
Corallorrhiza 

Calla paluftris 



B. C. 0. E. 5. 



738 

739 
740 

74i 
742 

743 
744 



1037 Zoftera marina 



1 
r 

10 



- o 

01 



XXII. M O N O E C I A 



745 Zannichellia paluflris 

746 Carex dioica 

- pulicaris 

- uliginofa 

- arenaria 

- vulpina 

- leporina 

- muricata 

- elongata 



747 
748 

749 
75o 

751 
752 

753 



o - 



o - 

o - 

o - 

o - 



o 

1 I 



I o 

I - 

754 Ca- 



PAN SUECUS. 259 



754 Carex canefcens 

755 — flava 

756 — faxatilis 
JS7 — birta 

758 — digitata 

759 — globularis 

760 — filiformis 
j6i — atrata 

762 — limofa 

763 — capillaris 

764 — pallefcens 

765 — panicea 

766 — 1 Pfeudo Cyperus 

767 — cefpitofa 

768 — veficaria 

769 — acuta 

770 Sparganium erettwn 

771 — — natans 

772 Typha anguflifolia 
772 Urtica perennis 
774 — wens 

J7S Betula Alnus 

776 — alba 

777 — nana 

778 Xanthium firumarium 

779 Amaranthus Blitum 

780 Sagittaria fagittifolia 

781 Myriophylkim fpicatum 

782 — ■ — vertkillhum 

783 Ceratophyllum demerfum 

784 Quercus Robur 

785 Fagus fylvatica 

786 Carpinus Betulus 

787 Corylus Avellana 

788 Pinus fylvejlris 

R 2 



C. 0. 



£. S. 



o 
o 
I 
I 
I 
I 

I 
o 



o 
o 



10 01 o 



789 Abies 



z6o 



PAN SUECUS. 



789 Abies 

790 Bryonia alba 

xxm. 

791 Najas marina 

792 Salix pentandra 
- pbylicifolia 



B. 



C. 
1 
1 



0. E. 

o 

o o 



5. 



D I E C I A. 



- 1 



793 
794 
795 
797 
798 



amygdalina 
fragilis 
haflata 

fol. lanceol. diapban. 
arbufcula 
799. — myrfmites 

800 — berbacea 

801 — reticulata 

802 — glauca 

803 — fufca 

804 — myrtilloides 

805 — cinerea 

806 — arenaria 

807 — incuhacea 

808 — lapponum 

809 — lanata 

810 — aurita 
8n — caprea 

812 — alba 

813 — viminalis 

814 — repens 

815 Hippophae Rbanmoides 

816 Vifcum 

817 Myrica Ga/e • 

818 Humulus Lupulus 

819 Populus tremula 

820 — — 

821 — — nigra 

822 Hydrocharis Morfus 



o 
1 

10 
1 



823 Me 



PAN SUECUS. 

B. C. O. E. Z 

823 Mercurialis perennis o 1 1 

824 Juniperus communis - r 11 

825 Taxus baccata o 1 1 o 

XXIV. POLYGAMIA. 

826 Atriplex laciniata 1 
827^ — — haflata 1 - 
823**— — patnla I I 

829 — — portulacoides 1 1 

830 Fraxinus excdfior 1 1 1 1 < 

831 Rhodiola rofea o 1 1 • < 
832. Empetrum nigrum o 10 o o - 

XXV. CRYPTOGAMIA. 

833 Equifetum arvenfe o 1 10 o - 

#34 ~*~ — fylvaticum - 1 - 11 - 

835 — — paluftre - 1 - 

836 — — fluviatile 10 1 II 1 r 

837 — limofum ----- 

838 — — hyemale 010- 1 

839 Ophiogloflum vulgart ... - - 

840 Ofmunda rgga/ff ----- 

841 — — Struthiopteris (--... 

842 — — Lunaria - - _ . - 

843 Pteris aquilina o 01 o o q 
845 Polypodium vulgare - 01 o - - 
84<&l — — Filix mas 010-- 
847^— — Filix femina ... 
849 — — fragile 1 1 - 1 - 
85r — — Phegopteris - . 

852 — — Dryopteris - - - - 

853 Afplenium Scolopendrium ----- 

854 — — Trichomanes 0-0.0 

855 — — -Rwto muraria ..... 

856 Acroftichum feptentrUmale - - - - o 

R 3 



»6*2 



PAN SUECUS 



Sic Experimenta dedimus23i4. Ex hifce conftat 
Boves edere 276; negligere 218. plantas 
Capras - - 449 - - - 126 
/ Oves - - 387 - - - 141 
Equos - - 262 - • - 212 
Sues - - 72-- - 171 
adeoque h?ec animalia plantas 
inta&as relinquere - - 868 
MUSCI , vix ac ne vix ulli , ab hifce animalibus 
eduntur. 

ALG/E praeprimis Capris efoflenta;, & fapidae 
funt. 

FUNGI ab aliis avide devorantur, ab aliis plane 
refpuuntur; fed de his experimenta aliis com- 
mendamus. 

RANGIFEROS (Pecora Lapponum,) plurimas 
plantas inta&as relinquere, nuper conftitit ex 
obfervatis D:ni 0. Hagfirbm M. D. qui pluri- 
ma expcrimenta cum his inftituit. E. gr. Ran- 
giferi minime guftant plantas fequentes: 



FI. 29. 


83. 


96. 


173. 


208. 


252. 


309. 


312. 


313. 


314. 


325. 


336. 


337- 


340. 


3*9- 


405» 


415. 


419. 


421. 


425- 


43^- 


44i. 


445- 


466. 


473. 


474. 


489. 


501. 


505. 


506. 


522. 


53o. 


631. 


662. 


666. 


670. 


682. 


692. 


73°. 


73i. 


733. 


734. 


735. 


7^8. 


788. 


789- 


817. 







Lucret. V. 897- Videre licet pinguefcere fape Cicuta 
Barbigeras pecudes , bomini quce efl acre venenum. 



XXVI. 



XXVI. 

SPLACHNUM 

PRyESIDE 

D. D. CAR. LlNNjEO 

propofitum 

A 

LAUR. MONTIN, Jonje fil. 

Gothoburgenfi 
Upfalice 1749. Novemb. 18. 



§. I. 

Naturam fcrutantes ardentiflima & fane pe- 
culiari perfundi voluptate, qui eorum iti- 
nera asqua perpenderint lance, nullo ne- 
gotio perfpicient. Nihil enim tam difficile, tam 
arduum nihil, quod intentatum relinquit peregri- 
nator impiger. Non regiones modo pervagatifli- 
mas peragrat, verum infido quoque fe committit 
Neptuno, fi modo regionum longius diflitarum 
Naturalia detegere poflit, licet cum valetudinis, 
immo ipfius faspe vitae difcrimine; cujus de veri- 
tate hiftoria? plurimorum clariflirnorum Botanico- 
rum nos convincunt. Luftratis fic exterorum at- 
que hominum haud raro barbarorum agris, pratis, 
campis & filvis, nifi prseruptos montes geluque 
rigentia fuperaverit alpium cacumina , ofEcio ftre- 
nue efle fun&um vix fibi perfuadebit. 

R 4 Eodem 



204 



SPLACHNUM. 



Eodem, L. B. duftus amore, iter, fuafore 
Nobil. Dom. Prafide, in Lapponiam, remotifiimam 
Regni Suiogothici provinciam , ineunte praxime 
pra?terito anno, inltituere decrevi, ut rarifljrnos 
ibi naturae thefauros perveftigarem, examinique 
fubjicerem. 

Omnia jam laete virent & vigent, cum Upfalia 
die XVI Maji relicta, Hobr.iam p*eto, ubi navem 
confcendo, quaj paucis interje&is diebus Luloam 
Weftrobotniae urbem adpellitur. Iter adverfo flu- 
mine Luicnfi accelerari jubet ingruens aeftas. Quare 
in denfas & atras Lapponiye filvas intro, ac brevi 
ad facras Lapponura Quickjockfenfitim nedes, 
juxta ipfas alpium radices /3) pofitas, die XVI Junii 
pcrvenio. Ingens, qua flagravi, cupido montes 
altiffimos >) & nivofos propius infpiciendi, omnerrf 
requiei anfam mihi praeripuit, nec ullum metui re- 

liquit 



«) LICHEN cylindricus , qui Lichenoides foliorum laciniis 
crinitis. Dill, .Mufc. 49 t qo. /. 42. quem eVirginiahabuitDilw 
lenius, ego in lapide prope nominatum templum reperi, foliis 
margine crinitis, fuperficie cana ; peltis fparfis , cylindricis, 
truncatis; apice duplici veJ triplici annulo terminatis, perfo- 
ratis. Dicendus: LJOHEN foliaceus ciiiatus, pelris cylindri- 
cis rectis fparlis perforatis triincatis : duplici circulo. 

/3 ) SAXIFRAGAM cernuam N. D. Praefes ubique legit cau- 
le fimplicifiirao ; ego autem eandem licet in alpibus etjam 
fimplici ciule femper viderim , nihilo minus extra alpes nata 
faspius mihi occurrebat caule ramofiflimo : tenuitas tamea 
partium vetat eandem numerare inter varietates Saxifragae 
oflicinarum 

y) MOEHRINGIA Fl. Suec. 316. quajSagina Fl. Lapp. 158; 
a mc copiofius reperta eft, femper ftamir.ibus decem & ftylis 
tribus ; hinc ad Arenarise genus amandand^, (STELLARIA 
bifiara.) 



SPLACHNUM. 



liquit locutn, quin alpes <T) earumque juga tranfcen- 
derem, & ultima adtingerem Norvegiae littora. 
Quibus una cum templo Roerftadienfi vifis, eadem, 
tempeftate coa&us, per veftigia Finmarkiam, alpes, 
Lapponiae deferta e), Luleamque repeto; nundinas 
prceterea Caiicenfes invifo , fi forte quid circa 
commercia YVeftrohotnienfia obfervatu dignum 
invenirem. Poftquam Weftrobotniam valere tan- 
dem jufferam, Holmiam itinere iterum navali, 
transaftis viginti fere feptimanis , die XXVI. 
Septembris redeo. 

Terram itaque ipfis fere fub ar&is fitam nors 
peragrare folum, fed herbas etjam plantasque plu- 
rimas, & a b. m. Archiatro Rudbeckio (Filio) 
anno 1695 , & inprimis a Nobil. Prafide anna 
1732. diligenter ac infigni cum labore conquifitas, 
per Lapponiam >j) & alpes Lulenfes infpicere at- 

R 5 que 



*<F ) GRAMINA VIVIPARA in alpibus fepius evadunt, ut{ 
AIRA ctfpitofa Fl. Suec. 63. j6- POA alpina 70. /3. FESTU- 
CA ovina 94. Fiunt autem vivipara, dum glumae interiores» 
Vulgo pro petalis habitae , excrefcunt in folia; tumque ab- 
ortiunt, & ftaminacum piftillis plane evanefcunt. 

= COLICAM SPASMODICAM Lapponum a GORDIO 
caufari, prout hoc divinavit quondam Nobil. Dom. Pnsfc3 
li. Lapp. pag, 69. e. nunc mihi certo certius conftitit ex 
obfervatione Lapponum, qui Gordium faepius caute e corpore 
extraxerunt. TaENIIS etiam vexari Lappones & Novacco- 
las , frequens elt; Lumbricis vero non intellexi; dubito etjarrj 
valde, cum Lumbrici vix in Lapponiae terris inveniantur. 

$ COLYMBUS auriius Faun. Suec. 103. habet reniiges 
breviffimas & ad volandum inutiles; hinc locum, natando <o- 
lum, mutare poteft, & in fundo lacuum atque fluviorum, 
more Hirundinum, ab omnibus fuis adfinibus dcrelictus, hie- 
mare coj;itur; ut uno ore VVeftrobotnienfes narrarunt. 

yj) Euporiftum in Colica Lapponibus eft decoetum Salicis 
Capre*. 



z66 



SPLACHNUM. 



que legcre mihi contigit; quarum haud paucis 
Hortum Academicum locupletavi. Majorem qui- 
dem jucunditatem flora a nullo antea vifa adfert; 
mece tamen exfpeclationi cumulate fatisfecit lappo- 
nica. Licet enim hoc modo duorum de rcpublica- 
botanica fumme meritorum Virorum, inprimis N. 
D. Arch. Linnai vcftigia prefferim ; nihilo minus 
quasdam fortuna mihi obfervationes , &) atque 
unam alteramve <) florae noftrae civem antea in- 
cognitam refervavit: quarum unam Plantam five 
Mufcum , omnium per totam rem herbariam ra- 
rifTimum fere & fpeciofifTimum, vulgo MUSCUM 
UMBRACULATUM, orbi botanico communi- 
care non potui non, fpecimen editurus academi- 
cum. Prccfertim cum ad vivum legere & exami- 
nare raihi nominato fub itinere licuerit Mufcura 
hunc. 

§. n, 

Res fummas initio deberi parvo ac debili, 
cxperientia omnium temporum teftatur. Quis 

itaque 

$■) LYCHNIS apetah Fl. Suec. 363. Lapp. \%\. t. 12. /. I. 
hujus . varietas femel a me lecta eft, corolla exftante, nec 
intra calycem occultata, petalorum limbis lineas longitudine, 
albis , fulcis tribus exaratis. 

1) JUNCTJS biglumis gluma biflora terminali. (Fig. III.) 

Habitat in Iods paludofis alpium Lapponicarum , leftus in 
fummitate montis Snirack, Defcriptio nov» fpeciei Junci 

llSBC cft '* 

Radix fibrofa, limplex, perpendicularis , perennis. 

Scapus pollicem transverfura longitudine parum fuperans, 
teres, ftria unica longitudinali notatus , inferne ad radicem 
rudimentis foliorum emarcidorum, fuperne vero vagina folii 
veftitus. 

Folium unicum , Jongitudine fcapi , nitidum , ex tereti fubu - 
Utum, fcapo duplo craillus, tubulofum, apice fphacelatum, 

infra 



SPLACHNUM. 



itaque fanus mirabitur, cognitionera Mufcorum 
anno 1620. circa tempora Cafpari Bauhini , adeo 
fuifle exiguam, ut tunc temporis, e fcriptis libris- 
que Botanicorum facile omnium, fpecies folum- 
modo XVI. colligere & in lucem publicsm pro- 
ferre veras & diftin&as fuftinuerit fummus Botani- 
cus? Sequentibus autem temporibus, ftudio & 
labore indefeffo Raji, Morifoni, Bobartii, Sherardi, 
Vaillantii, Michelii, Halleri & CEeterorum, prscipue 
vero noftro asvo botanici confummatiflimi atque 
ad Mufcos indagandos re vera nati Dillenii, ita 
omnino crevit illorum numerus, ut Hifloria Ejus 
Mufcorum, opus tanto Auclore dignum & in re 
Herbaria fine pari, CCXXXVII. circiter diverfas 
anno 1741. enumerare potuerit fpecies, 

MUSCORUM fub nomine plantas, ejusmodi 
a Nob. Dom. Prafide infignitae vocabulo,, veniunt, 
qu£e funt Vegetabilia cryptogamica , Antheris pollini- 

feris 



infra canaliculatum , fcapum a medio ad bafin undique vagi- 
jians. Folia 4. ad 5 quae infimam caulis partem cingunt, 
mutata funt in fquamas, & reliquias tantum prasteritorum 
annorum oftendunt. 

Gluma bivalvis & bifiora fcapum terminans. Valvula ex- 
terior magna, ovata, acuminata, nigro - purpurafcens , dorfo 
viridis , carinata (Fig. c.) ; interior duplo minor, acuta, un- 
dique nigro - purpurea. 

Periantbium (Fig. a.) hexaphyllum , foliolis glumae concolo- 
ribus* tribus tamen exterioribus linea virefcente longitudinali 
in medio lateris interioris notatis, lanceolatis , parte inferiore 
angufiioribus (Fig. b.). 

St. Filamenta (Fig. d.) fex , alba , quorum tria foliolis pe- 
rianthii interioiibus oppofita prope bafin , reliqua ad bafin 
germinis adfixa; omnia ad altitudinem eandem finiuntur. 
(Fig. e. EE.) 

Piftilli Germen triquetrum , obtufum, angulis quodaiumodo 
ciliatum ; Stylus unicus ; Stigmata tria purpurafcentia , pu- 
fcefcentia , longitudine ftyli (Fig, f. F.) 



258 



SPLACHNUM. 



feris Periantbio (f corolla deftitutis , a Pijlillo diflin&is 
inftructa; & fic cum Algis, five fint Lichenes, five 
Marchantise, five Jungermanniac, five Confervae» 
five aliae, nihil quidquam commercii quoad ordi- 
rem habent. Inter fe ipfos autem genera Mufco- 
rum facili negotio ex metbodo Dilkniana diftinguun» 
tur: ex illis enim, qui gaudent 

«. Calyptra mdla. 

Lycopodium antheram habet nudam, bivalvem, , 
feflilem. 

Spbagnwn antheram nudam, operculatam.1 

Porella antheram nudam? multilocularem > forami- 
nibus perforatam. 

/3. Calyptra impoftta. 

Fontinalis antheram habet fubfeffilem, Perichaetio 
comprehenfam. 

Polytricbum calyptram villofam pedunculo ex apice 
ramorum. 

Bryum calyptram lasvem , pedunculo ex fummitate 
ramorum. 

Hypninn calyptram laevcm, pedunculo e lateribus 
ramorum. 

Mnium calyptram lcevem, pedunculo ex apicibus 
ramorum, fed alibi capitella pulverulenta, nuda> 
nec membrana veftita. 

§. III. 

Mufcum umbraculatvftn norvegicum feu rubrum^ 
una cum alia Ipecie nobis nota umbraculo flavo, 

veruna 



SPLACHNUM. 



verum efle Mufcum, vafculum confideranti polli- 
naceum patebit. De GENF.RE itaque omnium 
primo inquirendum , ut fuceeflu feliciori procedat 
pertra&atio fpecierum. Primam horum fpeciem, 
paucis, immo paucifllmis Botanicis antea cogni- 
tam, ad nullum genus, dubia exiftente calyptra, 
amandare, perfe&iora defiderantes fpecimina, funt 
aufi Botanici. 

Cum vero Mufci noftri umbraculo gaudeant *), 
rullus inter Mnia jnre illis ndfignaretur locus. Hypni 
chara&erem in anthera calypcrata & pedunculo e 
]atefe exeunte confiftere dixi; quse notae in noftris 
fruftra quseruntur. Brya carent apophyfi & re- 
ceptaculo anthera? fubjecto, quo noftra; inftruun- 
tur ita manifefte, ut primo intuitu a quovis 
dignofcuntur. Nonnullse Polytricbi fpecies apophyli 
feu margine exiguo & vix nudis oculis detegendo, 
bafin antheras cingente, gaudent, qui cum umbra- 
culo horum nondum expanfo aliquaro. fimilitudi- 
nem habet, & chara&erem Polytrichi nobis porri- 
geret, defumto a calyptra villofa , meliorem forte 
tutioremque. Cum Fontinali genere convenire 
vetat perichcetium. A Lycopodio & Porella toto 
Ccelo difTerunt. Quare unicum Spbagni genus fu- 
pereft; cujus chara&eri propius accedunt, licet 
quemcumque botanices peritum ingens non fugiat 
difcrepantia; i) anthera ore ciliato, nec ut in 
Sphagno integerrimo; 2) apophyfi membranacea, 

capi- 



*) Calyptram in Mufcis umbracularis , dum per Lapponiam 
peregrinabatur , ftudiofe quaefivit acutifiimus D. Afontin , at 
nulla ipfi obvia fuit, potuit tarnen h&c pars , uti minutifiima 
fe oculis vere lynceis fubducere; attamen cum CalvpTam in 
Specie 3. abfolute exiftere obfervaverim , etiam eandem in 
Specie (. 2. adefie , quamvis non vifam, afferere nullus du- 
bito ; ideoque etiam mutavi mutanda. 



/ 



SPLACHNUM. 



capitulum excedente, colorata, reflexa, nec ut 
in Sphagno apophyfi minima, rudi, erefta; 3) fio- 
ribus femineis ftellatis ut in Polytricho & Bryo, 
quae in Sphagno defunt. Ut taceam calyptram 
nec non membranam fugacem inter apophyfin & 
antheram Sphagni , qua noftrum genus omnino 
caret. 

Hinc, cum rarifllmos noftros Mufcos umbracu- 
latos refpuant genera Mufcorum antea cognita, 
nec prasterea notam nuper nominata evidentiorem 
poflideant , mei officii eflc exiftimavi novum 
ftabilire genus , cujus characierem tam naturalem 
quam eflentialem heic fifto, & quidem primo 

Cbaratterem Naturalem. 

* Mafculus flos pedunculo ex apice ramorum 
elevatus. 

CALYX Calyptra conica, laevis, minima. 

ANTHERA cylindrica. 

Operculo hemifphserico obte&a; Dentihis de- 
hifcens octo, reflexis; annulo oris deftituta. 

RECEPTACULUM membranaceum, coloratum, 
maxfmum, fub anthera. 

* Femineus flos in diverfa planta. 

CALYX ftellaris, terminalis, feflilis, conftruchis 
foliolis pluribus, fubulatis, undique divergen- 
tibus. 

PISTILLI plurimi, centrales, faftigiati, colorati, 
breves. 

Cbaratte- 



SPLACHNUM. 27 r 



. 9 Cbaratterem EJJentiakm. 

ANTHERA calyptrata, operculata, receptaculo 
membranaceo, colorato, maximo impofita. 

Genericis itaque Chara&eribus propofitis, No- 
men antiquum, SPLACHNUM, huic adjungam, 
mutuatum a Diofcoride, qui Mufcis hoc impoftiit. 
Nomen genericum chara&erem eflentialem expri- 
mens in promtu quidem me habui|Te, non eric 
diffitendum; fed, ne mori a Botanicis recepto 
contrarius viderer, fuadente etiam Fund. bot. §. 241. 
vagum illud certo generi pnefigere volui. Origo 
hujus nominis omnino eft gneca, a voce Z:7*.«yX~ 
vov 9 abje&a litera y, fuos ducit natales. 

§. IV. 

SPECIES tres novo Splacbni generi legitime 
ilabilito adne&am; quarum, quamvis fibi invicem 
valde fimilium, veras differentias in praxi botani- 
ces vel leviter verfatus inveniet. Nam in mo- 
dum Bryi, foliis ad fummitatem 'caulis congeftis, 
acumine angufto terminatis & peduncuio feu feta 
cx apice caulis prodeunte, omnes crefcunt. Capi- 
tula pra?terea earum paullo adcuratius infpicientes 
truncata, operculo te&a, obfervabunt. Inprimis 
vero harum umbraculum initio virefcens parte 
fuperiore bafi capituli adfigitur, inferiore autem 
pedunculo cohseret; quod poftmodum magis ma- 
gisque extenfum colorem rautat. Quum adeo 
conveniant in plurimis, notam quoque fingularem 
fibi communem habeant, quin ad idem genus re- 
ferantur, in dubium venire non poteft. Utrum 
vero tanquam diftin&ae fpecies fint fejungenda?, 
nec ne, inquirere mihi nunc incumbit. 

Diffe- 



SPLACHNUM. 



DifFerentias noftrarum Stirpium a diVcr^a.fb- 
liorum figura, quse in lutea latior, ftudio fuper- 
fedeo, meque ad confiderandum umbraculurn con- 
fero, cujus diflimilitudo omnium in fe conver- 
tentium oculos necefle feriat. Etenim fpecies 
prius detetta, ratione coloris , primo difcrepat ab 
altera, cum faturate rubro illa, haec autem dikite 
flavo gaudeat; qui colores haud faciie pro indi- 
viduo variante poflunt, experientia diclitante, 
haberi; LiceS» enim color ruber in album faepius 
mutetur, in luteum tamen rariflime, fi plnntse, 
quae omni modo omnibusque coloribus ludunt, 
excipiantur. Adtentum omnium maxime Jigara 
mnbraculi meretur oculum, qua? Rubra eft convexa 
in modum campanre feu hcmifphaerii , Lutece autem, 
ad macuritatem perducfce femper horizontaliter 
plana, ante maturitatem vero conica, nec unquam 
convexa. Hifce fufFultus rationibus nominatos 
Mufcos in Tres jure quodam meo diftinguo fpe- 
cies, additis conftantibus difFerentiis fpecificis, 
fynonymis quoque & Jocis natalibus. 

v. 

I. SPLACHNUM rubrum umbraculo convexo. 
(Fig. II.) 

Mufcus norvegicus, umbraeulo ruberrimo in- 

fignitus. Pet. muf. ?o. t. i. /. 10. Rajibifl. 

pl. III. p. 37. Buxb. acl. petr. IIL pag. 271. 

Dill. bift. mufc. app. p. 547. t. 83. /. 9. 
Mufcus aureus capillaris minor norvegicus, 

fummo caule ad capitulum fcutigerus. Pluk. 

alm, p. 246. 

Mufcus coronatus norvegicus, pediculo lon- 
giflimo, umbracuio amplo. Morif. bifi. oxon. 
III. p. 630. n. 10. 

Lichen > 



SPLACHNUM. 273 

Lichen, capillaceo folio, elatior, pelvi ruber- 
rima. Tourn. inft. p. 550. 

Anglice: Whee1er's Bongrace Mofs. 

Habitat in Norvegia ad Portsgrund; Rich. Whee- 
ler. In Sibiria omni ; Gmelinus. In Finlandia 
prope Aboam; Argillander. - Locis turfofis, 
humidis, umbrofis. 

WHEELER Rich. primae hujus Mufci in- 
ventionis gloria tribuenda, qui anno 1695. i!!um 
ad Portsground in Norvegia le&um cum Jacobo 
PETIVERO communicavit. Clariflimus hlc Bo- 
tanicus ejusmodi raram plantam e tenebris pro- 
trac^am, quae Mufeum fuum, petiverianum dictum, 
intraret, dignam reputavit; ubi etiam pag. II. n.jo. 
t. I. f. 70. occurrit fub nomine MUSCI Norvegici, 
umbraculo ruberrimo infigniti; We owe tbe difco- 
very of this elegant Plant to my kind Friend Mr. 
Richard Wheeler , who gatherd it near Portsground 
in Norway , and for its fingularity and likenefs , I think 
it may not very improperly be called his Norway Bon- 
grace Mofs. Huic etjam iconcm primam , parum 
tamen bonam addidit, qua? folia anguftiora, pe- 
dunculum longiorem & curvum , umbraculum craf- 
fius & plicatum, vafculum turbinatum minusque, 
quam revera eft, repraefentat. Petiverum a fingu- 
lari ftructura deceptum, fungum e fummitate cu- 
jusdam Mufci enatum, pro Mufco habuiife, pluri- 
mis perfuafit manca illa hiftoria. 

PLUKENETIUS acccptum a Petivero anno 
1696. in Almagefto, pag. 246. fequentibus proponic 
verbis : MUSCUS aureus capillaris roinor norve- 
Tom. II. S gicus, 



»74 



SPLACHXUM. 



- : ;us, lumroo cauie ad capitulum fcutigerus: Eu: 

emm capitula umbelhe fatis ampla , elegantis pbeer.icei 
coloriSj fcutum quodmnmodo referentis medio (convexa 
farte) ituutuntur , ad Dom. Petrcer ex Norvegia 
• ::fa Xecce verbls F '.u'-:--:-:::: ac 3t:s r.o:i::a 
e|us evafit clarior, irrcrimis cum nalhm dedcri: 
ngurara. 

BOBJRTUS in HAoria plantarum Morifoni 
VeLIIl. anoo 1699. edito, & quidem pag. 630. 
n. 10. hunc introducit. MCTSCUS coronatus Nor- 
vegicus pediculo longiffimo, umbraculo amplo. 
X:r:r:'J ; ;::: _"-:: ::.'•.; }■':. ':: D.->:. P i-r ex 
adfueta rnduftria e Norvegia aJpuJhit) debita ejl. 
Folia ei angufta, pracedentibus JimLia, per uhcialem 
longitudinem cauticuhan convefliunt; e quorum medio 
erigitur pedicuhts nudus , gracilis , lavis , 4 aut 5 pol- 
tices altus , 5v: umbracuhan rotuvdum femunciaU dia- 
me: r : . ::" '": ": , ruterrimo colore infettum , m jkmmm 
Jutfulcit. Prirous itaque defcriptionem qoamvis im- 
"perfefrsm cec.t. c: :f:. 15. ;. ;. -". ic. iccr.ern 
adnectit petiverianam. 

RAJUS ccccue Mu:ci ' icpra ccrrirr.er.orati 
mentionem in H: z :r:j Plantarum Fol III. (quod 
prodiit anno 1702.) p*g.3?. faciens, nomine ver- 
: 1 -ue PlukenetH & Petroeri contentus nihil quid- 
quam addit. -Forte, deficiente hojus cognitione, 
debitam ei adferre lucera nec Is y nec Tournefortius 
potuit, ut me credere fuadet nomen, quoi illi 
TOURXEFORTIUS in Infiitutiombus pag. 550. 
tribuit, fpecificum: LICHEN, capillaceo fotio , 
elatior, pelvi rvberrima. Quum neque defcriptio- 
nem neque iconem emendaverint, fed ficco, quod 
£ : -c:, pede prsterieri:::. 

Sic 



SPLACHXUM. :-r 

Sic oftendi, Mufcura iHum a U":^'m primo 
detectum quicquies a Botanicis, Petivero nemps, 
Plukenetio, Bobarto , fiajfl & Tourneforiio fuiffe coni- 
memoncura. Quare ejus fata fub periodo fccun- 
da , dum inventores circa Lenam Sibiria fluvium 
agnofcit Botanicos regrj Ruthenici, confiderare 
me jubet ordo. 

BUXBAUMIO miifs plants iocus in j£3b 
petropoL Vol. III. p. 271. conced::'jr, non fine re- 
prehenfione Tournefortii: Genuina Mufci fpecies eft 
Mufcus Xorvegicus uvwraculo rvberrmo infgnitus. 
Muf. Petiv. quem Toumefortius incongrue Lictembus 
accenfuit , & Licbenem capillaceo folio elatiorem pelvi 
ruberrima vocat, deceptus forte a fcuto, quod bic in 
fwmno fert pediculo , cum fciret multos ex Licbenibus 
effe futigeros. Sed boc fcutum in .boc Mufco vices 
gerit calyptra , fumrno nempe capitulo pyriformi impofi- 
tutn, CT efi caiyptra quafi expanfa, quod jam obfer; :- 
vit Plukenstius in Almagefto, qui inquit, quod ejus 
capitula umbella fatis ampla, elegantis pbcenicei coVo- 
ris, fcutum quodammodo refereniis , medio innitantur. 
Hinc Buxbaumium, illo vifo, obfervafTe vafcula 
patet; quantum autem , umbracuiurn vafculo in 
modum calyptrae imponens, a vero aberraverit, 
fitus demonftrat cor.:rarius. 

DILLEXIUS tandem per Ciar. Job. Am- 
mannum fpecimen hujus habuit, cuius cefcriptio- 
nem, ab Hiflori* Mufc. appendice & pag. 547. de- 
fumtam , uci uitimam ita optimam coronidis loco 
adferam: Junior icmbellam parvam fubviridem babet, 
cui capfula infidet parva cum operculo obtufo , figwa 
turbir.ala: feta breviores, fubter umbellam turgidi- 
ufcula, velut receptacuia, videntwr matma puiveru- 
lents , ad capfulam transmittenda. Pauilo perfeilio- 

S 2 rts 



SPLACHNUM. 



res capfula majores umbella nor.nikil ampliores fiunt, 
colore obfcure purpureo: feta fubrubet, cujus pars Jit- 
perior & craffior umbellam ingreffa, per eam transtu- 
cet. Pojlea umbella magis aucta colore faturanter 
rubro tinguntur : Capfula operculo dimijfo denticulata 
fiunt, cf dijjlata farina feta receptaculum evanefcit: 
feta jam longiores facta magis rubent. Adultior um- 
bellas latiores faturanter rubras , fetas porro longiores 
mogis rubentes obtinet. Capfula per maturitatem 
ocbreo colore funt : umbella tenues , membranacea , 
fubtus cava^ quibus feta inferitur. Folia latiufcula, 
nervo dijlincta, dilute & late viridia, in mucrunem 
produCla, tenuia, pellucida; Calyptra defunt: videntur 
pracoccs & caduca. Umbella pro his haberi non 
pojfunt, quoniam ha perjiant & fubter capfulas locan- 
tur. Videntur refpondere Bryi fpecierum 3. 4. <ff 5. 
capfularum ventri, quin (f capfula , opercula & folia 
midtum cum illis habeant fimilitudinis , ut Bryi fpzcie- 
bus non incongrue forte accenfeatur hic Rfufcus; ve- 
rum qui nafceatem videbunt , adcuratius poterunt Jia- 
tuere. Umbella in omnibus nojtris exemplaribus non 
plana & expanfa funt , nt Petiverus pingit; fed de- 
mijfa , pallii injtar , pendent» 

Quidquid igitur in hunc usque diem obferva- 
tum feriptumque fit, & ad ejus dilucidationem 
conducat, propofui, fi modo unicum addere li- 
ceat. Anno 1748. Upfaliam Abrah. Argillander , 
Medicina? fhidiofus, natinne Fenno, Ihidiorum 
gratia adiit; cujus inter plantas ficcas Splachnum 
umbraculo rubro Nobil. Dom. Prafidi occurrit, 
quod loco depreffo ac paludofo ad pagum JVanha- 
linda , feptentrionem verfus ab urbe Aboenfi, in- 
ter abietes legerat. Quum ad maturitatem jam 
perveniffent fpecimina prcefentia; num calyptrata, 
an nuda fuiffet Anthera, determinare haud potuic 

Nobil. 



SPLACIINUM. 



277 



Nobil. Dom. Prafes; quare me ornnesque fuos 
difcipulos ad plantam adeo raram & fpeciofam in- 
veftigandam examinique adcurato fubjiciendam, eft 
adhortatus. 

§. VI. 

II. SPLACHNUM lateum umbraculo plano (Fig. /.). 
Suecis Parafol-molTa. 

Habitat in Lapponia Tornenji, & in Lulenfi prope 
Tjomitis , ad latus montis alpini Snirack, & ad 
jockmock, nec non in U r eflrobotbnia ad oftium 
fiuvii Calicenfis. Floret menfe Junio ineunte. 

Plantas nonnullas rariores, qua? Lapponiam 
Tornenfem folum natale agnofcebant , quarum una 
erat ha?c umbraculo luteo , rei metallica? per 
Weftrobotbniam Prajfectus , Celeb. Dom. Prajfidis 
comes olim itinerisque Gotlandici focius , Nobil. 
Dom. PETRUS ADLERHEIM, plantarum & 
fcientia? botanices a?ftimator egregius, anno 1746'. 
ad Nobil. Dom. Prafulem milit. Huic ad offici- 
nam aerariam Kengis inventae nornen fuecicum 
(Parafol- Mojfa) impofuit. Anno fequente vivus 
mufcus, una cum aliis lapponicis ad hortum 
noftrum academicum a Viro nuper laudato miffus 
eft, fed brevi periit. Ex his patet, Nobil. Dom. 
Adlerbeim primae deteciionis honorem promeritura 
fuifte. 

• 

MIHI, qui ante inceptum itcr lapponicum hccc 
omnia a D. Praefide cognita habui, hujus invefti- 
gandi fpes jamjam erat. Nec opinione deceptus. 
Vix enim in confpeftum venerant nivofe alpes 1, 

S 3 cum 



278 



SPLACHNUM. 



cum non procul a domo, Tiomitis dicta, cujusdam 
Novaccolae, ad arbores paludc fepuitas putridasque 
noftram plantam copiofe crefcentcm confpexi. Pau- 
cis interje&is diebus, montern alpinum Snirack 
confcendens, vegetabilia alpina quaefiturus * ad 
ipfius montis latus eandem invcni. qua? deinde fub 
toto itinere oculis meis fefe fubduxit, donec re- 
vertenti ad ripam lacus Purkiaurenfis , milliare 
unum cum dimidio a templo Jockmockfenfi diftan- 
tem, iterum occurrit ; Tribus hifcc locis adparuit 
pulcherrima frucliftcatione; verum quarta vice cau- 
]es pedunculis defrir.uti circa medium Angufti ad 
littus oris fluvii Calicenfis in Wejlrobothnia a me 
funt vifi. 

Occafionern itaque hujus per omnes aetates a 
prima infantia ad fene&am usque decrepitam in- 
ipiciendx 5 , examinanda? & futiicienter defcribendae 
habui feliciftimam. Hifce obfervationibus innixus 
non modo dicere, Mufcum hunc defcribere, no- 
vum etiam condere genus , atque characlerem 
imponere fum aufus. Ut autem omnes Botanici 
cognitionem hujus fpeciei fuffkientem & claram 
obtineant , adjungam defcriptionem fecundum le- 
ges botanicas faclam. 

(Mas. Fig. I. i. 2. 3. 4. 5. 7.) 

RADIX fibrofa, perpendicularis , vix ramofa. 

CAULIS firnpliciffimus , foliatus, recli^s, peren- 
nis, teres, glaber, Jongitudine dimidii pollicis, 
interdum linecE latitudinem vix fuperans. 

FOLIA fparfa ; fumma dimidiam cauiis longitudi- 
nem adtingentia , obverfe ovata, integerrima, 

niti- 



SPLACHNUM. 



279 



nitida, pellucida, obtufa cum acumine: infima 
quadruplo minpra; omnia patentia, carinata. 

PEDUNCULUS fere digitalis, ex aureo pur- 
purafcens, ad apicem magis magisque dilute 
viridis. 

ANTHERA ex rubro fufca, cylindrica , fupra 
operculo, infra umbraculo donata; operculo de- 
cidente, remanet in margine fuperiori antheraj 
corona membranacea , acute ad bafin in plures 
valvulas dilfecla, qua? prout umbraculum in pla- 
num expanditur, defle&itur ad latus antherae, 
quam arcle cingit; in medio fummitatis antherae 
confpicitur parvum corpus columnare , apice ex- 
cavatum. 

OPERC ULUM parvum, hemifphaericum , ferru- 
gineum; fub quo pollen viride reconditur. 

UMBRACULUM ante expanfionem viride 
(Fig. I.) tum quoque margo ejus pedunculo 
omnino adnatus in formam turbinato • ovatam 
(Fig. 2.); poftea a pedunculo folvitur, expan- 
ditur (Fig. 3. 4. 5.), donec horizontale evadat 
Fig. 7.), dum color paullatim in luteum abit , 
fupra glaberrimum, infra reticulato-rugofum. 

(Femina Fig. I. <5. ) 

Radix tenuifTima, fibrofa , fimplex, perpendicu- 
laris. 

Caulis cjusdem fere cum Maris longitudinis , in- 
teger, foliatus. 

Folia fuprema 3 vel 4, Ianceolata, viridia , di- 
ftantia; inferiora fetacea, prioribus roulto lon- 
giora, fufca, numerofa. 

S 4 Capi- 



28o 



SPLACHNUM. 



Capitulum terminale, fcfiile, rotundum, in vertice 
foliolis fubulatis illo duplo lcngioribus in mo- 
dum ltelia? coronaturn ; cujui medium fiiamcnta 
nudis oculis vix perceptibilia occupant. 

Planta? hae femineae ad nullam aliam pertinent, 
cum eas eodem loco ac mafculinas, nec alibi 
conftanier invenerim; propiores deinde collocatae 
e(Tent ad indicandum arclum earutn connubmm; 
tandemque terram limolam & udam, ubi nulla? alis 
cryptogamiflte ante oculos veniebant, amarent. 

. 5. VII. 

III. SPLACHNUM ampullacewn umbraculo ampul- 
laceo claufo. 

Adiantum aureum rninus, capitulis ereciis coro- 
liatis. Raj. angl. i. p. 237. cjf 2. p. 30. hift. 
app- 35- 

Mufcus aureus capillaris minor, capitulis gcmi- 
natis ereftis mutuo incubitu adnatis. Pluk. 
ahn. 246. Morif. bift. 3. p. 620. /15. t. 6. 
f. 10. 

Mufcus capillaceus minor, capitulis geminatis. 
Tournef. inft. 552. VailL parif. 130. t. 26. f.4. 

Mufcus capillaccus, capitulis pyriformibus tubu- 
lofis. Buxh. cent. 2. p. i. t. 1. f. 1. 

Bryum ereclis gigartinis capitulis, foliis ferpilli 
peilucidis acutis. Raj. angl. 3. p. 93. 

Bryum ampuilaceum, foliis thymi pellucidis, 
collo ftricUore. Dill. mufc. 343. t. 44. /.3. 

Habitat in Paludibus cefpitofis fylvaticis Jnglia, 
Sibiria , Helvetia, Gallia, nec non in Snecia, 

uti 



SPLACHNUM. 



281 



uti in Deferto Jumkilenfi Uplandia?. Floret 
menfe Junio. 

Defcriptionem & Hiftoriam hujus Mufci perfe6ram, 
datam a. p. m. Dillenio, recudere fuperfedeo, 
uti hodie notiflimam. 

UMBRACULUM hujus fit ex pedunculo dilatato 
infra Antheram in Receptaculum ampullaceum, 
vacuum , pcilucidum , cui fuperimpofita effc 
antbera minima; hoc umbraculum habuere Bota- 
nici pro anthera, at antheram ipfam pro ore 
& roftro ejusdem, cum tamen umbraculum nullo 
fcateat polline-, & antherai fundus diflepimento 
diftinftus fit a receptaculo, quod forte illis con- 
ftitit, qui duplicem antheram fibi formarunt. 

DifFert adeoque haec fpecies a pr&cedentibus , eo 
quod umbraculum in hac reflexum eft ad pe- 
dunculi latus & eo unitum , (uti pra^cedentes 
quum primum progerminant) , nec difcedit a 
pedunculo, aut feparatur inferne, quemadmo- 
dum pra-cedentes ; at vero ampullam recepta- 
culi nullus perforat pedunculus, fed in latera 
ejusdem tranfit. Hinc Receptaculum in hac 
fpecie lagenam refert, in praecedentibus vero 
membranam planam. 

Varietates hujus binas, easque infignes, legimus in 
noftris paludibus, quas pro diftinctis fpeciebus 
facile fUmeremus, praefertim cum eodem tem- 
pore & loco occurrant, nifi auttoritas p. m. 
Dillenii refifteret, qui forte pluries mufcum 
legerat. 

«. SPLACHNUM (vafculofiim) nmbraculo amp:d~ 
laceo claufo turbinato. 

Habitat in folo uliginofo Ipongiofo. 

S 5 Folia 



282 



SPLACHNUM. 



Folia gerit lanceolata, acuminata. 

Umbraculum flavum , turbinato - conicum : late- 
nbus redis, bafi planiufcula. 

/3. SPLACHNUM (amjndlaceum) umbraculo am- 
pidlaceo claufo obverfe ovato. 

Habitat eodem loco cum praeccdente, fed 
fupra vetus fimum vaccinum. 

Folia gerit ovata, acuta. 

Umbracidum atropurpureum , obverfe ovatum, 
lateribus & bafi gibbis. 

Mufcorum omnium vere fpeciofifllmi funt hi 
nofr.ri, nec pulchritudine aliis plantis perfe&ioribus 
cedunt; ita ut videatur fummus Opifex illis, qui 
Mufcos contemtu habent, hoc uno os occludere, 
faltim fuam Majeftatem in parvis & fimplicioribus 
perfpici voluilfe. 0! quam iucunda funt omnia Dei 
opera ! quamvis minimam eorum particulam vix perfpi- 
cere pofimus. Ouid fibi velint , interrogare non aude- 
mus ; unum qnodqiie enim ita creavit , ut aliquid omnino 
utilitatis babeat. Syr. XLII, 23. XXXIX, 26. 



TABU- 



Tab.lll 




SPLACHNUM. 



283 



T A B U L A. 

Fig. I. S PLA CHN UM luteum. 

n. t. Mufcus nuper enatus ante expanfionem 
umbraculi. 

2. Ubi umbraculum incipit intumefcere. 

3. Umbraculum incipit dilatari. 

4. Idem adhuc magis expandi. 

4. Cujus Anthera autia antequam dehifcat, 

5. Mufcus naturali magnitudine a latere vifus. 

a. Anthera aitcta ore dehifcere incipiens. 

b. Anthera aucla oris denticulis naturaliter 
reflexis, rernanente in medio columna. 

Umbraculum auftum indicans refiexum fiturn. 

6. Femina hujus mufci terminata ftellula. 

7. Mufcus mas fuperne vifus. 
7. Naturali magnitudine 

Fig. II. SPLJCHNUM rubrum. 

1. Mufcus adhuc tener. 

2. Idera adultior antequam anthera dehifcat. 

3. Idem aetate matura, anthera dehifcente. 

4. Idem rarius duplici pcdunculo, & naturali 

magnitudine. 
4. Idem microfcopio vifus umbraculo cam- 
panulato f. hemifphaerico. 

5. Idem a Dillenio mutuatus, umbraculo in- 
ferne fimo f. repando, minus adcurate de- 
lineato. 

Fig. III. J UNC US biglumis 

1. 2. Planta naturali magnitudine. 

a. Corolla. 

b. Petala. 

c. Glumac univerfalis valvula exterior. 

d. Genitalia. 

e. Stamina. E. E. aucla magnitudine. 
f Pillillum. F. idem auftum. 



XXVII. 



XXVII. 

S E M I N A 

MUSCORUM 

PR^ESIDE 
D. D. CAR. LlNNiEO 

H. T. RECTORE MAGNIFICO 
propofuit 
ALUMNUS REGIUS 

PETRUS JONAS BERGIUS 

Smolandus. 
Upfalia 1750. Maj. 25. 



§. I. 

Natura admirabile fummi Conditoris opus, 
tam artificiofa ferie nexa eft atque con- 
ftrufta , ut quo quis melius fubtiliiTimi or- 
dinis conltantiam perfpiciat, eo propius a fa- 
pientiac adytis abefle, jure meritoque exiftimetur. 
Quot ille quaefo rerum continuationes videt, quafi 
lege quadam, & necefTitate natura^, aptiffime con- 
nexarum? Quot ille diligenter obfervara, & longo 
rerum ufu inventa, experiendo cognofcit & col- 
ligit? quse tamen omnia adeo fibi non repugnant, 
ut potius inter fe fimilitudinc quadam & con- 

nexio- 



SEMINA MUSCORUM. 285 



nexione contineantur, quod ipfum aliter efTe ne- 
quit, fi natura rerum conftabit; nam nili fibi ipfa 
efTet confentiens, nifi ultima primis & mediis re- 
fpoivlerent, numne illico ipfa mole vehiti fua 
rueret ? Quid, quod nullo paclo formari, nedum 
confiftere, poxuerit, nifi tota compages, quadam 
veluti catena , fuis effet articulis aditricta & col- 
ligata? Sed ut de cognitione pauca dicam, quam 
incipiendo a nobismetipfis , & progrediendo ad alia 
magis abftrufa, multa rerum varietate edocti, 
acquirimus, fciendum in univerfum eft, quanto 
res qua?que nobilior, & a contemtu elegantiorum 
hominum remotior, tanto majori in luce a doctif- 
fimo quoque effe colloeatam, quarum vero in- 
fima conditio eft rerum , eas perpetuis veluti te- 
nebris damnatas, diutiffime latere & ignorari. 
Quum vero ab eodem furamo Opifice fint pro- 
fecta, quid eft, quod haec perinde ac illa curiofis 
luftrari oculis vetet? Quafi vero Leo, Rex ani- 
malium, majori conftitifTet fupremo rerum Condi- 
tori, quam humillimi !oci Talpa. At non eadem 
utriusque curcE eft utilitas, nec nobis certe qua- 
rumvis rerum peritia eadem opera conftat. Ad 
magnorum animalium fcientiam, experientia duce, 
, multi pervenerunt, in minoribus animantibus diu 
fubfiftente eorum induftria & haerente. Idem acci- 
dit herbarum ftudiolis. Majoribus in plantis, 
omnia acu propemodum tangere nobis videmur, 
ut caulem, folia, florem, fructum; Mufcis 
vero & Algis fimpliciffimis oculos fubje&is, 
perfospe Caulem & Folia; Florem & Fruftum 
diltinguere vix valemus. 

§. II. 

Longi temporis ufu & experientia addidice- 
runt herbarum periti, id quod in vulgus hodie in- 

crcbuit, 



286 SEMINA MUSCORUM. 



crebuit, omnes nempc piantas, fuis gnudere femi- 
nibus; femperque flores antecfdere fcmina. Ar- 
gumenta vero, fententiae huic nucusque oppofita, 
veritatem difti infirmatura, praeeipue duo funt, 
eoque redeunt: ut Fruclus fne floribus ; & flores 
fne fructu, dari contendant. Quod utrumque 
adfertioni noftra; aperte adverfatur. Sed ab op- 
pugnationibus difTenticntium facile nos vindica- 
mus, cum non modo rarius hujusmodi fint exempla 
a Botanicis repetita, verum etiam fufficienti ratio- 
ne, in ilJa fubtilitate, deftituta. 

§. III. 

FRUCTUS SINE FLORE dari, fcquentibus 
exemplis demonftrare conaremur, qui hodie prin- 
cipium fruciificationis ncgant; Videiicet collecta 
funt illa ex Ficu, Anandria, Ruellia, Pentagonia, 
Volubili, Violis , Maio. 

FICUS Carica; Veteres vulgo in ea verfati func 
opinione, Ficum folam cfle arborem, floribus non 
gaudentem. Sed quod multos habeat flores, illos- 
que fructu inclufos, detexit Cordus , folide demon- 
ftravit Nijfolius , ' & prsecipue D. Hegardt in DHf. 
de Ficu Upf. 1744. Nihil ergo aliud delideratur, 
quam ut Calyx five Receptaculum commune Fi- 
cus nunc coar&atum , espanderetur , ficuti in Fio- 
re Dorftenhe habemus, quod ii fleret, icque di- 
ftin&e flores Ficus, ac Dorfteniaa, videremus. 

TUSSILAGO Anandria di^a. Hort. Upf. 
259. Hiecce plerumque calyce inftru&a eft con- 
riivente & claufo, floribusque deftituta mani- 
feftis, nihilo tamen minus femina producit matu- 

rata; 



SEMINA MUSCORUM. 



287 



rata ; vid. Turfen. Di(T. de Anandria p. 9. Quod 
vero latitent in fundo Calycis flofcuii, perinde 
atque in Ficu; utque etjam en.dem planta, clima- 
te calidiore, vel Tepidario aflervata, florefcat, 
& flores promat apertos atque explicatos, lucu- 
lentifllme liquet a Cel. PR^ESIDIS Hort. Upf. cit. 
loc. Tab. III. f. 2. 

RUELLIA Clandeftina,foliis petiolatis,pedvnculis lon- 
gis fubdivifis nudis. Hort. Upf. 179. Ha>c fuo gnudet 
calyce, raro autem ita enata etl Corolla , ut m 
oculos incurrat ; nihilo tamen minus fruclum can- 
dcm promit maturatum. Si autem Calyx exami- 
netur, rudimentum Corollae, in fundo illius, quafi 
exficcatum, invenitur; & cum accurate aperitur, 
vifui quatuor minimaj antberae occurrunt, quas 
parvum fecundant Piftillum. Videmus itaque 
hancce florefcere, quamvis Corolla illud non 
manifeftet. 

CAMPANULA Pentagonia. Hort. Upf. p. 40. 
n. 3. Hanc excrefcentem , Calyces varios nan- 
cifci videmus: Coroilam autem adefle, vifu ex- 
plorare non poflumus, pra-fertim in primis flo- 
ribus; tantum vero abeft, ut eam ob cauflam 11 e- 
rilis fit, ut potius femina femper porrigat matu- 
rata, quum rudimenta Staminum & Piftiilorum 
femet oftendant & in fundo Calycum miniraa 
latkent. 

IPOMOEA Tes tigridis,foliis palmatis, floribus aggn- 
gatis. Fl. Ze)l.-y. VOLUBILIS Dillenii. In horto 
Academico obfervavimus illam , per a.liquot annos, 
fine flore, fruchim tuliife; unusquisque enim pe- 
dunculus, capitulum fuum, multis gauderjs Calyci- 

bus 



288 SEMINA MUSCORUM. 



bus Corolla deftitutis, protulit; cujus tamen ru- 
dimentum, aridum fere, in fundo calycis reper- 
tum fuit, in cujusque ccntro Antherae & Stigma- 
ta latebant. 

VIOLA mirabilis floribus radicalihus corollatis ah- 
ortientihus , caulinis apetalis feminiferis. Fl. Suec.jiy. 
Heecce primo vere, perfectos e radice producit 
flores, qua3 tamen omnes abortiunt; poltea au- 
tcm, durante a?ftate, flores apetaios, five Caly-- 
ces Corolla carcntes, cauli infidentes, protrudit, 
qui dcnique fruclum maturatum oltendunt. 

VIOLA pinnata,montana laciniato folio. Cluf.Hfi. r. 
p. 309. Invenimus fane latere in fundo hujus floris 
imperfecti Antheras duas fub foliolis calycinis Stigmata. 
occidtanles : femina etjam collecta e planta novas de- 
derunt, func verba & obfervationes Mlufirijfmi/L 
Equitis de RATHGEB , Legaii cafarei apud Rempl. 
Venetam, in literis ad Cl. Pra^iidem. 

VIOLA montana, foliis cordato lanceclatis , caulibus 
erelVsypedunculis teretibus. Viola martia arborefcens pur- 
purea. Bauh. pin. 199. Jacea tricolor , furrectis cau- 
libus , quibusdam arhorea dicta. Baub. bifi. 3. p. 547. 
Hcec primo vere caule & flores , iisque iucceden- 
tes fruclus producit; ab ingruente a;ftate , flores 
qui prodeunt, omnes conftruuntur calyce minimo, 
corolla plane nulla, ftaminibus obfcuris, tamen 
fruftus inde copiofiflimi obfervantur. 

MALUS pomifera ahsque floribus, defcripta in 
difieitatione, Marpurgi 1727, ab 111. Cbrifi. JFolffio. 
Hsec fuere praicipua illa argumenta, quae in me- 
dium protulere Botanici, thefin illam, quod 

nempe, 



SEMINA MUSCORUM. 289 



nempe, omnibus fruftibus neceflarium fit, fuos 
antea habuifle flores, deftruentia. Cum autem 
haec omnia accurate ponderamus atque perpendi- 
mus, invenimus fane, quamvis Corolla in pleris- 
que deliquefcat, latere tamen in fundo floris 
antheras incorruptas, qw£ polline fuo ftigmata 
beant; et ea ratione fecundatur fru&us. 

§. iv. 

FLORES SINE FRUCTU a), five quod idem 
eft, vegetabilia feminibus carentia, dari, falfo cre- 
diderunt nonnulli Au&ores, utque plus roboris 
effato illorum accederet, minimas, magisque ab- 
fconditas plantas Cryptogamiae depromferunt, 
nempe Filices , Mufcos, Algas & Fungos. 

FILICES ope feminum revivifcere, multis 
exemplis comprobatum eft. Teftantur hoc ex- 
perimenta Morifoni in bift. plant. 3. p. 565. Dil- 
knii in hift. mufc. prcef. p. 15. 

FUNGOS etjam a feminibus excrefcere, do- 
cent experimenta Micbelii in novis plantarum gene- 
ribus p. 136. Tab. 74. &c. 

FUCI Flores Fruftusque dcfcripfit Illuftris Re~ 
natas Antonius Reawnur in act. Parifinis a. 1711. 
p> 55' & 282. Ibidem etjam a. 17 12. /1.48. £5* 
Cel. Prcefes in itinere Wefirogotbico p. 168. 

MUSCOS 



a) Tournefortius dixit has plantas Flore (non femine) ca- 
rere , & alias & Flore & Fru&u f. femine carere. 



Tom. II. 



X 



290 SEMINA MUSCORUM. 



MUSCOS autem quod attinet, nullus morta- 
]ium eorum femina detegere potuit, fed intaclos, 
in huncce usque diem, reliquere Botanici omnes. 
Non parvam itaque me ab eruditis initurum 
gratiam fpero, fi occulta hsec & involuta aperire 
& in lucem proferre non dubitem. 

$. V. 

Per MUSCOS omnes illos intelligo, quos Ceh 
PRiESRS Syftemati fuo Naturae p. 143. inferuit: 
Polytricbum , Bryum , Hypnum , Mnium , Porellam , 
Splacbnum , Spbagnum, Fontimlem & Lycopodium. 
Omnibus hifce vafcula minima adeife videmus, 
quibus pulvis aliquis luteus ineft; qui, flammcS 
candelas infperfus, fulminat. Veterum animos 
opinio illa pervafit, farinam hancce pururn pu- 
tum e(Te femen; fed Dillenius illam pollen efle 
maris afferuit, cui etjam fententise favit Cel. 
PRiESES, cum in Fl. Lnppon. n. 395. tum in 
Generibus plantarum p. m. 500. Incoramodum au- 
tem , quod illis objicitur, omne inde eft, quod 
omnia diftincle videre non potuerunt. 

DILLENIUS in appendice Flor. Giffenfis p. 77. 
MUSCUM definivit, quod Jit plantce genus Semine 
prorfus carens , Floris vero loco proferens Capitula, 
farinam floridam continentia, cujus beneficio Folia ex- 
trema germinandi, cf fe propagandi facultatem acqui- 
rere videntur , cui eximie favent ramuli & folia peren- 
v.antia atque bumore quovis revivifcentia. Idem 111. 
au&or in Hift. mufc. introductione p. 14. dicit: 
Mnii capfulas puherulentas nudas , feminini generis 
efe probabile eft. Lycopodioides pfater capfulas fari- 
niferas, femineas , per easdem fpicas, interfperfas ba- 



SEMINA MUSCORUM. 291 



het - - - - Farina, quam omnium capfula diffant , 
ecido arniato , fimilis apparet farince antherarnm ; ob 
quam fimiiitudinem probabilis videtur ea fententia , quts 
eundeni ipfis finem adfcribit. Sed defunt femina femi- 
nina qua impragnent. Prxflo funt Genrmct in folio- 
rmi alis , in muUis Hypui fpeciebus obfer.vabiles , ut 
in Biflorta, Allio , Dentaria, Liiio. Ouidni extre- 
mitates ramorum vim procrefcendi a diclo polline ac- 
cipiant? - - - - Nec/ue tamen contendero, ex pol- 
line ijlo, mafculam jlfciem referente, mdlas enafi poffe 
plantas juniores. Hinc videmus, maximum nolhum 
Au&orein omnera moviffe lapidem, ut veritatem 
perveftigaret , a qua ecjam longe non aberat; 
cum illos fiores femineos accurate defcripferit 
atque deiineaverit , qui primum nobis femina 
Mufcorum oftenderunt. 

MICHELIUS in generib. plant. 108. t. 59. 
examinat Mufcorum Stellas, in quibus duas di- 
ftinftas partes obfervat: alias fcilicet fohaceas 
canaliculatas, quse ipfi flores feminci audiunt, 
alias vcro fubulatas articulatas , qme pro floribus 
mafculis ab eo habentur , etfi Stellatos Mufcos 
ipfe Mares vocat,' vafculofos vero Feminas elle 
non dubitat|t 

§. VI. 

SEXUM diftinctum in minimis Mufcis inve- 
niri, neminem fugere putarim, qui obfervavit 
Polytricbum, multaque Brya , partim capitulis, 
partim ftellis gaudere, Mnium contra duo di- 
verfa habere capitula, urmrn nudum & pulveru- 
lentum, alterum rnembranaceurn feu te&urn. Hinc 
autem celebris aliqu.mdo fubnata eft quocftio : an 
farina, illa quam capituia producunt, purum & pu- 

T 2 turn 



SEMINA MUSCORUM. 



tum fit femen? Numne Mufci ex hacce farina 
excrefcere polfent? Et numnc Stellce, quas in 
Polytricbo oculis cernimus, fubtilius femen edere 
pofient? Alii autcm , qui farinam, capitulis hifce 
inclufam, Pollen effe diclitavere, exiftimarunt 
illud in Folia incidere , illaquc fecundare; quae 
res, maximurn mihi fcrupulum injecit, cum in 
tota reliqua natura analogum quoddam non in- 
venerim. • 

Needhamius , in obfervationibus fuis microfco- 
picis, nuper demonftravit abfolutumque nobis 
dedit Characlerem POLLINIS antherarum; quod 
nempe in appropriato tiquore, feu aqua, diffiliat, 
& tenuiorem fubtilioremque eifentiam explodat; 
quse certe illa eft, unde PifHlla fecundentur. Adeo 
ut omni pollini, multitudo materiae, quafi in 
capfula quadam infit, quam efllat, & quae ita 
fubtilis eft, ut oculis armatis cerni non dum po- 
tuerit difbn&e. Plerumque tamen iiquorcm lllum 
tingit Pollen, in quo diffringitur. Novimus etj im, 
ducc experientia quotidiana, omne Pollen anthera- 
rum , cum flnmma> candelse infpergir.ur , fulgurare, 
e. gr. Semina (fic officinis dicta ) Lycopodii, 
quae tamen purum & putum funt Ifyllen. Cum 
vero tota illa farina, quae vafculis ineft mufco- 
rum, fupra flammam demilTa & difperfa, fulguret 
& in aqua diffiiiat, neceilario fequitur illam efTe 
Pollen antberarum, ita ut vafcula & capituia 
ha?cce, quae omnibus Mufcis infident, merae fint 
antheroe. 

« 

Ergo Mufci neque Perianthium (excepto Ly- 
copodio), neque Filamentum habent, fed Anthe- 
ram fuam, quce, in multis, Operculo & CaJyptra 

tefta 



SEMINA MUSCORUM. 



293 



te&a eft. Itaque Flores Mafculos in Mufcis clare 
videmus. Ubicunque autem Mas in fpecie qua- 
dam creata oecurrit, ibi etjam femina exiftet; 
feu ubi genitura Maris adeft, ibi nunquam for- 
irari poteft fetus, nifi auxiliatrix accedat femina. 
Sequitur itaque, flores femineos Mufcis etjam 
adelTe debere, quos velis remisque, ut ajunt, 
indagare necefTum habemus; nam , quod Pollen 
antberarum folia fecundet, valde abfonum ell 
exiltimare. 

§. VII. 

FEMINEOS FLORES Mufcorum diftin&e in- 
tuendi ergo , iumere debemus Lycopodium Selaginem, 
caule eretio dicbotomo. Fl. Lappon. 420. Suec. 857. quod 
femina, inter omnes Mufcos Europa?os, maxima 
gerit; & ideoque parciflime diffeminatur. In 
axillis foliorum , Antheras feffiles, bivalves, pol- 
line fetas, in eodem ramo numerofiffimas , repe- 
rimus, fed una cum illis, propagines quasdam 
prominentes etjam invenimus: Dillenius has pro- 
pagines Tab. 56. Fig. 1. litt. b. i. k. I. m. n. 0. p. 
pulchre delineavit atque defcripfit p. 179. Obfer- 
vavi, inquit, per ramos , prafertim fuperiora verfus, 
e foliorum alis , Corpufcula criflata , crebra , rigida , 
e fex laciniis incequalibus compofita, lacinia fuperiore 
& exteriore majore, galea infiar furrecta & concava, 
cui interius adnexa erant quatuor breviores lateraies , 
invicem aquales , capillacea , cum intermedia alia la- 
cinia paullo latiore. In bafi cobarent , & pediculo 
cuidam infident , e quibus poflea , (tenuioribus fattis) 
velut e calyce, prafertim in fummitate , Folia nafcun- 
tur bracleata , fatumnter viridia , ohtttfa , leviffime 
convexo- concava, terna coharentia , duobus exterius 
6? uno interius locatis , *jua fi ex calyce eximantur , 

T 3 in 



294 SEMINA MUSCORUM. 



in bad lcviter coharent, & Jingnla terna duas ligu» 
las , anam exterius , unam vnterius , bafi adnatam, 
monftrant. Plura non obfervavi, nec fcmini in his 
vel calycibus, vel foliis bracteatis iuvenire potui; fu- 
fpicnr autcm Bracteas illas folia feminalia ejfe & no- 
vanim plantarum productioni infervire. Catjula reni- 
formes, tum matura erant , in iisdem plantis, 
quibus corpora modo defcripta inharebant , nafce- 
bantur. / 

CIIARACTEREM hatic in viva planta, bre- 
vioribus verbis, ita percipio. Pcdunculus brevifc 
fimus, diphyllus. CALYX Perianthium tetraphyl- 
lum : foliolis lanceolatis, acuminatis; folioio ex- 
teriore magis concavo, ceteris duplo majore: 
lateralibus aequalibus, minoribus. STAMfNA 
nulla. PISTILLI loco in fundo floris, oculis 
armatis, obfervantur foliola quinque, vifum fere 
fugientia, pellucida, quce progreffu temporis ex- 
^refeunt in foliola majora tria lata, duo fcflicet 
conniventia in formam pedis bovini , fubjecla 
tertio anguftiore, & in duo minima, tribus no- 
minatis contraria. Ha:c quinque foiiola arcle 
conniventia & bafi unita, tempore autumnali 
matura decidunt a calyce perfiftente, & novam 
plantam propagant, radiculas e bafi exferentia. 

Cave ne GEMMAM credas foliola ha?c efTe? 
nunquam enim Gemma crefcit in fundo CaJycis 
loco fruftus, nifi femen ex praegreflb flore Gem- 
mam dicere velis, fed abufive; ipfi enim BUL- 
BILLI in Polygono viviparo nafcuntur loco flo- 
fis, nec in aut ex flore. Cave ne pro RA- 
MULI RUDIMENTO habeas femen Lyeopodii 
noftri; cum in hac fpecie # nunquam ramus nifi per 

dicho 



SEMINA MUSCORUM. 295 



dichotomiam prognafcatur. Dein etjam nec ra- 
idus unquam nifi in proliferis e calyce exoritur; 
& fi exoriretur, nunquam caderet e calyce tan- 
quam maturum femen, quod utrumque heic obti- 
net. Attende quomodo Calyx explicatur, & in 
fua foliola difiecatur; quomodo tunc in fundo 
hasret Piftilli analogum, pellucidum &minimum; 
quomodo hoc minimum grandefcit, virefcit, ma- 
turefcit, decidit, perfiftente calyce non majore; 
vel itaque hoc fru6tus erit, vel nulla certitudo 
Botanica. Has partes iconibus expreflimus , ubi 
Tab. III. fig. IV. n. 1. 2. Calyx naturali magni- 
tudine; 3. magnitudine auda; 4. idem Calyx 
antice " infpe&us ; 5. magnitudine aucra; 6. Se- 
men nudum a latere fuperiore; 8- a latere in- 
feriore; 7. Semen autta magnitudine fupra; 9. in- 
fra vifum. 

Quod verus hic fit flos, isque femineus b) 9 
omnes videre crediderim, qui in contemplandis 
examinandisque floribus aliquid confumfere tem- 
poris; fed in Piftillo feu Germine abfonum nobis 
obvenit, quod ftatim primordium plantse nudae 
absque cotyledonibus, tunica, pericarpii rudi- 
mento, ftylo & ftigmate videamus , id quod in 
nullis aliis vegetabilibus c) obfervari poteft ; adeo- 

T 4 que 



V) Aiafculini flores feu Antheraj pollinifers alis foliorum 
fparfi infident & folitarii, iique copiofiflirai. 

c) Gramina vivipara alpina (Fl. Suec. 79 /3 & 04 varie- 
tas 95. &c.) proxime accedunt ad Naturam Mufcorum , duro 
germina germinantia , iub ipfa florefcentia , in viva planta 
producant, tandemque ea dimittant ut in terram decidua ra- 
dices mox agant, quum brevis in alpibus seftas non admi:- 



296 SEMINA MUSCORUM. 



que multi facile in falfam illam induci poffent 
opinionem, memet dum calycem nominavi, prim- 
ordjum ramuli indicafte, e cujus centro foliola 
excrcfcerent; fed accuratus rerum obftrvator fa- 
cile deprehendet, Piftillum nobis dictum , ad quin- 
que tandem excrefcere foliola, a quibus duo illa 
exteriora minima, tria interiora majora funt, ita 
ut hsec foliola conftituant ipfiflimam Plumulam 
MaJpbigianam. Tandem e calyce decidit hocce 
quod piftilli vices geflit, & radices agit. Si hoc 
longitudinaliter aperiatur, ne ullum quidem vefti- 
gium feminis interius reconditum videri poteft. 
Hfcc obfervatio non poteft, quin occafionem, 
femina in Mufcis quaerendi, curiofo fubminiftret. 
Sed antequam hoc, quicquid eft lucis, in nobis 
fuboriri polTit, fcire debemus, quid Semen fit. 

§. VIII. 

Omnia animalia fuis ovis , omnesque plantas 
Seminibas fuis gaudere, veritas eft, quam expe- 
rientia omnes hujus aevi curiofos natune fcruta- 
tores edocuit. Quin ova fint femina, feminaque 
vice verfa fint ova, neminem hodie dubitaturum 
crediderim, poftquam illi, qui fexus plantarutn 
examinaverunt, fuas in medium protulerunt de- 
monftrationes ; videatur Wablbom. Sponf Plant. 
p. 20. Tab. I. Fig. IV. & V. OVUM, e. gr. 
Gallinae, conftat 1:0 Tefta & Membranis , 2:0 Al- 
bumine, 3:0 Vitello, cui 4:to Corculum feu Punaum 
vitse inclufum ha?ret, adeo ut Vitellus placentss 
uterina;, Albumenque potui inferviat. Ranarum 
autem ova, Tunicis careut; Pifcium ova Alba- 

mine 



teret facile gerniinationem in terra; fit deinde haec natur» 
plantatio in alpibus facillime, ubi terra lemper madida 
«ccurrit. 



SEMINA MUSCORUM. 



mine deftituta funt; Vitellum autcm apud omnes 
reperimus, nifi quod nonnulli Vermes forte fe- 
tus fuos fine hifce excludant. Ita etjam con- 
ftrufta funt SEMINA Plantarum; nam cruftam, 
five tunicas obveftientes habent; nullum tamen 
albumen in illis adeft ; loco autem vitelli Coty- 
ledones obtinent, quae parvum illud Corculwn nu- 
triunt. 

PISI femen proferamus exempli loco, quod, 
fi in aquam tepidam, vel humum madidam im- 
mittatur, ita tumere incipit, ut Membrance rum- 
pantur, dum ambo Cotyledones intumefcant, qui 
cum parvo Corculo connexi funt, cujus exterior 
mucro in terram defcendit, ut ex illo fiat Radix, 
interior autem Plumula , a qua excrefcit Herba, du- 
dum in foliola divifa effe videtur. 

COTYLEDONES fuccum haurire debere, 
ejusque ope teneram nutriri plantulam, luculen- 
ter videmus, quia fi Cotyledones arefcant, arefcit 
etjam ipfe Embryo plant<e. Eft itaque officium 
Cotyledonum , fufficienti humore Embryonera 
planta; beare, ne arefcat atque emoriatur. De 
cetero confervant Cotyledones plantulam illam 
feminalem, five Plumulam, quamdiu in femine 
fuo Iatet, a calore frigoreque, non aliter ac 
Gemma? arborum vel Bulbi radicum ; Quod lucu- 
lenter in Ceratocarpo videri poteft, ubi Embryo 
femini fuo inclufus eft, & totum femen, mem- 
brana fua cindum , quafi in humore natat, ne 
Eeftate, humore privatum , exficcetur. 

§• IX. 

Ex di&is (§. VIII.) eam de feminibus animo 
formamus notionem, omnia nempe fuos poflidere 

T 5 Coty- 



298 SEMINA MUSCORUM. 



Cotyledones, qui primum humorem plantas ad- 
danc, illamque ab injuriis aeris dcfendant; Sic 
cotyiedones ne arefcant, folida texit membrana 
fumrnus & prudentiOimus Opifex. llaec fententia 
in caulTa fuit, quod femina in Mufcis vifa non . 
fucrint. 

Mufci omnes eandem habent proprietatem ac 
Anaflatica f. Rofa de Hiericbo, quod nempe con- 
ftringuntur cum arefcant, quam primum autern 
aqua imbuuntur , ftatim expanduntur ; Quid? 
quod, ^ftate licct Mufci arefcant, revirefcunt ta- 
men, revivifcunt, crefcuntquc, quam primura 
imber, vel humidus autumnus, gelidaque hiems 
inftant, quam ob cauftam merito inter PJantas 
hiemales ab auclioribus numerantur. Omnibus 
femimbus infunt Embryones, Plumula, feu mini- 
ma planta in compendio (§. X.), ita ut EiTentia 
Ovi in corculo confiftat; reliquae autem partes 
feminis, adminicula tantum funt, qua? corculum 
confervant, fuccumque illi ex initio parant. Cum 
mufci ficcitate non emoriantur, liquidem ad in- 
ftaurandam fuam vitam, huraorem tantum requi- 
runt, opus non fuit Summo Creatori Cotyledo- 
nibus illos inflruere; neque tunicis feminura pro- 
priis indiguere,. cum , ut antea di&um eft, aridi- 
tas nihil detrimenti iis afFerre poflit. Semina 
itaque mufcorum, tanquam NUDA CORCULA, 
fjne Cotyledonibus, fine Tunicis, animo con- 
cipienda funt. 

Quod vero res ita fe habeat, id ex di&o 
Lycopodio (§. VII.) - reliquisque Mufcis luculen- 
ter demonftratur. Flos autem obfcure nobis 
percinjtur, cum nullura Stylum, nullumque Stigma 

habeat. 



SEMINA MUSCORUM; 299 



habeat. Si oculos noftros in majora vegetabilia 
convertimus ,. reperimus , e. gr. in Amygdalo vel 
Papavere, Pollen in madida decidgre Stigmata, 
ibi diflilire & atomos fubtilifiimos eiHare, qui 
Stylos colorant usque ad Germina, quibus Semi- 
na, uti illis Corcula, infunt; quomodo autem ul- 
terius accidat, adhuc ignoramus; adeo ut ftylus 
non immediate ipfi plantulae feminali, licet fem- 
per Germini , infideat c). In Parmjjia florefcen- 
te, nulla evidentia ftigmata adfunt, fed Germen, 
absque ftylis aut ftigmaribus, hians foramine in 
ejusdem apice, per quod pollen decidit, cum 
antherae ipfum tangant foramen, adeoque imme- 
diate in ipfa rudimenta Seminum pertingit. 

• §. X. 

A praecedentibus perfpe&um habemus , quod 
pulvis in capitulis mufcorum fit Pollen mafculus 
(§. 6.); quod parvae ilke propagines Mufcorum 
iint femina, vel Plantulae feminales decorticatae 
& Cotyledonibus deftitutae (§. 7.), adeo ut, cum 
omnes Mufci fua habeant capitula pollinifera five 
antheras, ita neceffario flofculis fuis femineis , 
five feminibus gaudere dcbeant (§. 6.), femina- 
que haecce mere funt nuda, quod tamen omnium 
reiiquarum Claffium feminibus contrariatur (§. 9.); 
Ita ut in mufcis nullum inveniatur Piftillum, 
Stylo & Stigmate ornatum; Quid? quod nullum 
Germen, Pericarpium aut Tunica feminis adeft; 
fed locum illius tenet Embryo feminis nudus & 

decor- 



c) Occultavit in onini animali & in omni planta generatio» 
nis actum, fed in folis Mufcis & Algis nudum eundem dg« 
pofuit, quod Lynceis alicjuando multa arcana reveiabit. 



I 1 Ul iviMff 



LlBR^cBY SEMINA MUSCORUM. 

Foundad 1813 jt 

decorticntys , quod in nullo alio vegetabili antea 

vifum etf; adeo ut Pollen immediate in ipfum 

Emnryonem plantulaj agat. Scimus itaque nunc, 

quid Ont Flores Mafculini (§. 6.) & Fcminini 
(§• 7-) in mufcis. 

POLYTRICHUM commune Fl Succ.X6%. quod 
Capitulum vel antbcrnm habet , Mas falutabitur; 
quod autem Stellulas gerit terminales, Femma 
eft; adeo ut hae ftellulae, nihil aliud quam prim- 
ordia mufcorum contineant, quaj femina illorum 
funt, atque ab aere feruntur. 

BRYUM etjam in diftinftis individuis ftellu- 
las femineas gerit; vid. Dillenii Bryum 71. k. 
76. e; 77. e; 81. b; 68- e. &c. 

MNIUM omne luculentius hoc indicat, ubi 
ftellulce vel florcs feminei pedunculo elevati funt, 
atque capitulum pulverulentum reprefentant, ubi 
unaquaeque particula pulveris, abfolutum eft femen. 

HYPNUM magis quidem obfcurum eft, ni- 
hilo tamen minus tales propagines etjam in illo 
reperiuntur Prafto funt gemmce in foiiorum alis , 
in multis Hy/mi fpeciehus , nudo etjam oculo , obfer- 
vabiles , ut verbis utar Dillenii ad introit. bifl. mufc. 
p. 14. Et hae Gemma? funt veri flores feminini. 
Illas fine dubio reperiemus, cum illos mufeos 
adeamus, quorum femina adhuc non funt dete&a, 
modo ut velis remisque operam navemus. Nam 
cum fententia hajc, de feminibus decorticatis, 
nova fit, nftn potuerunt Botanici indagare fe- 
mina vel flores femineos, quse ignorarunt , & in 
alis foliorum feffilia pro fquamis, foliolis feu ful- 
cris habuerunt. 

ALGiE 



SEMINA MUSCORUM. 3©r 



ALGARUM ordo easdem leges etjam fervat, qui 
ope jungermanniarum & Mniorum cum Mufcis 
conne&itur, quod liquet a Dillenii Mnio Tricbornanis, 
& fjfo, collatis cum Lichenaftris imbriratis, qua? in 
Jungermannias acaules, Marchantia fimiles, definunt, 
ita ut MARCHANTLE capitula ftellata, calyci- 
bus fuis communibus, & fofculis mafculis mono- 
petalis monandris gaudeant; Flores autem Femi- 
nini fint parvi illi Calyces campanulati, qui Folfis 
infident, fefllles , in fundo fquamis minimis re- 
pleti , quas vera funt femina absque tunicis aut 
cotyledonibus e). LICHENUM pelta? nihil aliud 
funt, quam flores Mafculini; flores autem Femi- 
riini adhuc detefti non funt, quamvis frpe haud 
aliter ac farina Lichenibus imbricatis & foliaceis 
infideant, eorumque fuperficiem tegant. Natura 
cvadit tandem tam fimplex faepe, ita ut in mufcis 
plerumque ftamina cum antheris, absque Calyce, 
absque Corolla, & absque filamento fint, uti in 
Lycopodiis. In Polytricho invenimus Antheram, 
Operculo atque Calyptra teftam ; in Floribus fe- 
mineis, vix ulla, uti in ceteris floribus adeft 
pompa; fimplex Calyx f) Embryones fuos , fine 
placenta, fine amnio, fine ovario, quid? quod 
fme Stylo & Stigmate producit; in ipfis autem 
Marchantiis & Lichenibus, Corcula tantum femi- 

num 



e) Qui velit intueri nudam fecundationem feu acuonem 
geniturse in punftum vitae, hoc in Marchantia poterit, ubi 
nec ftigma , nec pericarpium , nec feminis cortex aut coty- 
ledones , fed nuda vitce ftamina, quod in nullo animali, in 
siulla planta antea vifum eft. 

f) Calycem fieri ex approximatis foliis, docuit Cel„ 
PRAESES in DiiT. Lofiingii de Gemmis, fub probleraate 
prasfixo. 



302 SEMINA MUSCORUM. 



num apparent, in fimpliciflimis plantis, ubi ra« 
dix, caulis, folia, rami, llores, vix diftincla funt; 
itaque fi natura, eodem modo, minimis in ani- 
malculis, Lemais , Hyclris , fimilibusque agat, non 
mirabile eft, fi generatio illorum obfcura nobis 
obveniat. 

Heic autem occurrit obfervatio, digna valde 
qua? commemoretur ; nonnulla nempe Lycopodia 
exiftere, femina magis perfecla habcntia, ut LY- 
COPODIOIDEA mienii; fed fpecies , eara 
non habent vim, ut in aqua virefcere poflint. 
Lycopodioidis fpecies minus ac alii mufci in aqua 
elaftica ohfervantur , tefte ipfo Dillenio in bift. mufc. 
473. Selaginoides Dillenii FI. Suec. 863. a Lyco- 
ponioide ejusdem amplius diftinctum non erit, 
poftquam Cl. Prafes etjam in hac fpecie Anthe- 
ras detexit g). Sed de hifce feminibus v. d. alio 
tempore plura. 

§. XI. 

Poftea quam viderimus , quid femina in mufcis 
fint, repcrimus quoque flores; videmus etjam 
Stellas Polytrichi & capitula pulverulenta (quae 
eadem funt cum ftellis , quamvis magis elevata) 
Mnii, quoque unum idemque eiTe, nempe flores 
femineos aggregatos. Itaque luculenter patet, 
novam difpofitionem .Generum in ordine Mufco- 
rum facillime exarari polfe: ex. gr. 

POLYTRiCHUM. Antbera calyptrata; baft apo- 
phyfi infidens; 

Flores Feminei aggregati. 

MNIUM. 



f) Ihr, Suec, 863. 



SEMINA MUSCOfcUM. 303 
MNIUM. Antbera calyptrata fine apophyfi; 

Flores Feminei aggregati. 
BRYUM. Anthera calyptrata fine apophyfi; 

Flores Feminei folitarii, fparfi. 
HYPNUM. ^7?f/;er^calyptrata fine apophyfi; 

Flores Feminei folitarii. (&c.) 

FONTINALIS. Anthera calyptrata, bafi cinfta 
■ perichstio ; 

Flores Feminei - 

SPLACHNUM. Antbera Calyptrata apophyfi mem- 
branacea; 

Flores Feminei aggregati. 

SPHAGNUM. Anthera nuda ore integerrimo; 
te&a operculo deciduo pedicellato, pedicello 
fcilicet e receptaculo antherse egrefib. 

Flores Feminei fparfi. 

PHASCUM., Anthera nuda ore ciliato, fine apo- 
phyfi; 

Flores Feminei fparfi. 
PORELLA. Antbera poris variis pertufa; 

Flores Feminei - - - - 
LYCOPODIUM. Antbera nuda, bivalvis. 

Flores Feminei Perianthio quadrifido. 

Sic 



304 SEM&A MUSCORUM. 



Sic itaque in generica difpofitione Dilleniana 
referrera 
• 

Polytricbum omne, absque apophyfi ftellisque, 
ad BRYA, cum piloiltas calyptraj mihi non fuffi- 
ciat pro charaftere generico. 

Brya flellaria, quae gratfci tantum a capitulis 
pulverulentis differunt, fufciperet MNIUM. 

Sphagnum dimitteret omnia PHASCA, qU3S 
antherae aperturam integerrimam non habent, 
ram hoc eft genus naturaie. Sphagnum etjam Fl. 
Suec. 865. in quo P. Lbfling calyptram nuper ob- 
fervavit, Brya intraret. 

§. XII. ' 

HILLIUS in Acl. Angl. 174.6. v. 44. n. 478. 
p. 60. Flores & Semina Mufcorum in Hypno 
Fl. Suec. 882. Dill. 59. aeutifiime detegere aiia- 
boravit ; ftatuit enim capitulorum Cilia elfe Sta- 
mina , Columellaro Piflillum, Farinam Semina, nec 
aliter judicare potuit quisquam oculatus, quam- 
diu ignota erat Lycopodii genuina ftructura fru&i- 
ficationis. 

SPHAGNUM (FI. Suec. 864.) incautum facile 
feducic, utpote quod gaudet ANTHERA mar- 
gine integerrimo, cava absque manifefto polline, 
infidente Apophyfi e pedunculi apice incrafiato, 
tedta Operculo obtufo, cui incumbit Corpus con- 
vexum, affixum filo e receptaculo prodeunte, quod 



SEMINA MUSCORUM. 305 



in hac fpecie maxime fingulare eft & a nullo 
antea vifum. 

§. XIII. 

USUS feminum Mufcorum in Oeconomia pro- 
cul dubio magnus erir. Ance hoc tempns nullus 
potuit femina Mufcorum ferere in hortis vel in 
campis. Mufci in ollis & teftis Hortulanorum 
ufum infignem praifUnt, & eundem qucm in cam- 
pis, putrida auftrendo , abforbendo. Qui pote- 
rit Bryum rurale Fl. Suec. 900. in te&is paleaceis 
ferere, ille etjam eflicere valet, ut tectum quod 
vix decem annos duraret, Bryo hoc veftitum, 
feculum ferat. Vluicis tecta terra, quse omni vere 
folet effervefcere, (ut vuigo dicitur), vel potius 
radices evomere, non ampiius hunc abortum 
patietur, fed concreditas plantas arcte retinebit. 
Mufcos rariffimos & Indicos, deteftis feminibus, 
poft viginti annos , forte videbimus in curiofo- 
rum & Botanicorum hortis fatos , pulchre vigen- 
tes, beneficio artis antecefibribus denegato. 

§. XIV. 

Sic jam, L. B. Semina Mufcorum, tam nuda 
quam reapfe funt, cum a plantis fuis decidunt, 
protuli; fa?pe ita parva funt, ut oculis cerni non 
poffint; fruftra ideo illa quaeris, fi exiitimes ea 
arftiflimo compendio, intra membranam inclufa 
effe ; eamque ob caulfam ab aere facillime cir- 
cumferentur, cum neque cotyledonibus , neque 
membrauis onufta fint. Truncis lapidibusque fa- 
cillime adhasrent, & minimis in angulis maxime 
fe infinuant ha; nudse feminum Plumulce Malpighia- 
nae. Videbis illa primum excrefcere, dum pluvia 

Tom. II. U ceci- 



3 o<5 SEMINA MUSCORUM. 



ceciderit, illaque optime vegetare, dum alia cefla- 
runt. Exiftimamus nofmet primos fuiffe, qui ocu- 
lis tuis ea fubjecerimus. Si primo huic operi 
meo faveas, illudque ferena excipias fronte, pol- 
liceor memet plura olim de feminibus Mufcorum 
fore in medium. prolaturum. 



Quis magnifcet Deum prout ejl? Multa abfcondita 
fitnt, pauca vidimus e± operibus illius. 
Syracb. XLIII, 36. 




XXVIII. 



XXVIII. 



M A T E R I A 
M E D I C A 

E 

REGNO ANIMALI 

QUAM 

PRiESIDE • 
D. D. CAR. LlNNiEO 

PRO GRADU DOCTORIS 
publico Examini modefte fubjicit 
ALUMNUS KAHREANUS 

JONAS SIDREN 
W-Gothus, 

Upfalia 1750. Maj. 25. 



OUADR UP ED IA. 

1. T TpMQ Sapiens. Syft. Nat. 6. p. 3. 

■ I Locus: per totum terrarura orbem, at 
-■■ Mumia in /Egypto. 
Pharm. HOMINIS 1 Cranium, rafpatum, pra- 

pardtum, 0. 
2 Ofla. 

U 2 3 Axun- 



3°8 



MATERIA MEDICA 



3 Axungia *), Sanguinis 0, Urinoe©, 
Comp. Pulv. de Gutteta , Arthetic; Specific. 

cephal; Mumia. 
Qual. i, 2 infipida, inodora, terreo- gelatino- 

fa. 3 pinguis. Siiperflitiofa , exoleta. 

Vis: i, 2 abforbens. 3 emolliens. 
Ufus: 1 Epilepfia? 

2. URSUS slrttos cauda abrupta. S. N. p. 4. 
Urfus. Gefner. quadr. 14. 

Locus: Europa borealis noftraque Suecia. 

Manfuetus. 

Pharm. URSfe 1 Fel infpijfatum , 2 Axungia. 
Comp. Ungu. Martiat. 

Qual. i Amara. 2 pinguis. Praftans, ufitata. 
Vis : 1 Stomachica. 2 cofmetica, fophifticans, 

emolliens. 
Ufus: 1 Anorexia, Epilepfia. 

3. FELIS Catus cauda elongata, auribus aequali- 

bus. S. A r . p. 4. 
Felis vulgo Catus. Gefier. quadr. 98. 
Locus: Helvetia. Cicur. 
Pharm. CATI SYLVESTRIS Axungia. 
Comp. Unguent. Nervin. 

Qual. pinguis. Superflua. 
Vis: emolliens. 

Ufus : Rheumatismus, Variola?, Panaritium. 

4. CA- 



*) Circa AXUNGIAS obfcrvamus, quod liquidiores fint 
penetrantiores ; quod recentes emolliendo, parum vero ran- 
cidae refolvendo agant. Omnes axungias vim habent emol- 
liendi , leniendi , praefertim vero Anatis , Anferis, Canis , 
Caponis, Cajlorei, Gallinx., Homiais , Porci. Attenuandi,& 
refoivendi vis adfcribitur axungisc Gati Sylvefiris , Lupi , Ser- 
pentum, Taxi, Viperarum, Llrfi, Vulpis. Calefaciendi, de- 
tergendi & feptica vis adfignatur axungise Lucii pifcis. 



E REGNO ANIMALI. 



309 



4. CANIS Lupus cauda incurva. 5. N. p. 5. 
Lupus. Aldr. quadr. T44. 
Locus: jFuropa noftra borealis. Manfuet 
Pharm. LUPI 1 Dens, 2 Hepar, 3 Axungia. 
Comp. 



Vis: 3 emolliens. 
Ufus: 1 dentitio. 2 Hydrops? 3 Atrophia? 
5. CANIS Vulpes cauda recla : extremitate alba. 



Vulpes. Gefner. quadr. 
Locus: Europa. Manfuetus. 
Pharm. VULPIS 1 Pulmones praparati. 
2 Axungia. 

Comp. Lohoc de pulmone vulpis. Ungu. ner- 

vin. Oleum cocL vulpin. 
Qual. 2 pinguis. Ufitata. 
Vis: 1 becchica? 2 emollicns. 
Ufus: 1 Phthifis? 2 Contracuira. 

6. CANIS familiaris cauda recurva. S. N. p. $. 
Caiis focius & fidelis. Gefner. quadr. 91. 
Locus: Cicur. 
Pharm. CANIS 1 Axungia, 2 (Stcrcus) Album 

graecum. 
Comp. Ungu. nervin. 

Qual. 1 pinguis. Frequens , praftans. 

Vis: 1 emolliens, expe&orans , 2feptica,ma- 
turans. 

Ufus: 1 TinTis, Phthifis. 2 Febr. intermittens , 
Colica? Dyfenteria? 

7. MELES vulgaris unguibus anticis iongiflimis. 

S. N. p. 6. 
Taxus. Aldr. digit. 264.. 
Locus: Suecia & Europa? variee regiones. 

Manfuetus. 



Qual. 1 dura. 3 pinguis. 



Superflua. 



N. p. $. 



U 3 



Pharm. 



MATERIA MEDICA 



Pharm. TAXI Axungia. 
Comp. 

Qualit. pinguis, Superflua. 

Vis : emoliiens. 

Ufus, 

8. VIVERRA Zibetha cauda annulata, dorfo cinereo 

nigroquc undatim Itriato. 
Animal zibcthicum. Hern. mex. 538- t. 580. 
Locus : India utraque. Fera. 
Pharm. ZIBETHUM. 
Comp. Pulv. dentifric. Ralfam. apoplecT:. 
Qual. Folliculus magnus inter anum & genitalia, 

pilofus: materia febacea, oleofa, ambrofiaca. 



Vis: diaphoretica, cxanthematica , nervina, fo- 

porifera, aphrodifiaca. 
Ufus: Apoximeron, Variolai, Morbilli, Scabies, 

Colica. 

9. LEPUS timidus cauda abrupta, pupillis atris. 
Fn. Su. 19. 
Lcpus. Vefver. quadr. 69. 



Pharm. LEPORIS Tali. 
Comp. Pulv. pleuriticus. 

Qual, os primum metatarfi in fuffragine pofte- 



Vis : abforbens, pellens. 
Ufus: Colica, Pleuritis, Epilepfia? Dyftocia? 
10. CASTOR Fiber cauda ovata pkna. Fn. Su. 23: 
Fiber f. Caftor. Schonev. tchtb. 34. 
Locus: Lapponia, Sibiria, Canada. Manfuetus. 
Pharm. CASTOREUM 1 optimum, Siccatum, 

Pulvis , ExtraCtum, Tintlura. 2 Axungia (fol- 

Hcujaris ). 

Comp. Balfim. vitx; Elett. Bacc. laur. ; Mithrid; 
Phiion; Androra; Elix. uterin; Empl. hyfter; 



Heroica , frequens. 



Locus : Europa. 




riori. 



Superflua. 



Laud. 



E REGNO ANIMALL 



Lattd. opiat ; 01. cocl. Caftor ; Pbil. de gum ; 

Ungu. pot. rubr. 
Qual. i Materia faetida, pinguis, in folliculo 

proprio juxta anum. 2 pinguis. Heroica. 
Vis : 1 carminativa, antifpafmodica, errhina, ner- 

vina , anodyna, emmenagoga. 2 emolliens. 
Ufus: 1 Hyfteria, Colica, Vertigo, Epilepfia, 

Apoplexia, Lethargus". 

11. MUS Mufculus cauda longa nudiufcula, cor- 
pore cinereo fufco, abdominc fubalbefcente. 
Fn. Su. 31. 

Mus domerticus vulgaris f. minor. Raj.quadr. 21%. 
Locus : ubiqne per Europam. Manfuetus. 
Pharm. MUS 1 combujhis, 2 (Stercus) nigrum. 
Comp. 

Qual. foetida. 

Vis: 2 purgans. 

Ufus : 1 Stillicidium V 2 Vermes. 

12. ELEPHAS maximus. S. N. p. n. 
Elephas. Raj. quadr. 123. 

Locus: India, Zeylona. Ferits. 
Pharm. EBUR (Dens) 1 crudum, rafpatum , prce- 

paratum, 2 Uftum ^Spodiu§i). 
Comp. Pulv. arthetic; Haly abb; Epil. marchion.; 

pannon. rub; Spec. cephal; Conf. hyacinth; 

Smaragd; Cerat. Santalin; Spec. cord. temper; 

de hyacinth; diarrhod. alb ; diatr. Santal. 
Qual. 1 infipida, inodora, terreo-gelatinofa. 

Ufitata. 

Vis : 1 abforbens. 2 adftringens. 
Ufus. 

13. HIPPOPOTAMUS ampbiHus. S. N. p. 11. Alp. 

cegypt. 245. U 22. Column. ccphr.XXVlll. t. 30. 
Locns: Nilus. 

Pharm. HIPPOPOTAMI Dens. 

U 4 Comp. 



12 MATERIA MEDICA 

Comp. 

Qual. infipida, inodora , tcrreo- gelatinofa. 

Superflua. 

Vis: abforbens, adftringens, mechanica, anti- 

fpasmodica? 
Ufus: Profluvia Sanguinis, Epilepfia? Pleuritis? 

4. EQVUS Caballus cauda undique fetofa. Fn. 

Su. 34. 

Equus, Caballus, Equa. Gefner. .quadr. 132. 
Locus: Europa, parce fponte, ubique cicur. 
Pharm. EQVI Tefticulr. 
Comp. 

Qual. Superflua , fuperftitiofa. 

Vis : emmenagoga? 

Ufus: Colica? Menfes? Dyftocia? Pleuritis. 

5. SUS Scrofa dorfo antice fetofo, cauda pilofa. 
Fn. Su. 36. 

ot Aper. Gefner. quadr. 14.6. Aldr. Hfulc.tot^. 
/3 Sus Gefner. quadr. 872. Aldr. bifulc. 937. 
Locus: <* in Oelandia & Europa auftrali, /3 ubi- 
que cicur. 

Pharm. « APRI 1 Dens integer, prapiratus y 

2 Axungia. /3 J|pRCI ^Stercus, ^Axungia. 
Comp. Pulvis pleuritic. 

Qual. 1 infipida, inodora, terreo - gelatinofa. 

2. 4 pinguis. 3 foetida. UJitata. 
Vis : 1 abforbens, 2 emolliens. 
Ufus: 1 Pleuritis? 3 Profluvia s fanguinis ! 

6. MOSCHUS mofcbiferus. S. N. 13. 

Animal Mofchiferum. Raj. quadr. 127. Gmelin. 

Dijfert. 

Locus : China, Tataria. Fera. 
Pharra. MOSCHUS orientalis, Eflentia. 
Comp. Pulv. dentifric; pro epithem. cord.; gut- 
tet>; Elix. vitce, Balfam. apople&.; Conf. alkerm. 

c. m.; 



E REGNO ANIMALI. 



313 



c. m.; byacinth.; Er. amfcr. ver.; Spec. aromat. 
rofat. ; cordial. temper.; de hyacinth.; impcra- 
tor.; diamofch. dulc; diarrh. abbat.; Troch. ca- 
tech. c. m.; de Gallia Mofch. Maff. ad fornac. 

Qual. Folliculus fubumbilicalis, excretorius , fub- 
fcantia pingui un&uofa , fufca, fubacri ambro- 
fiaca. Heroica. 

Vis: nervina, cordialis, exanthematica, refocil- 
lans, aphrodiliaca. 

Ufus : Palpitatio, Debilitas , Cephalalgia, Colica, 
Hyfteria. 

17. CERVUS Alce cornibus acaulibus palmatis. 

Fn. Su. 37. 
Alces. Gefner. quadr. 39. 

Locus: Suecia borealis, Boruflia. Manfuetus. 
Pharm. ALCIS 1 Cornu crudum, rafpatum , prcepa- 

ratum. 2 ungula, prceparata. 
Conip. Spec. cephal.; Pulv. epilept. marchion; 

de gutteta. 

Qual. 1 infipida, inodora, terreo-gelatinofa. 
Vis: 1 abforbens, demulcens. 2 abforbens. 



18. CERVUS Elaphus cornibus ramofis teretibus 
incurvatis. Fn. Su. 38. 
Cervus, Cerva, Hinnulus. Gefner. quadr. 79.' 



Pharm. CERVI: 1 Cornu teneUutk, crudum, rafpa- 
tum, 2 prceparatum, 3 Uftum, © , , ° ° , Gela- 
tina, 4 Os de corde, 5 Priapus, 6 Sanguis, 
7 Medulla, 8 Sevum. 
Comp. Liqu. C. C. Succinat; Specif. cephal.; Pulv. 
bezoard. , fenn. ; cachecL ; dyfenter. ; pueror.; 
Conf. hyacinth.; Spec. cord. temperat.^ de hya- 
cinth.; diarrh. abbat. ; diamercurii mynf. ; pro 
ptifan. alexipharm.; Troch. decarab.; Decoctlvdb. 
Syd. ; Aqua C. C. citr. Waldfch. ; V d e typhis. 



Ufus: 



2 Epilepfia? 



Locus : Europa. 



Manfuetus. 



U 5 



QuaL 



3H MATERIA MEDICA 

Qual. i infipida, inodora , terreo - geiatinofa. 

7 pinguis , oleofa. Ufitata. 
Vis: i abforbens, demulcens. 2. 3. 4. abforbens. 

3 1'iividllringens, anthelminthica? 4cordialis? 

antepileptica? alexipharmaca? 5 oMlipans, 

aphrodifiaca? 7 emolhens, lenitiva. 
Ufus: 1. 2. 3 Diarrhoea, Dyfenteria, 3 Vermes? 

5 Diarrhoea. 6 Dyfentecia? Dyfuria? 7 Scor- 

butus. 8 Excorjatio. 

19. CERVUS Tarandus cornibus ramofis terctibus : 

fummitatibus palmatis. Fn. Su. 39. 
Rangifcr. Gefner. quadr. 130. Cicur. 
Locus : Lapponia. 

Pharm. RANGIFERI cornu rafpatum. 

Comp. 

Qual. Cervi. 

Vis : Cervi , fed inferior. Superflua. 
Ufus : Cervi. 

20. CAPRA Hircus cornibus carinatis arcuatis, 
Fn. Su. 42. 

Capcr. Aldr. quadr. bifulc. 619. 

Locus: ardua orientis. Cicur. 

Pharm. IIIRCI 1 Sanguis. 2 Sevum. 

H/EDI 3 Sevum. 
Qual. Ufitata» 
Vis : 1 fudorifera, refolvens. 
Ufus: 1 Pieuritis, Contufio. 2. 3. Tuffis. 

21.OVIS Aries cornibus compreflislunatis. Fn.Su.4.3. 
Ovis. Gefner. quadr. 138. 

Locus : Tatarise & Mogolis proxima. Cicur. 

Pharm. OVIS 1 Stercus, 2 Oefypus. 

Comp. 

Qualit. 1 foetida. 

Vis : Rarior. 
Ufus : 1 I&erus, ambufta. 2 Luxatio, Contuiio. 

22. BOS 



E REGNO ANIMALI. 



3*5 



22. BOS Taurus cornibus teretibus flexis. Fn. Sh. 44. 
Bos. Gejh. quadr. 25. 

Locus: Boruflia, Polonia. Cicur. 
Pharm. BOVIS 1 McduIIa. 2 (Stercoris) Aqua 
flor. omnium. 

TAURI 3 Priapus, 4 Fel infpiflatum. 
VITULI' 5 Medulla. 
(Lactis) Butyrum, Cnfeus, Serum. 
Comp. Ungu. deArthanit; ad vermes. 
Qual. 1. 5 pinguis, oleofa. 4 amara. Frequens. 
Vis: r. 5 emoliiens, lenitiva. 2 refrigerans. 3 ob- 

ftipans. 4 ftomachiea. 
Ufus: 1 Scorbutus. 2 Rheumatifmus , Febres. 
3 Diarrhoea, Dyfenteria. '4 Tinnitus, Ano- 
rexia, Vermes. 

//. A V E S. 

23. CORVUS Pica cauda cuneiformi. Fn. Su."/6» 
Pica caudata varia. Will. ornith. 87. t. 19. 
Locus : Suecia ubique ad pagos. Manfv.etus. 
Pharm. ?ICM. 

Comp. Aqua Ficarum compofita. 

Qualit. Superflua. 

Vis : 

Ufus : 

24. ANAS Anfer roftro femicylindrico, corpore 
fupra cinereo, fubtus albido, re6lricibus mar- 
gine albis. Fn. Su. 90. 

Anfer domefticus. Gefner. av. 141. 
Locus: Suecia borealis, nunc ubique cicur, 
Pharm. ANSERIS 1 Stercus, 2 Axungia. 
Comp. Ungu. refumtiv. 
Qual. 2 pinguis. 

Vis : 2 emolliens. Uftata. 
. Ufus: 1 I&erus. 



25. ANAS 



3 i5 MATERIA MEDICA 

25. ANAS Bofchas cauda? reclricibus intermcdiis 
recurvis. Fn. Su. 97. 

Bofchas major. Alh. omith. 2. p. 89. t. 100. 

Locus : ubique in Iacubus & Stagnis, hodie cicur. 

Pharm. ANATIS Axungia. 

Comp. Ungti. peftorale; refumtiv. 

Oual. anferis. Superjlua. 

Vis : anferis. 

Ufus : 

26. STRUTHIO eamelus. S. N. p. 27. 
Strutnio Camelus. Will. ornith. 100. 

Locus: Arabise dcferta. Fera. 
Pharir.. STRUTtflONIS ovorumjtefta?. 
Comp. 

Qual. infipida, inodora, calcarea. Superflua. 
Vis : abforbens. 
Ufus : Calculus ? 

27. PAVO cvijlatus cauda longa. Fn. Su. 163. *l 

Pavo. • Gefncr. av. 656. 

Locus : Zeylona & India orientalis. Cicur. 

Pharm. PAVONIS Stercus. 

Comp. 

Qualit. alba. Pra/lans. 

Vis: nervina. 

Ufus: Vertigo! Epilepfia? 

23. PHASIANUS Callus cauda compreffa afcen- 
dente. Fn. Su. 165. 
Gallus gallinaceus & Gallina domeftica. WilL 

orn. 109. t. 26. 
Locus: Poul-condor Indise. Cicur. 
Pharm. GALLINzE 1 ovorum tefte praparata , 
calcinata. 

2vitella, (Q). 3 Axungia. 
CAPONIS 4Axungia. 

Comp. 



E REGNO ANIMALL 



31? 



Comp. Ungiu alb. ceruiT*. ; Martiat. ; pecloral.; 

refumtiv. ; lithontripticum Dn. Stephens. 
Qual. 1 infipida, inodora, calcarea, 3. 4 pinguis. 

r. 2.prajians, 3. ^..faperftua. 
Yis: 1 abforbens, calcinat. ablbrbens, adftrin- 

gens, folvens, diuretica. 2 demuicens, nu- 

triens. 3. 4 emoliiens. 
Ufus : 1 calcimt. Calculus, 2 Dyfenteria, Tuf- 

fis, Raucedo. 

29. TETRAO Perdix macula nuda coccinea pone 
oculos, reclricibus ferrugineis. Fn.Su.1f2. 

Perdix cinerea. Jonft. av. 68. t. 27. f. 1. 
Locus: Europae noftr-ce culta. Manfuetus. 
Pharm. PERDICIS Plumae. 
Comp. 

Qual. fitmi foetida. Superflua. 
Vis: 

Ufus : fumi Epilepfia , Hyfteria. 

30. COLUMBA Oenas casrulefcens , collo nitido, 
macula duplici alarum nigricante. Fn. Su. 174. 

Columba domeftica f. vtilgaris. Will. orn. 130. 
Locus: SylvEe Europse, Afiaj, Americce fepten- 

trionalis, ubique cicur. 
Pharm. COLUMBiE Stercus. 
Comp. 
Qual. 

Vis : dubia. Superflua. 
Ufus. 

31. IIIRUNDO urbica dorfo nigro ca?rulefcente, 
rectricibus immaculatis. Fn. Su. 245. 

Hirundo fylveftris. Cefner. av. 564. 

Locus: ubique ad pagos per totam Sueciam. 

Manfueta. 

Pharm. HIRUNDO, 

Comp. 



318 MATERIA MEDICA 

Comp. Aqua Hirundinum. 
Qual. 

Vis : dubia. Superfiua. 
Ufus. 

A M P II I B I A. 

32. RANA temporaria manibus tetradaftylis fiffis, 
plantis hexadnctylis palmatis, pollice longio- 
re. Fn. Su< 250. 

Rana acjuatica f. innoxia. Gefncr. ovip. 4.6. 
Locus: Europse paludes ubique. Manfueta. 
Pharm. RANARUM fperma exficcatum, V, 0. 
Comp. Efnpl. de Sperm. ranar. ; de ranis cuni 

raercur.; Cataplafma. 
Qual. Ufitata. 
Vis: rec. refrigerans, repellens, Aquce cofmeti- 

ca, refrigerans. 
Ufus: rec. Inrlammatio, Eryfipelas, Ambufta. 

33. RANA Bufo manibus tetradaclylis fiffis", plan- 
tis hexada&ylis palmatis , pollice breviore. 
Fn. Su. 253. 

Bufo. Rond. aquat. 2. p. 221. 

Locus: Europae umbrofa. Manfueta. 

Pharm. BUFONES exficcati. 

Comp. 

Qual. Rarior. 
Vis: 

Ufus: Panaritium, Hgemorrhagia? Congeftiones 
ad Caput? 

34. LACERTA Stincus cauda tereti, colio craffitie 

capitis, pedibus pentadaclyiis roarginatis. 
Stincus. Rond. pifc. 2. p. 231. 
Locus : iEgyptus. Fera. 
Pharm. STliNCI MARINI. 

Comp. 



E REGNO ANIMALI. 319 

Comp. Elett. diafatyr. ; Mithridat. 

QuaJ. Ufitata. 

Vis: aphrodifiaca? diuretica? 

Ufus: Apoximeron? 

35. COLUEER Natrix fcutis abdominalibus 
CLXXVI. fquamis caudalibus LX. S. N. 34. 

Natrix torquata. Raj. quadr. 334. 

Locus: Scaniae Sterquilinia. Manfuetus, 

Pharm. SERPENTUM 1 Spina dorfi. 2 Exuviae. 

3 Axungia. 
Cornp. 

Qual. 3 Frequens. 

Vis : 1 abforbens. 2 Diuretica ? 

Ufus: 1. 2 Dyftocia? Hydrops? Vulnus? 

36. COLUBER Vipera fcutis abdominalibus CXVIII. 

fquamis caudalibus XXII. S. N. 34. 
Vipera. Gefner. Serp. 124. 
Locus : Suecia. Manfuetus. 
Pharm. VIPERiE 1 exficcattf, Puhis, Trocbifci, ©. 

2 OJfa. 3 Axungia. 
Comp. Tber. Androm. ; Ungu. de Tutia D. Sloane. 
Qual. Ufitata. 
Vis: 1 Alexipharmaca, diuretica , reftaurans. 

2 abforbens. 
Ufus: 1 Syphilis, Lepra, Scabies ferina, Ulcus 

malignum, Venena? 3 Ophthalmia. 

IV. P I S C E S. 

37. BALiENA Myfiicetus fiftula in medio capite, 
dorfo caudam verfus acuminato. Arted. 
gen. 76. Synon. 106. Spec. 106. 

Balaena vulgo dicta. Cefner. aquat. 114. 
Locus: Mare Atlanticum, Grcenlandia. Fera. 
Pharm. CETI Priapus. 

Comp. 



320 MATERIA MEDICA 

Comp. 

Qual. Superflua. 
Vis: aphrodifiaca? adftringens. 
Ufns: Profiuvia. 

38. MONODON Monoceros. Arted. gen. 78. 
Syn. 118. 

Ba! tna Narvvhal. Scbonev. ichth. 28. 
Locus : Mare Atlanticum. Fera. 
" Pharm. UNICORNU 1 crudum, rajpatum, prce- 
paratwn. 

Comp. Spec. cephal. ; Pulv. epil. marchion. 
Qual. 1 infipida, inodora, terreo - gelatinofa. 

Rarior. 

Vis: 1 abforbens, demulcens. 
Ufus: 

39. PIIYSETER macroceptyalus fiflula in cervice. 
Arted. Synon. 108. 

Cetc. Clitf. exot. I. 6. c. 17. 

Locus: Mare Gra^nlandicum. Fera. 

Pharm. CETl Sperma. 

Comp. Pulv. contra cafum ; Empl. de fpermat. 

ceti ; Ungu. potab. rubr. 
Qual. pinguis, ficca, fquamofa, alba, moilis, e 

ventriculis cerebri. Praflans. 
Vis : emolliens, lenitiva, thoracica, refolvens, 

cofmetica. 
Ufus: Tuflis, Diarrhoea, Dyfenteria. 

40. ACIPENSER Sturio tuberculis carens. Arted. 

Syn. 92. 

Hufo Germanorum. Will. ichtb. 243. 
Locus : fluvii maximi imperii Ruthenici. 

Manfuetus. 

Pharm. COLLA PISCIUM. 
Comp. 

Qual. 



E REGNO ANIMALT. 321 

Qual. co&urn gluten ex pinnis, inteftinis, corio 
ad pelliculam, malaxatum, refrigeratum , in, 
pelliculas didu&um. Ufitata. 

Vis : glutinans , incraffans. 

Ufus : Dyfenteria. 

41. PERCA fltiviatilis pinnis dorfalibus diftin&is: 
fecurttfa radiis fedecim. Fn. Su. 284. 

Perca fluviatilis. Salv. pifc. 226. /. 224. 

Locus : lacus & fluvii ubique. Manfuetus. 

Pbarm. PERCARUM lapides, praparati. 

Comp. Specif. cephal. ; Pulv. pleurit. 

Qual. Superflua. 

Vis: abforbens. 

Ufus: Pleuritis? Colica ? 

42. ESOX Lucius roftro plagioplateo. Arted. 
Spec. 53. Fn. Su. 204. 

Lucius. Salv. pifc. 2. p. 188. 

Locus: lacus & fluvii ubique. Manfuetus. 

Pharm. LUCII 1 Mandibulas prceparatce. 2 

Axungia. 
Comp. Pulv. dyfenter. ; pleurit. 
Qual. 

Vis : 1 abforbens. 

Ufus: 1 Pleuritis? 2 Vulnus. 

43. CYPRINUS Carpio cirrhis quatuor, officulo 
tertio pinnarum dorfi anique uncinatis. Arted. 
Syn. 3. Fn. Su. 317. 

Cyprinus. Rond. pifc. 2. p. 150. 
Locus: Scaniee pifcinaj & Europa Auftralior. 
* Cicut 
Pharm. CARPIONIS lapides. 
Comp. 

Qualit. Superflna. 
Vis: abforbens. 

Ufus: Epilepfia? Pleuritis? Colica? Calculus? 
Tom.Ii: X V. IN 



322 



MATERIA MEDICA 



V. I N S E C T A. 

44. SCARABiEUS Cervns cornibus duobus mobi- 
libus a?qualibus: apice bifurcis, introrfum 
ramo denticulisque inftru&is. Fn. Su. 337. 

Taurus volans. Olear. muf 27. t. 16. f. 5. 
Locus: Sueciae auflralioris querceta. Manfuetus. 
Pharm. SCARABjEI cornu. 
Comp. 

Qual. Superftitiofa. 
Vis: abforbens. 
Ufus: Dyftocia? 

45. MELOE veficatorius caeruleo viridis, thorace 
teretiufculo. 

Cantharis vulgaris officinarum. Raj. inf. 276. 
Locus : Scaniai auftralis Liguftrum, Fraxinus. 

Manfuetus. 

Pharm. CANTHARIDUM Pulvis. 

Comp. Empl. veficatorium. 

Qual. Heroica. 

Vis : inter. diuretica! aphrodifiaca, exter. cor- 
rofiva, exulcerans, excitans, revellens. 

Ufus: inter. Ifchuria, Hydrophobia, Hydrops, Go- 
norrhaea maligna. Exter. Febr. exanth. maiigna, 
Morbi foporofi , Ophthalmia , Paralyfis &c. 

46. COCCUS Caffi. 

Scarabsus nigncans, alarum alis rubicundis limbis. 

Mer. furin. 2 ? 
Scarabaeus hemifphaericus coccinellifer. PeU 

gaz. I. t. 1. /. 5. 
Locus: Ca&us coccinellifer in America. Fera. 
Pharm. COCCIONELL^ (PupaO- 
Comp. Tin&ura facra Edinb. 

Qual. 



E REGNO ANIMALI. 



323 

Praftans. 



Qual. ruhro - tinctoria. 



Vis: diuretica, leniter ftimulans. 
Ufus: Hydrops, Ifchuria. 

47. COCCUS Ilicis Quercus Ilicis. S. N. 6. p.61. 
n 7. 

Kermes. Re%im. inf. 4. t. 5. 
Locus: Quercus coccifera. Fera. 
Pharm. CHERMES Grana, Succus infpijfatus, 
TinUura. 

Comp. Canf. alkerm.; de hyacinth. ; Smara^d; 

Tinctur. Bezoard. ex herbis; Spec. de hys :inth. 
Qual. Prajlans. 
Vis: fubadftringens, roborans, analeptica, aphro- 

difiaca. 
Ufus: molimina abortus. 

48. PHAL/ENA Mori peclinicornis elinguis, Bom- 

byx dicta. Fn. Su. 832. 
Bombyx. Trie-wald. Act. Stockbolm. 1745. 
Locus: China, nunc in hortis curioibrum. 



Pharm. SERICUM crudum, toftum. 

Comp. Spec. cord. temperac. ; de hyacinth. ; 

diamofcb. dulc. 
Qual. Superjlua. 
Vis: antepileptica? adftringens? 
Ufus: Epilepfia? H&morrhagia? 

49. CYNIPS Ouercus folii.. S. N. p. 64. w.3. 
Tenthredo galla? glabrae foliorum Quercus. Fn. 
Su. 947. 

Locus: Turcte Ouercus fempervirens. Manfueta* 

Pharm. GALLiE Turcicae. 

Comp. 

Qual. Frequens, prafians. 



Cicur. 



X 2 



Vis: 



324 



MATERIA MEDICA 



Vis: ftyptica, adftringens, infpiflans, corrobo* 
rans. 

Ufus : Ilaemorrhagia. 

50. CYNIPS Rofce. S. N. p. 64. n. 1. 
Tenthredo antennis duodecim - nodiis nigris, ab- 

domine fubtus ferrugineo, pedibus flavis, alis 

immaculatis. Fn. Su. 938- • 
Locus: Sueciae noftrae Rofa fylveftris. Manfueta. 
Pharrru FUNGI ROSARUM. 
Comp. 

Qual. Superjlitiofa.. 
Vis: foporifera? ftyptica. 
Ufus : Haemorrhagia. 

51. APIS mettifica gregaria. Fn. Su. 1003. 
Apis. Mer. europ. 2. p. 19. t . I, 
Locus : Polonia, nunc ubique cicur. 

Phsrm. MEL 1 commune, virgineum, dcfpuma- 
tum; 

CERA 2 citrina, alba, ° °. 
PROPOLiS 3. 
Comp. Mel Anthos; Mercuriale; Rofar. ; Vio- 

lat. ; Oxym. Simpl. ; SciDit.; Alliat.; Cera rubra; 

viridis ; nigra ; Sigillatoria ; arborea ; ad barbam. 
Qual. 1 dulcis. t. 2. Eximia. 

Vis : 1. cdulcorans, abftergens, diuretica, ma* 

turans, expe&orans , 2. 3. digerens, emolliens, 

maturans. 
Ufus. 

52. FORMICA rufa. Fn. Su. T020. 
Formica mcdia rubra. Raj. inf. 69. 

Locus : ubique in Sylvis. Manfueta. 
Pharm. FORMICARUM 0, ©, 
Comp. 



Quai. acida effentialis, volatilis. 



Praflans. 
Vis: 



E REGNO ANIMALL 325 



Vis : excitans. 
Ufus : 

53. ARANEA domeftica fufca, dorfo maculis quin- 
que ]ongitudina!ibus fubconciguis nigris : an- 
terioribus Jongioribus. Fn. Su. 1215. 

Araneus fubflavus hirfutus, preelongis pedibus, 

domefticus. Lift. aran. 59. n. 17. 
Locus: In feneftris ubique. Manfueta. 
Pharm. ARANEiE Tela. 
Comp. 

Oual. Rarior. 
Vis: 

Ufus: Vulnus. 

54. SCORPIO europaus pe&inum denticulis XVIII: 

S. N. p. 68« n. 3. 
Scorpio. AUrov. inf. 577. Raj. inf. 9. 
Locus : Muri Italia? , Africae. Fera. 
Pbarm. SCORPIONES AFRICANI exfccati, 0. 
Comp. Oleum inf. magnum. 
Oual. Rarior. 
Vis. 

UTus: Pun&ura. 

55. CANCER Pagurm brachyurus, manuum digitis 
atris. Fn. Sit. 1244. 

Cancer marinus. Jonji.on. exfdng. t. 5. /. 2. 
Locus : Oceanus Bahufse. Manfuetus. 
Pharm. CANCRORUM chelae, praparaia *). 

X 3 Comp. 
* 

*) Abforbentia e regno animali defumta haud inepte ad 
duas reduci poffunt clafles : ad priorem pertinent illa, quas 
quidem abforbent, fed fimul vi portionis gelatinofas demul- 
cent. Numerantur huc animalium Ojja, Cornua, Dentes. Ad 
pofteriovem referuntur, qu3B gelatina demulcente deftituta, ut 
Tefix. ovorum, Cancrorum cbeU & oculi, Teft& cocbles., Den- 
tatium , Qoncbi. &c, quo etjara fpecl;ant animantium partes 

jaro 



32(5 



MATERIA MEDICA 



Comp. Pulv. bezoard. anglican. 
Qual. infipida, inodora, calcarea. Rarior. 
Vis : abforbens. 
Ufus : Hypochondrhfis. 
56\ CAXCF.R Aflacvs macrourus, roftro fupra fer- 

rato: bafi utrinque dente timplici. Fn. Su. 1249. 
Aitacus fluviatilis. Rond. pifc.i. p.210. 
Locus: Lacus & fluvii fcgniores Sueciae & totins 

Europae. Manfuetus, 
Pbarm. CANCRORUM oculi (Lapides), Solutio. 
Comp. Pulv. pleurit. ; Stomachal. 
Qual. infipida, inodora, calcarea. Ufitatiffima» 
Vis: abforbens. 
Ufus : Soda , Hypochondriafis. 

57. ONISCUS Afellus cauda obtufa bifurca. Fn. 
Su. 1257. 

Afellus afininus f. vulgaris. Raj. inf. 41. 

Locus: muri antiqui & parietes. Manfuetus. 

Pharm. MILLEPEDES praparati. 

Comp. Pil. Scillit. Edimb. 

Qual. Ufitata. 

Vis: diuretica, incidens. 

Ufus: Iderus, AiThma, Dyftiria, Nephritis. 



58 LUMRRICUS terrefiris lasvis. Fn. Su. 1271. 
Lumbncus terrefrris major. Raj inf. 1. 
Locus: terra abdita fpongiofa ubique. Manfuetus. 
Pharm. LUMBRICl exficcati, praparati, Pulvis , 



jam di&se, dum varia arte & prseparariene gelatinofa oarte 
funt orbatae. Parura juvant abforbentia hasc, nifi vel acido 
quodam regni vegeta' ilis prius fint imprf>.'gnata, vel « ffendant 
aciiuni in primis viis ; tum enim non folum illud abfoihenc 
deftruuntque , fed etiam temperantem , blande refolventemy 
diapnoicam & diureticam exierere poflunt virtutem. 



* ///. V E R M E S. 



e 



Cornp. 



E REGNO ANIMAU. 327 



Comp. Empl. de ran. c. mercur.; Ungu. nervin. 
Qual. Ufitata. 
Vis : antifpafmodica, temperans, diuretica. 
Ufus: Morbi Spafmodici, Arthritis Scorbutica. 

59. HIRUDO medkinalis deprefla fufca: margine 
laterali flavo. Fn. Su. 1272. 

Hirudo maxime in Anglia vulgaris. Raj. inf. 3. 
Locus: Aqua; ftagnantes pigraj. 

Frequens , Manfueta. 

Pharm. HIRUDO viva. 
Comp. 

Qual. Ufitata. 
Vis : topica. 
Ufus: Haemorrhois. 

60. SEPIA officinalis (corpore ovato). Fn. Su. 1281. 
Sepia. Bellon. aquat. 336. 

Locus: Oceanus. Fera. 



Vis: abforbens, adftringens. 
Ufus : Gonorrhcca, Fluor albus, Febr, intermittens. 

61 . COCHLEA Helix Pomatia tefta ovata quinque 
fpirarum, Pomatia dicla. Fn. Su. 1293. 
Cochlea Pomatia edulis Gefneri. Lifi. exercit. 

anat. I. p. 162. t. 1. 
Locus : in hortis noftris culta, in Europa auftra- 
liori frequens. Cicur. 



6z. DENTALIUM Entalis tefta fubcylindracea 
laevi arcuata, hinc anguftiore. 



Pharm. SEPIjE os. 
Comp. Pulv. dentifric. 
Qual. 



Frequens. 



Pharm. COCHLEiE Tefte. 
Comp. 

Qual. infipida, inodora, calcarea. 

Vis : abforbens. 

Ufus: 



UJitata* 



X 4 



Den- 



328 



MATERIA MEDICA 



Dentale lasve album, altera extremitate ru* 

fcfcens. Lift. hift. 4. / 2. n. 2. 
Locus: Oceanus nofter. Fera* 
Pharm. DENTALIUM Teftae. 
Comp. 

Qual. infipida, inodora, calcarea. Rarior. 

Vis: abforbens. 

Ufus: 

63. CONCHA Oftrea edulis tefta fubrotunda rugo- 
fa fubftriata: valvis inaequalibus , cardine ob- 
litcrato. Fn. Su. 1338. 

Oftrea. Gefn. aqu. 2. p. 33. 

Locus: Oceanus circa Bahufiam. Manfueta. 

Pharm. CONCILE, citrata. 

Comp. 

Qual. infipida, inodora, calcarea. Frequens. 

Vis : abforbens. 

Ufus: 

64. CONCHA Mytilus margaritiferus valvis squali- 
bus inaqualiter mediocriter & laeviter umbo- 
nata. Lang. tefl. 69. 

Concha margarifera. Bellon. aquat. 402. 

Locus: Mare mediterraneum. Feral 

Pharm. PERLARUM mater, cruda , praparata. 

Comp. Empl. Stiftic. ; Ungu. nihili, oculorura. 

Qual. infipida, inodora, calcarea. Ufttata. 

Vis: abforbens. 

Ufus: 

65. MADREPORA oculata fimplex ramofa, ramis 
teretibus l^vibus tubulofis : lamellis integris. 
Hort. Cliff. 481. 

Corallium album oculatum officinarum. Bauh. 

hiftor. 3. p. 573. 
Locus : Mare Tyrrhenum. Fera. 
Pharra. CORALLIA alba, praparata. 

Comp. 



E REGNO ANIMALI. 



329 



Comp. Pulv. cachecT:.; pannon. rub. ; Empl. 
SticL ; Spec. cord. temperat. ; diamargarit, 
frigid. 

Qual. infipida, inodora, calcarea. Uftata. 

Vis: abforbens, fubadftringens. 

Ufus. 

66. MILLEPORA rubra ftriis obfoletis flexuofis. 
CoralJium rubrum. Baub. pin. 366'. 

Locus: Mare mediterraneum. Fera. 
Pharm. CORALLIA rubra, prccparata, Tinctura. 
Comp. Specif. cephal. ; Pulv. bezoard. Sennert; 

dentifric. ; epil. march. ; de gutteta ; pann. rub. ; 

Conf. hyacinth.; Smaragd. ; Empl. Stict. ; Spec. 

cord. temperat.; de hyacinth»; diamargarit. 

frigid.; diamofch.; dulc. ; Trocb. de carabe. 
Qual. infipida, inodora, calcarea. Uftata. 
Vis: abforbens, fubadftringens. 
Ufus : Profluvia, Fluor albus. 

67. CORALLINA fquamata ramis teretibus, arti- 
culis cylindraceis lapideis eequalibus. Fl. 

Lapp. 536". 

Mufcus coralloides, fquamis loricatus. Baub. 
pin. 364. 

Locus: Mare Awmticum, Norvcgicum. 

• Manjketa. 

Pharm. CORALLINA. 

Comp. Pulv. ad vermes; Spec. diamercur. Mynf. 
Qual. infipida, inodora, calcarea. Frequens. 
Vis: abforbens , fubadftringens, anthelmiiithica. 
Ufus: Vermes. 



OFFI- 



33° 



OFFICINALIA SUECICA. 

ex Animalibus. 



SOLIDA. 

INTEGRA 

Mumia 
Mus 
Pica V 
Rana 
Bufo 
Stincus 
Vipera 
Cantharis 5 
Formica ©, © 
Scorpio 
^lillepes 

Lumbricus -^, ©, © 

Hirudo 
PARTES 
Orebrum 
Oculi 



Hominis 
Lucii 
Puimo Vulpis 
Hepar Lupi 
Tefticuli Equi 
Priapus Cervi 
Tauri 
Ceti 

Plumse Perdicis 

Exuviae Serpentum 

Oefypus 

Ichthyocolla 

Sericum 

Tela? Araneor. 

Chermes 

Coccinella 



SICCA. 
OSSA 

Hominis 
Cranium © , 
Leporis tali 
Cervi e corde 
Lucii mandibulae 
Sepias 
DENTES 
Eboris 
Rofmarini 
Hippopotami 
Lupi 
CORNUA 
Cervi ©, ^ 
Alcis 

Ungula 
Rangiferi 
Scarabcei 
TESJiE 

Strutbionis ovor. 
Gallinae ovor. 
Cochleae 

Unguis odorat. 
Concha; 
Matrix Perlar. 
Oftrea? 
Entalii 
Dsntali 
LAPIDES 
Percce 
Carpionis 



oo 
o 



Gallae 



Galla? Turcicac 
Bedeguar Rofarum 

PINGUIA 
AXUNGIA 

Hominis 
Urfi 

Cati fylvejlris- 
Canis 

Valpis 

Taxi 

Leporis 

Cuniculi 

Porci 

Jlpri 

Anferis 

Anatis 

Galiince 

Caponis 

Serpentis 

Viperas 

L'jcii 
SEVUM 

Cervi 

Hirci 
Hcedi 

Ovis 
MEDULLA 

Cervi 

Bovis 
Vituli 

Ceti fperma 



331 



SUCCI 

Sanguis ' 
Hominis 
Cervi 
Hirci 

Ffl 

Urfi 

Tauri 

Lucii 
Urina 

Hominis , 
Stercus 

Canis alb. graec. 

Ovis 

Bovis V fl- omn. 
Muris 
Tavonis 
ColumbcB 
Secreta 

Caftoreum S> ©* 
Mofchus R. 
Zibethum 

Ranar. Sperm. Vj ©• 
Mel 

Cera 

Propolis 
Lacca 
Vitelli 0. 



XXVIII. 



PL ANTI 

CAMTSCHATCENSES 
RAKFORES 

QUAS 

PRiESIDE 

D. D. Car. Linn^eo 

publico examini fubmifit 

JONAS ^HALENIUS 
Uplandus. 

Upfalia 1750. Decembr. 22. 




es Herb?ria, a primis licet retro tempori- 

bus una cum aliis femper exeulta fuerit 



fcientiis, prsecedenti tamen feculo maximis 
locupletata efl: copiis , infinita diligentia Gallo- 
rum, Angloium & Eelgarum, qui non tantum 
Fundamenta artis exftruxerunt, fed etjam ingen- 
tem plantarum exercitum ex Afia, Africa & Ame- 
rica confcripferunt. At vero, fi Botanicorum la- 
bores, in hoc, quo vivimus' feculo, perpenda- 

mus, 



PLANT/E CAMTSCHATCENSES. 333 



taus, videbimus fcientia? tantas fa&as effe accef- 
fiones, quanta? unquam antea, ut in theoria, fic 
& in praxi. Ir» memoriam tantum revoccmus 
PLUMIERI plantas Americams, TOURNEFORTII 
plantas Orientales, BOERHAAVII varias fpecies 
Rariores , FEUILLEI collectiones Perwuianas, 
VAILLANTIi plantas Compofitas, DILLENII exer- 
citum Mufcorum , RUPPII piantas Germanicas, 
MICHELII plantas Minimas , BURMANNI plan- 
tas Zeylanicas & Africanas , . HALLERI plantas 
Belveticas, SCHEUCHZERI Gramina , & BAR- 
RERII plantas Gallia aquinoclialis , ut ceteras ta- 
ceam. ■ 

§. H. 

# 

SUECIA, noftra, fpiflis Botanices tenebris antea 
quafi involuta, hoc feculo eam quoque nacla eft, 
in hoc fcientiarum genere, lucem, quam extera 
quaedam natio poflTedit unqunm. RUDBECKIO- 
RUM Campi Elyfii immenfi laboris fruftus fuere, 
licet quoad maximam partem perierint. LIN- 
DERI Flora Wikshergenfis non omnino contem- 
nanda fuit. D. D. CELSII planta? Uplandica ad 
minimas fefe extendebant Cryptogamifias , antea a 
nofiratibus nunquam leclas, ut taceam innumeros 
Nob. D. PR^SIDIS labores, qui jam in Hol- 
landia degens dedit Regulas fundamentales in 
Fundamentis Botanicis , Hiftoriam literariam in 
Bibliotbeca Botanica, Antccelforum eruditioncm in 
ClaJJibus Plantarum* Nomina vegetabiJium repur- 
gara in Critica Botanica , Natura? incolas in ordi- 
nem redattas in Syfiemate Natura , Genera fun- 
data in Generibus Plantarum, Species in Flora 
Lapponica & Horto Clffortiano , ad Botanicen igi* 
tur eam aperuit viam, quam poftea plerique & 

qui- 



334 PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 



quidem fummi Botanici ad Flora; calcarunc regnum: 
ficut GKONOVIUS in Flora Virginica, COLDE- 
NUS in Flora Noveboracenti, ROYENUS in Hor- 
to Leydenfi, WACHENDORFFIUS in Horto Ul- 
trajeftino, GORTERUS in Flora Celro - Zutpbanica, 
DALIBARDUS in FLora Parifina, GUETTAR- 
DUS in Flora Stampenfi, FERBERUS in Horto 
Agerumenfi , LECHEUS in Plantis rarioribns Sca- 
niae , MITCHELLUS in Generibus Americanis , 
SCHIERA in Sexu Plantarum, ut alios proeteream. 

§. III. 

Botanice quantis pofl: hsec, opera atque Ia- 
bore D. PR/ESIDIS, heic in Suecia noftra cre- 
verit auftibus, uberrima nobis exhibent teftimonia 

Fiora Suecica, Hortus Upfalienfis , Iter Oelandicum , 
Gotblandicum , (Ve/h ogotbicum & Scanicum, Flora 
Zeylanica, SyfJematis Naturce editio fexta, Materia 
Medica , Pbilofopbia Botanica & cetera. Ha?c omnia 
commilitones meos . ad imitationem Magiftri fui 
clariflimi ita excitarunt, ut plurimi, amoenitate 
fcientiTJ capti, in ap;.?rto h<>c Florae theatro vi- 
res fuas experiri, non line fructu, tentavennt: 
Sicut DARELIUS de Ligno Coluhrino, KIERNAN- 
DER de Senega * TURSENIUS de Anandria, 
HALLMAN de Pafffora, KLASE de Betula Na- 
na, HEGARDT de Ficu, HEILIGTAG de Acro- 
Jiicbo, MONTINde Splachno , RUDBERG de Pe- 
loria, NAUCLER de Horto Upfalienfi, MARTIN 
de Plantis Burferianis , WAHLBOM de Sponfaliis 
Plantarum, HASSELOUIST de Viribus Planta- 
tum, DASSOW de Novis Generibus, LOFLING 
de Gemmis Arborum, BERGIUS de Seminibus 
Mufcorum, ASPELIN de Flora Oeconomica, HES- 

SEL- 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 335 



SELGREN de Pane Suecico; immo D. Profeflbr 
KALMIUS Canadaw, D. D. HASSELQUIST Pa- 
tefiinam, TERNSTROEMIUS & TORENIUS In- 
diatn Orientalem adierunt, adeo ut fcientia Bota- 
nica apud nos ad majus videatur acccfliffe fafti- 
gium, quam apud plerasque alias nationes. At- 
que hae fuere cauftae, quibus ego impulfus occa- 
fionem etjam quaefivi, pro viribus, comroilito- 
num meorum fequendi veftigia, Magiftrumque imi- 
tandi meum. 

§. IV. 

Mihi hifce iam intento nihil placuit magis, 
nihilque deleclationem attulit majorem, quam illa 
Florae mundi pars , qua? noviflimis jam tempori- 
bus, perSibiriam, ad Afiam feptentrionalem aper- 
ta eft, quo tam multi ftrenui impigrique Florae 
fatellites fe receperunt, ut fibi invicem aemulen- 
tur quafi , quisnam maximum novarum plantarum 
nummim detegere poflit; ficut BUXBAUMIUS, 
MESSERSCHMIDIUS, GERBERUS, HEINZEL- 
MANNUS, STF.LLERUS, LERCHEUS, KRA- 
SCHENINNiCOVIUS, & inftar omnium GMELI- 
NUS. Atque hic c!ariflimus Botanicus GMELI- 
NUS, nunc temporis ProfeiTbr Tubingenfis ce- 
leberrimus, qui novem annorum indefeffo itinere, 
totam fere peragravit Sibiriam , quin Publico fa- 
tisfaciat Botanices, non dubito, cum Floram fuam 
Sibiricam, omnibus numeris abfolutam, in lucem 
edere valeat, in qua nefcio utrum magis admi- 
randa fit Auttoris plantarum rariorum ingens at- 
que ftupenda colleftio, an induftria viri eximia, 
qua easdem clare & perfpicue proponit. 



H3<5 PLANT^E CAMTSCIIATCENSES/ 

GREGORIO DEMIDOFF, Nobili Rutheno, 
plantarum a;ftimatori eximio, praiterita aeftate D. 
Prajfidis judicio fubjicere placuit collcctionem in- 
gentem plantarum rariffimarum, quas maxima ex. 
parte legit ante annos aiiquot Botanicus fagacifli- 
mus p. m. D. STELLER ad Camtfcbatcam , partim 
vero D. D. LERCHE 1745- 1747. circa AJlraca- 
num, inter quas non fine admiratione vidi, non 
foium multas cum rariflimis noftris plantis Lappo- 
nicis communes, fed etjam alias, partim ignotas 
omnino, partim minime tritas; & denique quas- 
dam ctjam cum Canadenfibus easdem, argumen- 
to Canadam a Camfchatca non longe diftare, uti 
fequentes antea in fola America boreali vifa? nunc 
etjam in extrema ora Sibiriae: ficut 

CLAYTOXIA virginica foliis linearibus. Claytonia. 

Gron. virg. 25. 

ANEMONE dicbotorna caule dichotomo , foliis fef- 
fiiibus arrjplexicsulibus palmatis. Amoin. Acad. 
155. n. 102. 

TRILLIUM erectwn foliis ternis, flore peduncula- 
to ere6to. Amozn. Acad. 154. n. 95. 

CACALIA fitaveolens caule herbaceo. foliis hafta- 
to - fagittatis denticuiatis , petiolis fuperne di- 
lataris. Hort. Upf. 254. Porophyllum foliis 
deltoidbns angulatis. Gron. Virg. 94: 

PULMONARIA virginka calycibus corolla? tubo 
brevioribus, perianthiis quinquepartitis. Gron. 
Virg. 20. Symphytum f. Pulmonaria non 
maculofa, foliis glabris acuminatis, flore pa- 
tulo cseruieo. Pluk. alm. 359. t. 227. /. 6. 

HEUCHERA americana. Hort. Cliff. 82. Gron. 
virg. 27. 

UVULA- 



» 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 337 



UVULARIA perfoliata foliis perfoliatis. Uvularia 
caule perfoliato. Gron. virg. 37. Uvularia 
folio integerrimo. Roy. Lugdb. 27. 

SPIR/EA bypericifolia foliis integerrimis , umbellis 
felliJibus. Hort. Upf. 131. 

ASPLENIUM rbizopbyllwn frondibus lanceolatis 
indivifis: apice filiformibus radicantibus. Phyl- 
]itis non finuata minor, apice folii radices 
agente. Sloan. Flor. 14. Filicifolia Phyllitis 
parva faxatilis virginiana per fummitates fo- 
liorum radicofa. Pluk. alm. 154. t. 105. /. 3. 
Phyllitis faxatilis virginiana, per fummitates 
foliorum prolifera. Morif. bijt. 3. p. 557. j] j^, 
t. 1. f. 14. 

LYCOPODIUM rupejlre fpica feffili tetragona: 
fquamis carinatis mucronatis. Lycopodium 
rupeftre pilofucn & incanum , fpicis acute 
quadrangulatis. Dill. mufc. 457. t. 63. f n. 
Mufcus rupeftris repens virginianus, clavis 
foliofis erectis quadratis. Pluk. alm. p. 248. 
t. 100. /. 2. Morif. hift. 3. p. 624. f. 15.' 
t. 5- /■ 4. 

SWERTIA corniculata corollis quadricornibus §. 6. 
ut plures prseteream. 

§. VI. 

Harum in Kamtfchatca nafcentium plantarum, 
elegi jam maxime fingulares, & pracipue eas, 
inter multas elegantiflimas illas plantas, quibus 
clariffimus Gmelinus Nob. D. Pra^fidis auxit her- 
barium, quas non vidi, quasdam etjam a clariflirao 
Gmelino miflas defcriptasque, ita tamen raras, 
ut botanici nunquam facis easdem perfcrutari de- 

Tom. II. Y bite. 



338 PLANTiE CAMTSCHATCENSE3. 



bitequc cognofcere queant. Summus hic, fi FIu- 
mierum demas, plantarum inventor, in Flora fua 
Sibirica, his, vel fuas augeat, vel etjam illuftret 
plantas. Mihi fatis erit, ut flores quosdam , ex 
tam longe diftanti naturse horto, colligere liceat, 
quamdiu res circumftantes me intra hanc detinent 
Palladis fedem. 

« * * « * 
« « « « 

TRIANDRIA DIGYNIA. 

i. BROMUS criftatus fpiculis diftiche imbricatis 
feflilibus depreflis. 

Feftuca culmo fpicato, fpiculis multifloris. 
Gmel. Jtb. t. p. 11$. t. 23. 

Gramen criftatum tataricum, fpica latiore & 
breviore. Heintz. tatar»%2j. 

Gramen triticeum, fpica latiore compa&a, cri- 
ftatum. Buxb. cent. 1. p. 32. t. 50. /. 3. 

CULMUS articulatus , pedalis, teres, ftriatus: 
internodio fupremo longifilmo, fubviliofo. 

FOLIA linearia, acuminata, ftriata: Vagina cy- 
lindrica, magis ftriata , terminata Margine 
obtufo, breviflimo. 

SPICA compofita, ovata, comprefla, difticha; 
Spiculis circiter viginti, depreilis, horizontali 
ere&iufculis, pilofis, feflilibus. 

CALYCIS Gluma ad fingulam fpiculam bivalvis, 
quadriflora, lanceolata, adicendens, laevis, 
apice acuminata in ariftam. ' 

FLOSCULORUM Gluma bivalvis: Vateula ex- 
terior hirfuta , lanceolata , concava , apice ter- 

mina- 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 33? 

minata Arifla re&a, fcabra. Vaivula interior 
Isvis, linearis, brevior. 

STAMINA terna; Filamenta capillaria. Anthera 
oblongs, lineares, alba?. 

PISTILLI Germen turbinatum. Styli duo, vil- 
lofi. Stigmata fimplicia. 

PERfCARPIUM nullum, fed gluma femina ob- 
veftiens. 

SEMEN unicum, oblongum, hinc convexum, 
inde planum. 

Accedit proxime ad BROMUM pinnatum, Fl. 
Su. 89- Iter Gotl. 180. a quo differt: 

i:o Spiculis magis adproximatis , fubcontiguis t plu- 
ribus , magisque birfutis. 

n:o Spiculis deprejfis, nec teretibus. 

3:0 Ariffis longioribus & circiter fpicula dimidio 
brevioribus. 

Adeoque refpicit dorfum ghimarum latera, margines 
vero c&lum aut terram, more Tritici, contrario 
fitu ac in Loliis. 

Involucrum fpicularum nullum , quo differt a Cereali- 
bus fpicatis plerisque. 

PENTANDRIA MONOGYNIA. 

. CORTUSA Gmelini calycibus corollam exce- 
dentibus. 

RADIX fibrofa, capillaris. 

FOLIA radicalia plurima, cordata, obtufa, cre- 
nata Lobulis undecim, obtufis, rotundatis, 
Y % fub* 



340 PLANTiE CAMTSCHATCENSES; 



fubaequalibus , inferioribus paulo anguftioribus, 
fuperne adfperfa Pilis vagis, albidis, uncialia, 
infidentia Petiolis folio quadruplo longioribus, 
linearibus. 

SCAPI plures, nudi, pilis vagis adfperfi, foliis 
paulo longiores, terminati involucro, cum 
Umbella inasquali. 

INVOLUCRUM faepius triphyllum, ovatum, 
minimum , acutunr, pilis adfperfum. 

UMRELL7E Pedunculi tres vel quatuor, filifor- 
mes, insequales, caule dimidio breviores, ter- 
• minati flore folitario. 

CALYCIS Periantbium monophyllum, quinque- 
fidum, campanulaturo : Lobis fubovatis, acu- 
tis, patulis. 

COROLLA monopetala, infundibuliformis, alba, 
fauce coarftata, calyce minor, brevior, mul- 
toque anguftior: Limbo quinquefido, obtufo. 

STAMINUM Filamenta quinque, corolla; in- 
ferta verfus bafin. Antbera fubrotundas, intra 
faucem. 

PISTILLI Germen fubrotundum. Stylus brevjs. 
Stigma fimplex. 

PERICARPII Capfula fubglobofa, unilocularis, 
apice quinquevalvis. 

SEMINA pluriraa, fubrotunda. 

Facies foliorum ad Cbryfofplenium accedit. 
Lecla <f=? bac fuit ab indefeffo Qmelino. 

3. CONVOLVULUS perficus pedunculis unifloris, 
foliis ovalibus toraentofis. 

Thee Perfarum folio lanuginofo. Demid. 

CAU- 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 341 

CAULES craffitie pennse, teretes , tomentofi, 
albidi. 

FOLIA ovalia, magnitudine extimi articuli pol- 
Jicis; craflb vellere utrinque tomentofa, al- 
bida, integerrima, obtufa , infidentia Petio- 
lis breviffimis, tomentofis. 

PEDUNCULI axillares, folitarii, uniflori, lon- 
gitudine foliorum , inftru&i Involucro diphyllo, 
ovato, calyce minore, ab hoc fpatio remoto. 

CALYCIS Perinntbium pentaphyllum : Foliolis 
ovatis, tomentofis: tribus interioribus mino- 
ribus. 

COROLLA campanulata, calyce quadruplo major. 

STAMINUM Filamenta quinque, fetacea, ca- 
lyce paulo Iongiora. Antbera oblongas, fa- 
gittata?. 

PISTILLI Cermen lanatum. Stylus flliformis, 
ftaminibus longior. Stigmata duo, linearia, 
craffiufcula. 

Habitat ad litus maris Cafpici. 

4. PHLOX fibirica foliis linearibus villofis , pedun- 
culis ternis. 

RADIX fibrofa, perennis, lignofa, filiformis, 
flexuofa. 

CAULES plures, inaequaliter fubdivifi , decum- 
bentes, fubvillofi, filiformes, veftiti folio- 
rum ramentis emarcidis. Facies Scleranthi. 

FOLIA oppofita, linearia, pilis vifcidis adfper- 
fa, acuta; emarcida & antiqua exfucca caules 
inferne obveftiunt. ■ 

Y 3 Ramo- 



342 PLANTjE camtschatcenses, 



Ramorum rudimenta foliis confertis ex alis fo« 
liorum. 

PEDUNCULI terminantes cauliculos, duo feu 
tres, nudi, pilofo- vifcidi, teretes, uniflori, 
foliis paulo longiores. 

CALYCIS Periantbiifln cylindricum, quinquepar- 
titum, villofum: Foliolis fetaceis, longitudi- 
ne tubi corollae. 

COROLLA infundibuliformis , ca?rulea: Limbo 
quinquepanito, patcnte; Lobis ovatis, inte- 
gerrimis; Tubo cylindrico, longitudine limbi. 

STAMINUM Filamenta quinque , longitudine 
tubi, inter fe parum inaqualia. Anthera ova- 
les, flava?. 

PISTILLI Cermen ovatum, breviflimum. Sty- 
lus filiformis, longitudine ftaminum. Stig- 
■mata tria, filiformia. 

Phlogis plurima fpecies in America feptentrionali 
occiirrunt : 

n. PHLOX paniculata foliis lanceolatis mar- 
gine fcabris , corymbis compofitis. 

2. PHLOX pilofa foliis lineari- lanceolatis vil- 
lofis , caule erefto, corymbo terminali. 
Pluk. phyt. 98. /. 1. 

3. PHLOX pjriberrima foliis lineari-lanceolatis 
glabris caule erefto, corymbo terminali. 
Hort. cliff. 63. Roy. lugdb. 433. Gron.virg.%1, 

4. PHLOX ovata foliis ovatis, floribus foli- 
tariis. Pliik. phyt. 348. f.112. 4. 

5. PHLOX fubulata foliis fubulatis hirfutis, flo- 
ribus oppofitis. Pluk. pbyt. 98. /. 2. 

6. PHLOX 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 343 

6. PHLOX fetacea foliis fetaceis glabris, flori- 
bus folitariis. Pluk. phyt. 98. /. 3. 

7. PHLOX nojlra differt a fubulata, petalorum 
Limbi lobis non emarginatis, nec calycis 
laciniis tubo corolias dimidio brevioribus. 

PENTANDRIA DIGYNIA. 

. GENTIANA aquatica foliis margine membra- 
naceis bafi coadunatis. 

Gentiana humilis aquatica verna. Amm. ruth. 4. 1. 1. 

RADIX fibrofa, annua. 

FOLIA radicalia fa?pius quatuor, majora, ob- 
verfe ovata, obtufiora. 

CAULIS vix pollicis longitudine, tetragonus: 
angulis fcabris. 

FOLIA caulina oppofita, obverfe ovata, acuta, 
margine membranaceo cincla, carinata, bafi 
coadunata. 

FLOS terminalis, feflilis, Cceruleus. 

CALYCIS Perianthimn tubulofum, pentagonum: 
Limho quinquefido, ovato, acuto, carinato, 
margine membranaceo. 

COROLLA Iongitudine calycis, plicata, cam- 
panulata, quinquefida, interjeftis fcgmentis al- 
ternis brevioribus, tenerioribus, acute bifidis. 

STAMINUM Filamenta quinque. Antherce lutea?. 

PISTILLI Germen cylindricum, longitudine fcre 
corollce. Stylus nullus. Stigmata duo , obtufa. 

PERICARPII Capfula oblonga, fubcylindracea, 
unilocularis, bivalvis. 

Y 4 SEMI- 



344 PLANT^E CAMTSCHATCENSES, 



SEMINA plurima, orbiculata, comprefTa, cmar- 

ginata. 

Facies Arenaria?. 

Rami alterni, caule paulo longiores , itidem fubra~ 
mofi & floriferi. 

Jnventionis gloria debetur Cl. Gmelino. 

6. SWERTIA corniculata corollis quadrifidis quadri- 
cornibus. 

RADIX fibrofa, annua. 

CAULIS femipedalis, teretiufculus, obfolete 
quadrangularis, laeviufculus , articulatus Geni- 
culis quinque, fex, feu pluribus. 

FOLIA lanceolata, trinervia, integerrima, Ia?via. 
Rami oppoliti, caule multo breviores, rupe- 
riores breviflimi. 

FLORES terminantes caulem & ramos, oppo- 
fiti, pedunculati. 

CALYCIS Perianthium monophyllum, corolla 
brevius , quadrifidum , margine fcabrum , 
ere&um, perfiftens. 

COROLLA campanulata, erefta, femiquadri- 
fida, acuta, verfus bafin inftru&a Corniculis 
NeUariferis quatuor , deorfum exftantibus, 
obtufis, fubulatis. 

STAMINUM Filamenta quatuor, corollae inferta, 
eaque dimidio breviora. Antbera fubrotundae. 

PISTILLI Germen cylindricum, longitudine fla- 
minum. Styli nulli. Stigmata duo, filiformia. 

PERICARPII Capfula cylindrica, unilocularis, 
bivalvis. 

SEMI- 



PLANT.E CAMTSCHATCENSES. 345 

SEMINA plura, fubrotunda. 

Facies plantce eft Gentiana; Amarellce. Flores cor- 
niculis nectariferis Peloriaui mentientes. 

Inventa primum a Cl. GMELINO , qui eandem ai 
D. Prafidem mifit ; deinde a STELLERO, quam 
D. Demidoff mifit. 

7. SWERTIA dichotoma corollis quadrifidis ccornibus. 

RADIX fibrofa. 

FOLIA radicalia ovata, nervofa, in petiolos, 
Iongitudine foliorum, definentia. 

CAULES numerofi, dichotomi, diffufi, articu- 
lati , longitudine digiti. 

Rami oppofiti, fubramofi, longiores. 

FOLIA Caulina ovata, trinervia, glabra, fub- 
feflilia, integerrima, patentia. 

PEDUNCULI e dichotomia ramorum , termina- 
les, uniflori, internodiis ramorum breviores. 

CALYCIS Perianthium monophyllum, quadripar- 
titum : lobis ovato • lanceolatis , acutis. 

COROLLA monopetala, quadripartita, patens: 
fegmentis ovatis, perfiftentibus, obtufis. 

STAMINUM Filamenta quatuor, fetacea, co- 
rollaa dimidio breviora. Antherce fubrotunda?. 

PISTILLI Germen ovatum. Styli nulli. Stigma- 
ta duo, obtufiufcula. 

PERICARPII Capfula longitudine corolls?, fub- 
rotunda, compreffa, unilocularis, bivalvis: 
valvis planis. 

SEMINA fubrotunda. 

Y 5 Facies 



34^ PLANT7E CAMTSCHATCENSES. 



Facies Anagallidis aut Alfines. 

NEQTARIA nulla corniculata in bac fpecie. 

GMELINUS primus hanc invenit & mifit fub 
nomine SWERTIJE floribus quadrifidis: la- 
ciniis eretto- patentibus. 

8. SALSOLA profirata frutefcens, foliis pilofis 
inermibus. 

FRUTEX Ramis virgatis, re&is, teretibus; 
Ramulis inferioribus brevioribus, pofl flo- 
refcentiam enafcentibus : fuperioribus elonga- 
tis, tenerioribus , fru&ificantibus , dein emar- 
cefcentibus. 

FOLTA alterna, linearia, fubtus & ad marginera 
pilis adfperfa, apice acuta, inermia. 

FLORES axillares, folitarii, fefliles: CALYCE 
hirfuto, pentaphyllo, fubrotundo: Limbo mem- 
branaceo, patente, nervofo, rotundato. 

Reliqua partes prce tenuitate defcribi nequivere. 

Facies omnino Camphorofmae. 

In horto Academico Upfalienfi, e feminibus variis 
Americanis , miffis Philadelphia Virginia , a Tbeologo 
noftrate Dylandro 1742, plurima planta enata fuere, 
£f inter has frutex bic , qui praterita aflate primos 
flores oflendebat. 

Frutex nofter efl caudice breviffimo, femipedali, 
craffitie digiti, tereti, undique exferente Ramos copio- 
fos , virgatos , decwnbentes & verfus terram reflexos, 
(nullos veroereftos,) pedales & bipedales. Folia alterna, 
linearia, pollicis transverd longitudine, fubfucculenta , 
vix manifefte villofa. Ex fingulis foliorum alis rudi- 
menta ramulorwn, feu folia nonnulla. Flores, qui 
etjamnum prodiere , fuere axillares 3 fejfiles } calyce parvo, 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 347 

quinquefido; Staminibus 5, brevifftmis; Stylo longo, 
rubru , bifido ; fructus non maturefcebat , cum fero au- 
tumno prodiere flores ; yidetur tamen haic planta eadem 
effe, cum Salfola defcripta. 

9. ANABASIS aphylld aphylla: articulis emarginatis. 

Kali bacciferum Salicorniae facie. Buxb. cent. 1. 
p. 11. t. 18. 

CAULES breves, teretiufculi , brachiati: Ra- 
mis oppofitis itidem ramofis, articulati: Ar- 
ticulis lajvibus, apice fuperiori membranaceo, 
emarginato, excipiente bafin fuperioris articuli. 

FOLIA nulla. 

FLORES oppofiti, fefliles. 

Chara&er Genericus. 

CALYCIS Perianthium tripbyllum : fcliolis fub- 
rotundis, concavis, obtufis, patentibus. 

COROLLvE Petala quinque, ovata, ajqualia, 
calyce minora, perfiftentia. 

STAMINUM Filamenta quinque, filiformia, flore 
Jongiora, inter fingula petala fingula. Anther<z 
fubrotunda?. 

PISTILLI Gertnen fubrotundum, acuminatum, 
definens in Stylos duos, Stigmatibus obtufis. 

PERICARPII Bacca fubrotunda, calyce dilata- 
to cincla. 

SEMEN unicum, cochleatum. 

Species hujus Generis altera, eft: 

ANABASIS foliofa, foliis fubclavatis. 

Kali bacciferum: foliis clavatis. Buxb. cent. 1. 
p. 12. t. 12. f. 1. 

HEXAN- 



348 PLANTvE CAMTSCHATCENSES/ 
HEXANDRIA MONOGYNIA. 

10. LILIUM camtfchatcenfe foliis verticillatis : flo- 
ribus ere&is: corollis campanulatis. 

RADIX bulbofa, fquamata. 

CAULIS fimpliciflimus, teres, teevis, pedalis. 

FOLIA verticillata, lanceolata, feflilia, quatuor 
vel fex, ftriata, parum obtufa, lxvia; fuprema 
folia duo vel tria, faepius alterna, angultiora. 

FLORES terminales, pedunculati: pedunculis 
breviflimis, nudis, erect-iufculis. 

COROLLA campanulata: Petalis fex, ovatis, 
obtufis, laevibus, ftriatis, purpurafcentibus. 

STAMINUM Filamenta fex, fubulata, petalis 
dimidio breviora. Antherce oblonga;, ereclae. 

PISTILLI Germen triangulare, oblongum; Stylo 
nullo terminatum: Stigmatihus tribus, oblon- 
gis, recurvis, longitudine fere germinis. 

Folia ut in fpeciehus Martagon diclis. 

Flores autem parvi, magnitudine & figura Lilii 
perfici. 

Stigmata ahsqae Jlylo ohlonga., in hoc genere fingu- 
laria funt. 

HEXANDRIA TRIGYNIA. 

11. MELANTHIUM fihiricum petalis feffilibus. 

Ornithogalum fpicis florum Iongiflimis ramofis. 

Gmel. fih. i. p. 45. U 8- 
RADIX bulbofa, oblonga. 
FOLIA radicalia, femipedalia, nonnulla, linear 

acuminata, ftriata, in petiolos attenuata. 

r . J- 



PLANTjE CAMTSCHATCENSES. 349 

CAULIS nudus, pedalis, teres, in medio cinclus 
folio unico, lineari, brevi. 

FLORES paniculati: Pedunculis alternis, uniflo- 
ris; infimo pedunculo longiore, pedicellis al- 
ternis inftruclo. 

Bractea lanceolata?, feffiles, acuminatae, pe- 
dunculo fingulo fubjeclae, coloratas, bre- 
viflimae. 

COROLLA Petalis fex, lanceolatis, feflilibus, 
reflexis, perfiltentibus , albidis. 

Nettarium obverfe cordatum , bifidum , pe^a- 
lorum bafi adnatum. 

STAMINUM Filamenta fex, fubulata, corolla 
dimidio breviora, eique adnata ad bafin nefta- 
rii. Antberce fubrotundae. 

PISTILLI Germen conicum. Styli tres, ere&i, 
fubulati. Stigmata fimplicia. 

PERICARPII Capfula ovata , acuminata, trilo- 
cularis, trivalvis : Valvulis compreflis. 

SEMINA plurima, oblonga , membranacea, 
comprefla, angulata. 

Differt a MELANTHIO virginico (Gron. fl. 
virg. p. 59.) i petalis fefflibus, nec infidentibus ungui- 
lus elongatis , nec filamenta rigida perfiftunt a cafu 
antherarum. Facies autem omnino virginici. 

DECANDRIA MONOGYNIA. 

t2. SOPHORA lupinoides foliis ternatis, fpica ver- 
ticillata. 

CAULIS hevis, ftriatus. 

FOLIA 



$$o PLANT7E CAMTSCHATCENSES. 



FOLTA ternata, petiolata: Foliolis feflilibus^ 
fubtequalibus , ovalibus, utrinque acutiufculis, 
integerrimis , fubtus fubvillofis. 

Petiolus foliis brevior, fubvillofus. 

Stipula oppofitce, roagnitudine foliorum, 
fefliles, extus fubvillofa?. 

SPICA terminalis, ere&a, fimplex; Pedunculis 
brcviflimis, unifloris, fubvillofis , verticillatim 
tribus collocatis. 

Braciea ovatae, fub fingulo flore fingulae, 
longitudine calycis. 

CALYCIS Periantbiwn fubcampanulatum, quin- 
quefidum , fuprema divifura minori. 

COROLLA pentapetala : Vexillo utrinque re- 
flexo, magnitudine alarum, emarginato: Alis 
ovalibus, vexillo fere longioribus. Carinct 
obtufa, dipetala. 

STAMINUM Filamenta decem, filiformia, di- 
ftin&a, declinata, longitudine fere carinse. 
Anthera fubrotundcC , flavce. 

PISTILLI Germen oblongum, hirfutum. Stylus 
fubulatus, adfcendens. Stigma fimplex. 

Filamenta diflinclijjima genus determinarunt. 

Stipulce maxima plantam fpeciofam reddunt. 

Varietates hujus fpeciei dua evidentiffima : 

u. Stipulis fuhrotundis ohtufiffmis retufis. 

Florihus in fpica fapius alternis magis pedicellatis. 
/3. Stipulis ovato - ohlongis acutiufculis . 

Floribus trihus in fingulo fpica verticillo. 

Bratteis tripbyllis fcapum fpica ambientihus. 



DECAN. 



i>LAN17E CAMTSCHATCENSES. 351 



DECANDRIA DIGYNIA. 

13. TIARELLA trifoliata foliis ternatis. 
RADIX flbrofa, perennis. 
CAULIS ere&us , femipedalis, filiformis, te- 

retiufculus, altero latere parum canalicula- 

tus, pilofo- fcaber. 

FOLIA ternata, petiolata, ad radicem pauca, in 
caule fsepius duo, altero verfus radicem, altero 
in medio caulis verfus racemum: Foliola an- 
gulata, ferrata: medio rhombeo; lateralibus 
trapeziformibus , piiis rigidiufculis adfperfa. 

RACEMUS femipedalis, terminalis, conftans 
Corymbis raris alternis. 

CALYCIS Perianthium monophyllum, fubcampa- 
nulatum, quinquefidum , perfiflens. 

COROLLA Petalis quinque, ovatis, calyci in- 
fertis, vix calyce longioribus. 

STAMINUM Filamenta decem, fubulata, co- 
rolla longiora. Antbera fubrotundae. 

PISTILLI Germina ovata , duo. Styli duo, fili- 
fbrmes. Stigmata obtufa. 

PERICARPII Capfula duas, calyce longiores, 
nutantes, quarum altera duplo major. 

SEMINA plurima. 

Habitus, & fpica capfula omnino MITELLjE 
diphylla Hort. cliff. 167. Gron. virg. 160. fed folia 
abfolute ternata, ut in Ritbo. 

Datur alia planta in Sibiria fc. MITELLA nuda, 
petalis multifidis fcapo nudo, qua dijfert tota fpecie a 
MITELLA dipbylla Hort. cliff. 167-., uti con- 
Jiat ex foliis. 

DECAN- 



'SS2 PLANT^E CAMTSCHATCENSES. 

DECANDRIA PENTAGYNIA. . 

14. SEDUM verticillatum foliis quaternis. 

Sedum, aparines facie, tauromenitanum. Raj. 

extr. 233. defcr. 

CAULIS pedalis, erefhis, teres. 

FOLIA lanceolata, vix digitum longa, aequaliter 
ferrata, laevia, acutiufcula, minus carnofa. 

Racemi axillares, parvi, folitarii. 

FLORES in fuo genere parvi: Calyce quinque- 
dentato; Petalis quinque: Staminibus decem: 
Pijiillis quinque. 

Dijfinctijfma fpecies a Telephio Rhodiola , cum 
quibus facie convenit , & babitu erecto & magnitudine 
foliorum. Ab omnibus vero dijiinctijfima foliis verticil- 
latis , fapius quaternis , raro quinis. 

ICOSANDRIA PENTAGYNIA. 

15. SPIRJEA forbifolia foliis pinnatis. Cmelin. 
Spira:a forbi folio tenuiter crenato, floribus in 

thyrfo albis. Amm. rutb. i86\ n. 264. 

FRUTEX virgis teretibus, iGevibus. 

FOLIA pinnata: Foliolis tredecim, five quinde- 
cim, ovato - lanceolatis , acuminatis, acute 
ferratis: impari paulo majori, fimplicifTimo. 

Stipula parvae, lanceolatae, parum ferratas. 

PANICULA ramos terminans, uti etjam ex alis 
fuperioribus minores panicula?. 

FLORES magnitudine & facie Filipendula vulgaris. 

CALYCIS Periantbium monophyllum, campanu- 
latum, quinquefidum. 

COROL. 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 353 



COROLLiE Petala quinque, alba, oblonga, 

obtufa, patentia. 
STAMINUM FUamenta capillaria, plurirna, pe- 

talis 1< ngiora. Anthera fubrotunda?. 
PISTILLI Germina quinque. Styli filiformes , 

calyce paulo iongiores. Stigmata crafliufcula, 

obtufa. 

PERICaRPII Capfula quinque, oblongee, acu- 

minata?. 
SEMINA plurima. 

Hec planfa denonffrat affnitatem Spiraea; cum 
Filipendula cjf Arunco. Hahitus Arunci , fed tfores 
berv aphrodi-i. Panicula Filipendula?, fed pijlilla quin- 
■que. Folia fere Sorbi. 

Frutex miffus fttit ad Hortum Upfalienfem a Nob. 
D. Demidoff, fed periit ex itinere. 

ICOSANDRIA POLYGYNIA. 

l<5. DRYAS pentapetala pentapetala, foliis pinnatis. 

PvADIX perennis, ftolonibus decumbentibus, 
apice frondefcentibus, filiformibus, lignofis. 

FOLIA radicalia, pinnata, glabra: Foliolis feptem, 
five novem , omnibus oblongis, linearibus, 
fere cuneiformibus ; fuperne obtufe ferratis, 
inferioribus minoribus. 

Stipula filiformes, anguftiffima?. 

SCAPUS filiformis, foliis duplo five triplo lon- 
gior, nudus, inftructus interdum folio unico, 
ternato, feffili, minore. 

FLOS unicus fcapum terminans. 

CALYCIS Perianthium monophyllum, ultra me- 
dium decemfidum: fegmentis patentibus, acu- 
tis, alternis paulo minoribus. 
Tm. II. Z CQ- 



354 PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 



COROLLiE Petala quinque, calyce duplo ma- 
jora, fubrotunda, obtufa, patentia, alba. 

STAMINUM Filamenta nutnerofa, capillaria, 
calyce breviora, eique inferta. Antbera fub- 
rotunda?. 

PISTILLI Germina plurima. Styli hirfuti, lon- 
gitudine ftaminum. Stigmata obtufa. 

SEMINA plurima, caudata filo hirfuto flore 

longiore. 

Habitus Potentillse : Folia Pentaphylloides T. 
Flos Fragarix*: Fritctus Dryadis. 
Statura plantce & fructus omnino Dryadis , a quo 
genere differt folo numero floris partium quinario; cum 
Geis tamen fociare vetat jloris figura & feminum cau~ 
da apice inermis. 

POLYANDRIA TETRAGYNIA. 

17. ACTvEA Cimicifuga. 

Thali&roides foetidiflimum chriftophorianae fa- 
cie. Amm. rutb. 102. 

CAULIS parum & inaequaliter angulatus. 

FOLIA duplicato ternata: Foliolis incifis, im- 

paribus majoribus magisque angulatis; fupre- 

mo foliolo ternato. 

SPIC^E oblongae, laxae: pedunculis longis. 
FLORES pedicellis breviflimis unifloris. 

CALYCIS Periantbium tetraphyllum , patens: 
Foliolis ovatis, concavis, deciduis. 

COROLLiE Petala quatuor, calyce paulo ma- 
jora, fubrotunda, decidua. 

STAMINUM Filamenta capillaria, plurima, lon- 
gitudine coroilae. Antbera fubovatte, erefla?. 

PISTIL- 



plantj: camtschatcenses. 355 



PISTILLI Germina quatuor, oblonga, angulata. 

Styli altitudine ftaminum , breviflimi. Stig- 

tnata fimplicia. 
PERICARPII Capfula quatuor. Mefferfchm. 
SEMINA plurima, hifpida villis foliaceis. Mef- 

ferfchm. 

Halritus AcToea?, fed fruttus quadricapfularis reddit 
plantam diverfjfimam. Facies floris <^p germinum 
cum Thali&ro malta hahet communia. De genere 
duhium inanet , utrum ah Aclsa diftinguendum , nec 
ne. Actsea racemo ovato (Fl. Su. 431.} baccata 
eji , at Actaea racemis longijfmis (Gron. virg. 57/) 
frud.u exfucco foiliculari. Numerus capfularum folet 
genera difinguere, non vero in ajjinihus Delphinii, 
Aconiii ^fc. Qui itaque vivam examinare pojfunt 
plantam, dubium extricent. 

Ufus plantce eximius & fpecifcus e(l contra Cimi- 
ces, adeoque ejus cultura in hortis ejfet necejjaria ; in- 
terim inquirendum, numne Aclsea noflra eundem ex- 
ferat ejfectum, uti foztida & ajfnis. Fungi (FI. 
Su. 1076.} recenter collecti, in partes minutijjimas con- 
tufi, £f in vafe prohe obturato, ajfervati, tranfeunt in 
liquamen, quod inunclum, ubi Cwrices domeflici (Fn, 
646.) hahitant, eosdem felicifhuc exjiirpat. 

POLYANDRIA POLYGYNIA. 

18. HELLEBORUS trifolius foliis ternatis, fcapo 
unifloro. Fig. 18. 

RADIX flbrofa, filiformis, repens, perennis. 
FOLIA radicalia ternata: Foliolis fctlilibus, 
obverfe ovatis, extrorfum magis gibbis. ar- 
gute ferratis, rigidiufculis , glabris, venofis. 
Petioli filiformes* folio longiores. 

Z 2 SCA- 



355 PLANT7E CAMTSCHATCENSES: 

SCAPUS folitarius, filiforinis, petiolis duplo 

longior, inftru&us Braitea fubovata. 
FLOS folitarius, magnitudinc floris Trientalis. 

COROLLyE Petala quinque, ovata, bafi in 
ungues attenuata, alba, ftriata. fig.a. 

Nectaria petalis fspius plura, lutea, limbo 
ovata, bafi attenuata in cylindrum per- 
foratum, petalis dimidio breviora. 

STAMINUM Filamenta capillaria, alba, pluri- 

ma, nectariis vix longiora. Antberce albae, 

fubrotundce, ereclee. fig. b. 
PISTILLI Germina quinque comprefia. Styli 

filiformes, longitudine ftaminum, recurvi. 

Stigmata obtufa, fig. c. 

PERICARPIUM Capfulis quinque, acuminatis, 

comprcffis, coadunatis margine interiore. 
SEMINA plurima. 
Minima efl hac planta in fno genere, attamen 
fpectabilis ; inter Flores Sibiria fpeciofos & maxime 
jingitlares efl .etjam quadam Fumaria bulbofis ajfinis, 
floribus condecorata in fuo genere maximis. 

DIDYNAMIA ANGIOSPERMIA. 

19. BARTSIA pallida foliis alternis bidentatis. 
RADIX fibrofa. 

CAULIS firnplex, teres, erecfciufculus, fimpli- 
ciffimus, fubftriatus, fuperne villofus. 

FOLIA akerna, fefiilia, lineari - lanceolata, tri- 
nervia, interftitiis foliorum Iongiora: horum 
inferiora minora, indivifa: fuperiora longio- 
ra, latiora, inftrufla Dente utrinque oblongo, 
tertiara partem folii attingente. At Folia 

Fiora- 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 357 



Floralia, calyces obvolventia, floribus non 
longiora, fed latiora, colorata, obtufiora, 
tririda vel quinquefida, obtufa. 

SPICA terminalis , foliofa, ad alterum Jatus pa- 
rum inclinata: Floribus akernis, fcifilibus. 

CALYCIS Perianthium monopbyllum , tubulo- 
fum, quadridentatum, acutiufculum , eequale, 
perfiftens. 

COROLLA monopetala, purpurea, ringens: 
Lahium fuperius erectum , tenuius, obtufum , 
integerrimum, longitudinaliter connivens; La- 
bium inferius trifidum, erectiufculum, ajquale, 
parvum. 

STAMINUM Filamenta quatuor, ere&a, longi- 
tudine tubi , quorum duo paulo breviora. 
Anthera oblonga?, eredae, labio fuperiori ad- 
proximata;. 

PISTILLI Germen ovatum. Siytus filiformis, 
longitudine fioris. Stigma obtufum. 

PERICARPII Capfula fubovata, comprefla, bi- 
locularis, bivalvis: Valvis parallelis , diflTepi- 
mento contrariis. 

SEMINA plurima , angulata, comprelfa. 

Spica videtur effe glutinofa. 
Convenit hcec planta cum Bartfia coccinea Gron. 
Virg. (58- in plurimis partibus: Caule fimpli- 
ciffimo, Foliis alternis , dentatis, Foliis fiora- 
libus coloratis , latioribus , brevioribus ; fed dijfert 
prcecipue Calyce, qui in Americana obtufus , lo- 
bis rotundatis , expanfis , quod in noflra non obti- 
net ; ut taceam fpeciofum colorem & folia pluries 
divifa in Americana. 

Hanc plantam legit etjam Cel. GMEIJNUS, 
i foliis caalinis vix dentatis, floralibus vero ovatis , 

Z 3 utrin- 



358 PLANT7E CAMTSCHATCENSES, 



utrinque bi-aut tridentatis , eandem tamen effe plan- 
tam, dubium non ejt. 

TETRADYNAMIA SILIQUOSA. 

20. ARABIS grandijlora caule nudo. Fig. 20. 

RADIX fibrofa, perennis, lignofa. 

FOLIA radicalia plurima, duos pollices longa, 
laneeolata, pinnatim ultra medium fecla laci- 
niis acuminatis, fcabra, definentia in Petiolos 
oblongos, bafi dilatatos, membranaceos. 

CAULIS ereftus, longitudine digiti, teres, nudus. 

CORYMBUS terminalis, depreffus, floribus al- 

ternis: Pedunculis breviffimis , inferioribus 

paulo longioribus. 
CALYCIS Perianthium tetraphyllum , ere&um: 

Foliolis purpurafcentibus, oblongis, obtufis, 

deciduis, exterioribus duobus bafi gibbis. 
COROLLA tetrapetala: Limbo purpureo, pa- 

tente; Lnminis obverfe ovatis. 
STAMINUM Filamenta fex, fubulata, longitu- 

ne tubi, quorum duo exteriora breviora. 

Anthera oblongae, flava?. 
PISTILLI Cermen cylindricum, longitudine fta- 

minum. Stylus nullus. Stigma obtufum. 
Dantur varietates foliis lanceolatis, integerrimis. 
Variat etjam fiore albo. 

DIADELPHIA DECANDRIA. 

21. ASTRAGALUS phyfodes acaulis, leguminibus 
inflatis fubglobofis. 

RADIX 



PLANT.E CAMTSCHATCENSES. 359 



RADIX fibrofa, lignofa, fuperne ramofa. 

FOLIA radicalia, plurima, digitum longa, pin- 
nata: Foliolis ovatis, oblongiufculis , fubtus 
pilofis; integer-imis, 21 — 23. 

SCAPUS teres, fubftriatus, petiolis craflior, 
non vero longior, nudus. 

SPICA terminalis: Floribus feflilibus, alternis; 
Bratteis lanceolatis, villofis, flofe brevioribus. 

FLORES prceteriere. 

PERICARPIA Legumina inflata , membranacea, 
bilocularia, obtufa, magnitudine extimi arti- 
culi pollicis. 

SEMINA plurima, reniformia. 

Fructus faciem gerit fruEtuum Colutess, fed magis 
obtufus & magis globofus efi. 

Vix datur regio pluribus & diverjis fpeciebus Aftfa- 
gali luxurians, quam Sibiria , unde hujus numerofam 
gregem attulere recentiores Botanici. 

22. ASTRAGALUS alopecuroides capitulis oblongis 
feflilibus, calycibus & leguminibus lanatis. 
Hort. cliff. 361. 
RADIX fibrofa. 

CAULES longi, teretes, ftriati, laeves. 

FOLIA alterna, palmari fpatio remota, pinna- 
ta: Foliolis circiter 31, ovatis, fupra glabris, 
fubtus parum villofis, vix pollicem longis. 

Stipula fublanceolata?, acutce, bafi latiores. 

SPICiE axillares pedunculis breviflimis inftru&ae, 
magnitudine ftrobili Abietis (Fl. Su. 789 j 
Flores numerofi, fefliles. 

Z 4 Brattea 



3<5o PLANT.E CAMTSCHATCENSES. 



Bractece lineares, acuminatas, longitudine 
fcre florum , hirfutae. 

CALYCIS Periantbium monophyllum, lanatum 
]ana alba, quinquedentatum : Dentibus fetaceis, 
hirfuris, longitudine fere floris. 

COROLLA papilionacea , flava. Vexillmn ad- 
fcendens, lateribus reflcxum. Alce fublanceo- 
lata?, vexillo pau!o breviores. Carina recur- 
va, compreffa, obtufiffima, ut in Hedyfaro. 

STAMINUM Filamenta diadelpha, intra cari- 
nam recondita. Antherce flava*. 

PISTILLI Gertnen fubulatum , lanatum. Stylus 
filiformis, adfcendens, laevis. Stigma obtufum. 

Planta fpeciofijfima, fpicis crajjlffimis Ima alba in- 
volutis. 

SYNGENESIA POLYGAMIA 7EQUALIS. 

23. PRENANTHES repens repens, foliis trilobis. 
Fig. 23. 

RADIX fibrofa. 

CAULIS ftolonibus pluribus, filiformibus, te- 
retibus, decumbentibus, pedalibus, craffitie 
fere pennae, repentibus: Radiculis plurimis 
ad genicula prodeuntibus. 

FOLIA folitaria, e geniculis enata, ultra me- 
dium triloba : Lobis obtufis, fubdentatis, la- 
teralibus lobis interdum bilobis, glabra, ner- 
vofa, definentia in petiolos longiores, bafi 
anguftiores. 

Folia Floralia lanceolata, indivifa. 
PEDUNCULUS e regione petioli , filiformis, 
nudus, longitudine petiolorum, apice gerens 

Pedi- 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 361 



Pedicellos ducs breviores, fingulis fquamula 
inftruclis. 

CALYX cylindricus, conftans Squamis decem, 
lanceolatis, obtufis, a.'qualibus, laevibus: bafi 
cin&us Squamis quinque, minutiflimis. 

COROLLA compofita flofculis decem : Corollula 
Iigulat.se , flava;, calyce duplo longiores , quin- 
quedentatae. 

STAMINA fingulis Filamenta quinque, brevifli- 
ma. Antbera cylindrica, corolla duplo bre- 
vior. 

PISTILLI Certnen oblongum , fub receptaculo. 

Stylus filiformis. Stigmata duo, revoiuta. 

PERICARPIUM nullum. Calyx immutatu?, lon- 
gitudine fere fructus. 

SEMINA oblonga, coronata Pappo fimplici. 

RECE: TACULUM nudum , planiufculum. 

Hahitus Sifymbrii, more enim Beccabungce, aut 

Menyanthis crefcit, quod rarum e/t inhac gente. 
Videtur effe planta in uliginofis vel paludofis babi- 

tans. 

GYNANDRIA DIANDRIA. 

4. OPHRYS camtfcbatea ne&arii labio bifido lineari. 

Fig 24. 

RADIX defuit. 

CAULIS palmaris, teres , filiformis, craflitie fili 
vuJgaris, fimpliciflimus. 

FOLIA caulina tubulofa, caule ampliora, fupra 
medietatem patentiufcula Limbo erecto, obli- 
quo, inferne iaxe vaginantia, fubnervofa. 

Z 5 RACE- 



36*2 PLANT/E CAMTSCHATCENSES. 



RACEMUS terminalis, cauiis longitudine: Flo- 
ribus aiternis, remotis: Bracteis ovatis: Pe- 
dunculis folitariis, braftea duplo longioribus. 

COROLLA nuda, Petalis quinque, lanceolato, 
patentibus, fubcequalibus : Nehario lanceolato, 
petalis duplo latiore, triplo longiore, bifido, 
laciniis attenuatis, reftis. 

PISTILLI Germen turbinatum , in pedunculum 
definens, fub corolla pofitum. Stylus adfcen- 
dens , petalis paulo brevior, incurvus. Stigmct 
obtufum, fub quo Antbera duae. 

PERICARPII Capfula oblonga, bafi anguftior, 
unilocularis, triangularis, angulis dchifcens. 

SEMINA plurima, paleacea. 

Corolla figura refert Satyrium hircinum. 

25. DRACONTIUM camtfchatcenfe foliis lanceo- 
latis. 

RADIX nobis incognita. 

FOLIA lanceolato- ovata, viridia, fpithamea, in- 
ferne attenuata in Petiolos bafi dilatatos, equi- 
tantes. 

SPATHA membranacea, colorata, lanceolata, 
inferne convoluta. 

SPADIX iongitudine fere fpatha?, nudus, ter- 
minatus 

SPICA ovata, denfiflima, compofita ex Flofculis 
feifilibus, numerofiffimis , diftin&is : Perian- 
thiis propriis , tetraphyllis , obtufis , inter quse 
Anthera quatuor, cum Stigmatt obtufo, abs- 
que Stylo. 

Hac 



PLANTiE CAMTSCHATCENSES. 363 



Hac planta valde adftnis videtur CALL/E aquatili, 
odore allti vebementi pradita Gron. virg. i8<5. vcl 
CALLJE vulgo Skunhweed. Colden. Novebor. 
DRACONTIO Micchell. nov. gcn. 906. At odor 
in ficca planta vix potuit dignofci. 

Facies fo/zormn Mandragora?, Spathce Ari, Spadicis 
Callas ; fed fquamce calycince ftofculos dijHnguentes 
Dracontii fpeciem effe manifejie evincunt. 

CRYPTOGAMIA MUSCI. 

26. LYCOPODIUM fanguinolenturrt. repens dicho- 
tomum , foliis quadrifariam imbricatis, fpicis 
fellilibus. Fig. 26. 

FRONDES five RAMULI Jignofi plurimi, dicho- 
tomi, undique diffufi, decumbentes & terrse 
apprefli, faturate purpurei; teretes, undique 
tecli Foliolis quadrifariam imbricatis, fubovatis, 
apice triquetris, ceterum convexis, acutis, 
margine & dorfo carinato fcabris, ita difpofi- 
tis, ut duplex feries undique tegat fuperficieni 
fuperiorem rami, duplex etjam feries tegac 
ejusdem inferiorem fuperficiem, fed hcec ma- 
gis divaricata. 

SPICzE terminantes ramulos acute tetraquetra?, 
ramulis paulo craftlores, fefliles, magisquepur- 
purafcentes, oblongae, Foliolis acutioribus & 
magis angulatis veftitae, intra quae latent grana 
globofa, flava, folitaria, intra alias vero ejus- 
dem fquamas fpicae Anthera bivalves, pollini- 
ferae. 

Mufcus hic ad Lycopodioidea in Methodo Dillenii 
referendus , differt ab ejus fpeciebus , quod omnibus mi' 
nor fit. 

Habi- 



364 PLANT^E CAMTSCHATCENSES. 



Habitus ejl Jungermanniae imbricata, fed Spica 
acuta quadrangitlares recondunt Antberas bivalves & 
Semina globofa. 

Caules derafis foliis, prafertim verfus radicem, 
late purpurei Junt , adeoque a congeneribus hoc colore 
diftinctifimus evadit mufcus. 

Radiculce nulla obfervantur defcendere e ramis, 
quamvis terra adproximentur caules , uti in mufcis re- 
pentibus» 




XXX. 



I 




XXX. 



S A P R 

MEDiCAMENTORUM 

SUB PRiESIDIO 

D. D. Car. Linn^ei 

PRO GRADU DOCTORIS RITE OBTINENDO 
publice propofitus 

A 

JACOBO RUDBERG 

O-Gotho. 
Upfalice 1751. Febr. 20. 



§. I. 

Artis Machaoniae originem & progreflum qui 
intuetur , inveniet faciie fcientiam hanc 
utiliffimam fa&ionibus femper expofitam 
fuifle, inque ea hypothefes, non raro ignorantiaj 
jfilias, regnafle. Infantiam veluti ejus conftituit 
empirica Medicina, quas experientia , optirna re- 
rum magiftra, fuffulta innotuit. Non tamen fuffe- 
cit hxc iimpliciflima via omnem hujus fcientiae do- 
ftrinam ac certitudinem abfolvere; eam itaque ex- 
cepit Medicina dogmatica, qua; experientiam 



S 66 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



cum veritatibus anatomicis & phyficis aliisque con- 
gruis adminicuiis conjungens, Medicinam ratio- 
nalc.m fundavit. Sed pollquam falutifera noftra 
& pene divina ars vix ex incunabulis rudioris cx- 
perientiae protra&a fuerat, ftatim quidem non de- 
fuerunt, qui de rationis fulcro, quo eam ftabili- 
rent, cogitare cceperunt. Quam infelici vero fuc- 
cefifu id prallitum ab eis fuerit, ipfa res fatis ab- 
undeqae loquitur. Surrexit enim Medicina me- 
thodica, quse via prorfus breviflima, vitae, fa- 
nitatis, morborum, curationis cauflas ita expli- 
care, eumque in ordinem redigere, laboravit, ut 
ex duobus tantum principiis, laxo & ftritto, omnia 
intelligerentur. Nec prsetereundi funt galenici, 
quorum antefignarius ex Ariftotelis Schola quatuor 
qualitates ac temperamenta *) inaufpicato fidere 
introduxit, atque haec fecta per multa retro fe- 
cula regnavit, donec fequiori demum tempore pro- 
dierit illa methodus , ex Cbemicis principiis non 
rite intellefltis & applicatis de rebus medicis judi- 
candi ; dum quidem foia pharmaca chemica & mira 
arcana ac fpecifica ex minerali potiflimum regno 
petita induxerit; a!ii ex folo acido & alcali; non- 
nulli ex pituita, acido & bile; quidam vero ex aci- 
do & vifcido omnium fere morborum originem, 
fymptomatum caufias, medendi rationem derivare 
voluerunt. Nec defuerunt, quibus cum stahlio 
arrifit animam hominis fanitati ac morborum cura- 
tioni proeficere. Sed multis laudibus efferendi funt 
plurimi recentioris aevi medicorum, qui, fpretis 

hypo- 



*) GALENUS nimis qualitatibus addicius appellat Calidum, 
Jrigidum, Humidwn , Siccum , quod HIPPOCRATES figniQ- 
cantius expreflit per Amarum, Acidum, Dulce. tefte Quercct. 
dUt. 596, 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 367 



hypothefibus, arti falutari maxime noxiis, & a 
veritate medica penitus removendis, anatomica, 
botanka, phyfica, mechanka, chemica experimenta, 
veris fcientia? dogmatibus antea detectis , quae- 
que veteres experiendo didicerant, conjunxerunt, 
unde id Medicina? rationali lumen affulfit , de 
quo aecas noftra fibi gratulatur, gratulabitur etjam 
femper. 

§. II. Nomen Rationalis & Veri Medici qui 
tueri vult, eclefticum potius agere decet, quam 
in verba alicujus jurare, ac opinionibus cujusdam 
addictum eife. Elt, cui fidendum : genuina inven- 
ta eadem femoer manent, nec unquam mutantur; 
explicationes vero cauifarum concinuis jaclantur 
fluctibus , donec veras & adcequatas confequi licue- 
rit. Medico , cui in votis femper eft, ut omnia 
feliciter fibi cadant, non fufficit foli acquiefcere 
experientice , fed ratiocinia & confequentias, quae 
Jegitime ac neceffario inde fluunt, enodare debet, 
ne fuis confiliis aegrotis unquam defit. Theoria 
enim Medica obfervationum prariicarum quafi cla- 
vis, & obfervationes erunt ei inftar lapidis lydii, 
quo theoria medica examinanda elt. Dumque in- 
dicantia eruit, verasque indicationes formare va- 
let, indicata ei non amplius funt ignota, ficque 
habet, quod in cafibus confulat obfcuris. Summi 
etjam in arte Machaonia viri omnem in eo colio- 
carunt operam , ut filu^ hoc Ariadnasum rite for- 
marent, quo mceandros univerfae Medicince tuto 
perreptare valerent; fi enim methodus, veritatum 
bujus fcientice principia difponens, folido deftitui- 
tur fundamento, tota etjam praxis medica huic in- 
nixa dubia redditur. Verum hifce lubentiilime 
iuperfedeo, & harum rerum cupidos ad fcriptores 
relego, qui hoc in negotio univerfo orbi littcrato 

otiura 



368 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



otium fecerunt. Nec pcrmittit materia? hujus 
Differtationis traftatio , ut qusedam de corporis 
humani, artirlciofifiimi fummi Numinis operis, con- 
ftructione ac rnechanifmo adferam; cum priorem 
ab Anatomia, poftcriorcm vero una cum legibus 
ejus microcolmicis, fecundum quas functiones hu- 
jus machinrc fiunt, ex Phyfiologia cognitas fup- 
ponam. Clarilf. D. PR/ESES, cui facillima ac ma- 
xime naturalis methodus, utpote omnium oprima, 
in difciplinis medicis femper placuit, utinam ad 
ejus exemplum omnibus aliis placcret ! in Materia. 
fua Medica vires medicamentorum fimpliciffima me- 
tho.lo expofuit , tcrminos de aftione medicamen- 
torum clarius explicuit, ac fuperduos excludendo, 
necelTariosque definicndo, opus fummis laudibus 
dignum ac utilifiimum vere condidit. Huic me- 
thodo infiltere hscce opella placuit, explicando 
modum, quo corpora, qux medicamentorum no- 
mine veniunt, in corpus humanum agant, quasque 
mutatio functionum motuumque ex hifce corpori- 
bus applicatis oriatur, quo cuique conftet, leges 
has ita fundatas effe, ut de earum veritate vix 
dubitari poffit. 

§. III. Corpus humanum folidis ac liuidis con- 
flatur. Solidis adnumerantur fibrao mufculares ac 
nervez, atque ex his conftrucla organa, functioni- 
bus corporis infervientia. Ad fluida vero refe- 
runtur contenta vaforum &Aubi inte/finalis. Medi- 
camenta itaque vel in nbras mufculares & nervcas, 
vei in fluida agunt: fibris mufcularibus majoretu 
vel minorem a:iunationem minimarum earum par- 
tium conciiiando, fiuidorum vero vel qualitatem 
in crafin ac acrimoniam degenerantem corrigendo, 
vel quantitatem eorum noxiam ex corpore per con- 
gruas vias evacuando. Ad explicandam a&ionerav 

medi-. 



SAPOR MEDTCAMENTORUM. 369 



Eedicamentorum in corpore, fundamenti inftar 
afTumo e»media, qua? Supremum Numen omni 
concellit animah ad di^nofCendas qualitates vege- 
tabiiium, Saporcm nimirum & Odorem. Mifericor- 
diara ac bonicstem Divinam in eo merito venera- 
mur, quod non tantum hominem, verum etjam 
reliqua animantium genera hifce facultatibus in- 
ftruxit, quibus 1: deitituerentur , perpetuis, fsepe 
cuui difpendio etjam vitas fuse, expofita efTent pe- 
riculis. cum tamen hifce praefidiis munita diu falva 
ac cecta maneant *). Medicamenta e regno ve- 
gecabili defumca, praecipue pro objecto hic infer- 
viunt , utpoce quod numerofiflima & horum orga- 
norum i~ veftigationi ac cenfuraj aptiflima fuppe- 
ditat. Senfus , qui viribus vegecabilium indagan- 
dis inferviunt, funt praecipue fapor & odor. Gu- 
fius examinat fub ipfa mafticatione omnia, qua? per 
os ingeruncur; olfaclus vero c >nf)derat volatilia 
corpora. Hinc animalibus in vicinia oris Nafus 
pofitus, quo nihil prius admittatur, quam hifce 
duobus exploratum fuerit organis. Exercetur olfa- 
clus membrana? ope, pulpofa?, mollis, vafculofa?, 
porofa?, quae omnem internam narium cavitatem 
inveftit, & in quam nervi fatis numerofi mollifli. 
mique fubeunt, ita ut corpora volatilia hic aganC 
in nervos ab injuriis aeris folo muco defenfos; 

unde 



*) Cum in iis , quorum vires traJuntur, quse faporibus con- 
vcniunt, viribus quoque convenire compertum fit, quidni ia 
nondum traditis aut expertis eadem obtervatio locum habear, 
Rajus. 

Partes, faepe ejusdem plantae, diverfae, diverfo fapore 
gaudent, adeoque & teorfim a pharmacopoeis fervantur , quia 
diverfo effe&u gaudent, e. gr. Citri cortex , pulpa, feraina, 
flavedo. 



Tom. II. 



370 SAPOR MEDXCAiMENTORUM. 



unde magna vis elt odorum, cum tcnuiflimae par- 
ticiilae nudis nervis in tanta vicinia a»r#>ri appli- 
ccntur. vSapor, quem 'forte foia fibi vindicat lin- 
gua, nam fapidiflimum corpus, alteri cuicunque 
oris parti applicatum , ne minimum quidem faporis 
fenfum in mente excitat, cxercetur papillis ner- 
veis , qua; innumcrabiles ex pulpofo mollique cute 
efflorcfcunt , & quibus in homine unicum involu- 
crum mucofum & femipellucidum datum eft, quod 
pertinacitcr ipfis adh:rret & pro epidermide eft. 
Miffo in hoc opere olfa&u , quem ultcrius perfequi 
non v;icat, medicamentorum airtio tantum ex fa- 
pore evplicanda erit. Difricile certe eft rationem 
faporis dcterminare, vidctur tamen illa fedcre in 
interiori neque fenfibus confpicua clemcntorum fa- 
pidorum fabrica. Cfr. Haller Pbyfiolog. p. 237. 
Fr. Hojfmctn. Oper. Pbyf. Medic. Tom. 5. De- 
iKonflr. 42. p. rri. 12. ubi variis experimentis haec 
allercio ftabilitur. SAPOREM confiftere in Sale, 
ftatuunt plurimi : e. gr. Gaffendus , Eracaffatus, 
Bellinus, Malpighius, du Hamel, Rohault, alii; 
Cartefiani figuras falium determinare aufi funt; 
fic WilWs> } anim. brut. 49. particulas ACRIUM 
Jcxdeatas, PIXGUIUM Spbcericas, AMARv)RUM 
Furcatas, SALSORUM Polyedricas difform.es, ACI- 
DORUM Tetmrdricas conicas , STYPTICORUM 
Hamofas, DULCIUM molliter Shuleatas i). Me- 

tbodus 

•f) A&io fapidorurn facilius percipitur quam determinatur, 
quam varii varie definierunt ; pr£ccipue Abercrombiin , cui 
ACIDUM linguam pcnetrare fine calore 
DULCE lin^uam inun^ere cum voluptate 
PiNGUE linjnjam iinm^ere fine volupute 
SALSUM ^iniiuam detergere fine contractione 
AMaRUM linguam detergere- cum exafperatione 
ACER linguam rodere cum calore 

S'i YPTICUM lin^uam deficcare cum contracMone 
lNSiPlDUM linguam dimittere fine irritatione. 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 371 



thodus vircs medicamentorum dijudicandi ex fa- 
pore, excogitata non eft, fed ab antiquiffimis inde 
temporibus repetenda, quod teftimonio Portce in 
Phytognom. p. 6. Cap. 3. allato elucet : Medico- 
rum , inquit, princeps Hippocrntes , poil eum Tbeo- 
pbraffus, ab eo Diofcorides , Galenus rt//7 Mauri- 
tania fattionis infgnes Medici ex faporum fvriis pri- 
mas docere qualkates tentarunt , jgf ab bis quafi nexu 
quodam fecundas & tertias dependentes *). Fuere 
etjam & medii & recentioris sevi Medici, qui ex 
hoc fundamcnto vires medicamentorum dijudica- 
runt, uti Kwnigius, Jonftonus , Cartbenferus alii- 
que **). NobiliOT. HALLER teftatur ipfas vires 
medicatas ftirpium haud alia ratibne reclius sefti- 
mari, quam fimplicirTimo oUaclus & guftus tefti- 
monio. Videtur quidem difficultas quaedam modi 
hujus objici fucceiTui , dum eadem faepe vegeta- 
bilia & fapida & olida funt, & quod aclio eorum 
in fibras mufculares & nerveas non rite diftincla 
fuerit, fed folverit hofce nodos moratrices D. 
PR.ESES in libro fupra laudato, adeoque nil eft, 
de quo queratur. 

A a 2 §. IV. 



*) Veteres varias qualitr.tcs ftatuebant , fcilicet 
Primas Qualirates utpote Odores, Sapores . 
Secundas l. Actiones in folida, 
Tertias f. Adiones in Fhtida, 
Pafivas utpote Siccas, Aquofas , vifcofas, 

**) TJti Fernelius Tberap. univ.lV. c. 3. Montanus mei. 
univerf. Abercromb. Clav. meiic. Grube in oper. var. Par- 
ehot. n/itur. fapor. Wedel. Tbeor. fapor. meiic Hotfman. 
apufc. pbyf. med. .Mangold iisa mat. mei. Waltherus dijf. 
de Guftatione; Spigcl ifigog. Hcbenftreit fenfib. plant, in. 
dic. &c. 



/ 



372 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



§. IV. Quae ab hominibus ingeruntur , vel 
Alimentorum veniunt titulo, mifcela liquorum cor- 
poris & aftione vifcerum fubigenda, ut in natu- 
ram fluidorum corporis abeant; vel Toxica funt, 
quae notabilem mutationem ftatus prsefentis a pri- 
flino inducunt. Quod fine deftru&ione funclio- 
nuin corpus mutat, Medicamentum audit ; quod 
vero laedit functiones, motusque falutares fubver- 
tit ac deftruit, Venenum nuncupatur. Sed limites 
borum valde affines videntur, & faepe tantum gra- 
du ac dofi differunt, ita ut alimentum falubre me- 
dicamentum evadere poflit, & medicamentum ve- 
neni atrociflimi induere queat naturam. Nihilo 
minus agit quodvis medicamentum pro ratione 
qualitatum *), ut tamen limitibus cocrceatur fuis, 
Medici eft dofin determinare. Leges de aftione 
medicamentorum , quas Nobiliff. D. PRiESES in 
Philofoplm fua Botanica p. 285. §.363. orbi erudito 
communicare dignatus eft, quaeque nobis funda- 
mcnti loco inferviunt, hic adferre lubet. 



sapida in 


Fluida 


fif 


Solida agunt 


Dulcia 


Edulcorantia 


& 


Inpinguantia 




Incidentia 


& 


Corrodentia Acrii 


Pinguia 


Oblundenti-a 


& 


Emollkntia 


InJpiJJantia 


& 


Adftringentia Styptica 


Acida 


Refrigerantia 


& 


Attenuantia 




Balfamica 


& 


Tonica Amara. 



Vifcofa 



*) Medicamenta agere pro ratione quafitatum & faporum, 
nec quoad falia diverfiflima , patet manifeftiffime infrutfibus; 
e. gr. Pyri grofius tenellus eft crudus infipidus oleractu:.; im- 
maturus adukror aufterus, ut vix guftari poffit; fi vero hic 
coquatur, fit acidus refrigerans ; at vero maturus dulciffimu* 
fuaviffimus alimentaris; fi vero putrefcat, evadi: amarus naufeo- 
ius venenatus ; attamen ex eadem materia , iisdem principiis, 
mutato folum fapido. 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 373 



Vifcofa Mucilaginofa & Lubricantia 

Penetrantia & Abjiergentia Salfa 

Aquofa Mundificantia & Humettantia 

Abforbentia & Exficcantia Sicca 



SICCA. 

§. V. srccA ftint corpora infipida, humore 
proprio deftituta, quaeque mifta liquore quodara 
aquofo eundem irabibunt. 

Exempla nobis fiftit regnum vegetabile pauca, ut 

Cortice.s quosdam ; 

Semina Lycopodii> Lycoperd. Lithofpermi; ' 

Herbas: Stachas , Gnaphalium, herba? Capillares, 
Hedera ; 

In regno lapideo plurima fiint, uti terra ple- 
raeque, & ex lapidibus varia praeparata, quae vel 
acidis folvuntur, ut Creta, Calx, Oflrocodermata, 
Martialia; vel qua: ab iis non folvuntur, uti Ar- 
gilke & Arena varia?. 

• 

Agunt in fibras musculares, dum ficcando 
roborant, ac ita fibras fortiores rigidioresque 
reddunt. Idem videmus in aluta & corio made- 
faftis, qua? farina injeda exficcantur & arida 
redduntur. Aqua Gypfo aftufa ftatim abforbe- 
tur. Ex aflumto pane arido tonus ventriculi in- 
tenditur, labefaclatur vero ex nimio ufu aqua? 
tepidae, uti infufi theae & fimilium. In obefi- 
tace nimia ficca conducunt. Externe conveniunt 
in ulceribus fpongiofis ad exficcanda & roboranda 
labia eorum. 

Aa 3 Aguat 



$74 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



Agunt iri fluida ahforbendo ea : ica nqua ex 
admifta farina fimilibusque exficcatur, nec difli- 
inilem effe€ru«n pra?ftat arena. In Hamorrhagiis 
fillendis haud infelici fucceffu adhibetur pulvis 
Lycoperdi, ac Intertriginc farina Lycopodii & 
vermium. Hedcra, pulveres corticum quorundam 
& terra? qu?ednm fpecies in Ulcenbus mananti- 
bus & 1'onticulis nimium fluentibus ufurpantur. 
Interiio ufu fe non valde commendant, cum hu« 
mores in minimis canalibus abforbendo facile eos 
obturent. 

AQUOSA. 

* §. VI. aquosa dicuntur, quae multum aquse 
in fe continent, & iafipida fcre funt. 

• 

Exempla praebent olera pleraque; & plantarum te- 
nella germina ac ftolones, uti. 

Folia: Spinacia, Atriplex, Afparagus , Lactnca, 
Endivia, Portulaca, Borago. 

Radiccs: Taraxacum^ Tragopogon, Scorzonera , 
Bardana , Gramen. 

Bulbi : Rdpa^ Braffica, Papas, Batatas , Adflies. 

Hae omnes contufe & expreffae plurimum fucci 
largiuntur, fed parum ffibftantise folidae, quare 
etjam in corpore exigua quantitas excrementitia 
ex earum digeftione remanet ; magna vero copia 
fucci in tubo inteltinali deponitur. 

Agunt in solida bumectando; ita corium aqua 
madefcit & molle fit inltar fpongiae. Aqua te- 
pida pota laxat omnia vafa. Dum cornu cervi 
vapori aquae calidae exponitur, mollefcit ita, ut 

fciffile 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 375 



fciflile fiat. Minimos corporis canales penetrrnt, 
fuccus enim horum vegetabiiium aquofa fluiditate 
fefe commendac. Laxitatcm humectuPione fua in- 
ducunt, & ita debilitant. Qui oieribus vefcun- 
tur, lan^uefcunt, & corpus ita horum nimio ufu 
infirmari poteft, ut fluida in hydropicam con- 
vertantur naturam. Utilia funt in rigiditate fe- 
nili, Noxam vero adferunt in tremore, debili- 
•Tate ventriculi , leucorrhoea. 

Agunt in fluida mundificanio , dum impurum 
fanguinem abluunt, & falia eluunt, unde a qui- 
busdam Diluentia vocantur. Materiem impactam 
mobilem reddendo obftructiones folvunt, & ideo 
2 veteribus Aperientium & Anaftomoticorum 
nominibus infigmta funt. Serum Jaclis, decofta 
lignorum, acidulse, lacryma? betulas &c. iisdem 
viribus gaudent in diluendis humoribus, unde 
matcries morbifica per emunctoria educitur. Aquo- 
fa hsc proficua cenfentur in Marafmo. Con- 
cretiones varias impediunt, dum diluendo globu- 
■lorum attraclionem minuunt, & hume&ando foli- 
dorum nimiam prefiionem tollunt, ad avertendos 
itaque polypos crebrior ufus diluentium confert. 

VISCOSA. 

§. VII. viscosa folvuntur in mucilaginem & 
glutinofam materiam fere infipidam, quae exficcata 
inftar glutinis adhsret. 

Exempla funt Gummata, ut Cerafi, Arabici, Traga- 
cantba ; 

Vifcmn, Althaa , Malva, Alcea, Parietaria; Con- 

folida major, Sar faparilla , Cbina Rad. 
Tufiiago , Pulmonaria, Jujuba, Sebefien; 

A a 4 . Sem' 



376 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



Semina Ocymi, Hormini, Cydonii, Pfyllii, Fornw* 
graci» ^ 

Agunt in soltda lubrkando fibras rigidiores, 
quare etjam ufurpantur in doloribus lemendis, 
calculo, rheumatifmo &c. Deco&um radicis Con- 
folidas majoris corium adeo lubricum reddit, ut 
manu vix apprehendi poffit. 

Agunt in fluida, acria involvendo mucilagine; 
unde eorum ufus plane egregius eft ad lotionea 
in Colicis doloribus & Dyfenteria. Tufli ex 
acrimonia bumorum orta Tragacantha medetur. 
In Coryza inque deftillationibus acribus convenit 
ufus Tutfilaginis & Altha?*. Mucilagines feminum 
Pfyllii & Cydoniorum in ophthalmia inque exco- 
riatis conducunt. Ufus feminis Hormini in vitiis 
oculorum fatis decantatus eft. Stranguria vexati 
levantur infufo radicis Althae-e, quod etjaro mu- 
cum veficas abrafum fupplet acremque unnam mi- 
tigat. Rmulfiones ex amyg.ialis & eodem infufo 
in fpafmo Nephritico ad vias relaxandas utiles cen- 
fentur. In gargarifmis, dum mucilaginofis uti ii> 
dicatio eft, haud fruftraneo adhibentur effeciu. 

SALSA. 

§. VIII. salsa acubus veluti organum guftua 
pungunt. Ubi excoriatis applicantur, inftar ignis 
fere urunt. Cum aquofis mifcentur. 

Oleofis mifta faponiformem induunt naturatn 9 
nam nullus fapo fine fale. 

Exempla horum pauca nobis fubminiftrat regnum 
vegetabile, uti Salfola, Salicornia, Crithmum, 
Halimus, Chenopodia nonnulla; in reliquis vero 
Natura? regnis plurima inveniuntur. 

Agunt 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 377 



Agunt in solida irritando, dum fibras pungunt; 
Hinc excretiones omnes ltimulant. Cibi , fale 
communi conditi, excitant appetitum; Verum, 
ubi diu & majori copia afiumuntur, nocent, ho- 
mines enim rigidiores & inertiores reddunt. In 
ulceribus abftergunt veluti humores adglutinantes 
& fenfum doloris faciunt. 

Agunt in fluida penetrando> inftar acrium. A 
nimio eorum ufu humores a blanda fua natura 
deflectere coguntur. Ulcera producunt, fi diu af- 
fumti fuerunt cibi falfi. In fcorbuticis acrimonia 
humorum eo usque procedit, ficque folvitur 
fanguis, ut propriis vafis cocrceri renuat ; fed 
inaculas, validas hsmorrhagias ulceraque maligna 
faciat. Van Stvieten Comm. p.m. 123. Quare et- 
jam uicera fcorbuticorum fummum negotium taedium- 
que Medentibus faceffere folent, fine correclione 
enim humorum non coalefcunt. Salia in ore & 
oculis humores lymphaticos irritant , in maffa 
fanguinea venerem excitant, experimento mftico- 
rum in equis & bobus. Sua ideo utilitate non 
carent, carent neque fua noxa; opus itaque eric 
prudentia, qua omnia moderantur. 

ACIDA. 

§. IX. acida coagu!um lacli inducunt, alca- 
linis efFervefcunt, ac fuccum herbaceum coeru- 
leum in rubrum mutant *). 

A a 5 Exem- 



*) Acida deftruuntur ab Airtaris , inrenduntur vero ab Acri- 
bttt j ut Acetum itaque evadat fortius, addirur Caplicnm 3 
Tinctcribus , Oenopolis ; hinc Hypochondriaci a calidis & 
aromatibus male muldtantur ; hinc Ilemicrania f. Podagra la- 
boran es ab aqua vitae, non vero a Ipiricu vini fimplici, pa- 
ioxyimum provocant. 



378 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



Exempla funt Berberis, Ribes , Tamarindi, Rubi, 
Citrif Cerafi Fructus. 

Limonii, Aurantii , Mori, Cerafi; 

Ilerba Acetofce, Sempervivi, Acetofellce, Acetum. 

Agunt in solida attenuando. QfTa acido irn- 
merfa mollefcunt ac flexilia fiunt. Acido prima- 
rum viarum laborantes , uti hypochondriaci , 
languorc & macie alliciuntur. In Boerhavii Com- 
ment. adfertur, quod belli dux maxime obefus 
aceti ufu penitus attenuatus fuerit. Puella? pingues 
ac obeftB utuncur potionibus acidis ad corpus 
emaciandum ac tenerius reddendum. Nimius aci- 
dorum ufus, cachexiam, chlorofin, leucorrhceam, 
hydropem inducere valet. 

Agunt in fluida refrigerando. Putredinem de- 
Itruunt. Quo major in corporibus calor, eo ma- 
gis inclinant ad putredinem, quse tollitur acidis. 
Pallorom fanguini inducunt, ideo facie florida 
puellse iis utuntur, ut pallidae evadant. Infantes 
acido laborantes pallidi funt. Acida conducunC 
in diathefi humorum fcorbutica, alcalina, febri- 
bus putridis, calore nimio & fiti immodica. 

STYPTICA. 

§. X. styptica funt auftera ex acido & ficco 
mifta *), <W X contrahunt os manducantis **). 

Exem- 



. *) Stypticus fapor fit ex acido fpiritus vitrioli autfalis, fi 
Bolus addatur. 

**) Stvpticum veteres in duos fapores diftin&os faspe di- 
vidunt, fcilicet in AUSTERUM ex ficco & acido. 
• ACERIIUM ex ficco & amaro, quem etiam interdum 
PONTiCUM dixerunt. 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 379 

Exempla petenda funt ex fructibus immaturis; 

Sangitine Draconis , Catecbu, TormentUla, Alcbe- 
milla, Bijiorta, Hypocyftide, Sumacb. 
■ Oiyrcu , Tamarifco , Cranato , Ulmaria ; 

Rhodia , Caryopbyllata , Acacia, Rofa ruhr. Ba\* 
lauftia, Mefpilo, Cydoniis. 

Fragaria, Prunella, Oliva, Lapatbo, Herba Bri- 
tannica. 

Huc referuntur omnes plantse Coriarhv, quse pro 
diverfitate regionum variant. 

Sueci utuntur Uva UrJJ. Monfpelienf. Coriaria. 

Angli Quereu. Ungari Cotino. 

Maccdones ' Rhce. Lappones Bztula. 

Tunctani Granato. Weftrobothn. Salice. 

Norlandi Abiete. Aliae min. inc. JEfculi cal. 

jEgyptii Acacia. lllyrici Myrto. 
Ferroenfes Torment. rad. 

Agunt in solida adftringendo, hinc roborant, 
fibras coar£tant, depfant. Diu mafticata linguam 
craffam & labia inclurata reddunt. 

Agunt prsecipue in primas vias uti obftipantia. 
Terra catecbu, fanguis Draconis, Tormentilia, 
Hypocylbs, Balanftia in cohibendis alvi fluxibus 
ufurpantur. In ulceribus malignis Herba Britan- 
nica eminet. 

In fluioa agunt infpiffando fanguinemque coa- 
gulando. Sanguis Draconis &c. applicantur exter- 
ne in haemorrhagiis fifiendis. 

D U L C I A. 

§. XI. dulcis fapor eft omnium gratiflimus, 
mitis, iners. Obtinetin groflis, ubi fuccus aufte- 

rus 



38o SAPOR MEDICAMENTORUM. 



rus calore folis diu & lente ad dulcedinem fubi- 
gitur *), 

Exempla petuntur ex Saccharo , Melle, Manna, 
Polypodio, Liquiritia, Siliqua dulcij Cajfia^ Fi- 
cu, Dactylis, Pajfulis ; 

Fagopyro , Cerealibus. 

In solida agunt relaxando; fibras & teneriores 
& laxiores faciunt. Caro porcina mollior & capo- 
uum fimilis redditur, dum porci in infula ThomEe 
arundinibus vefcuntur facchariferis. Puella? rufti- 
cae faccharum comedunt ad nitorem cuti & fa- 
ciei conciliandam. Saccharum vulneribus infper- 
gitur ad leniendos dolores. Dulcia pulmones re- 
laxant & expectorationem promovent. Radix E- 
nulae condita diu ufurpata phthificam inducit Ia- 
bem. Senibus, & qui rigidis fibris laborant, fac- 
charata conducunt ; nocent vero infantibus , & 
quorum folida mollia & laxa funt. 

Agunt in fluida edulcorando, humores mites 
faciunt , acrimoniam temperant. Saccharum Sina- 
pi admiftum, acrimoniam ejus mitigat. In vinis 
aufteris acorem corrigit, ut palato arrideant. Ve- 
neri favent. Mites humores conciliando homines 
fanos & longaevos reddunt , uti exemplis Demo- 
criti & Johannis de temporibus conftat. Nutritioni 
velificantur; materia enim, quae in alimentum ce- 
dit, caret omni acrimonia, uti apparet ex lafte & 
cerealibus plerisque, eduliis infervientibus. 

PIN- 



*) Dulcedinem efficere Acidi cum Refinofo connubium , col- 
ligitur ex maturatione fructuum acidorum, vini acidi in dulce 
converfione, Sacchari Saturni prasparatione, inilammabilitata 
dulcium. Htbenfir, 2& 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 381 



P I N G U I A. 

§. XII. pinguia conftant principio oleofo, mi- 
ti, pene infipido, cum aqua mifta in lac artificiale 
convertuntur , uti emulfiones ex feminibus mon- 
ilrant. Sed recentia eiTe debent, & minime ran* 
tida, cum in hoc cafu contrariam nancifcantur na- 
turam; oleum enim expreflum, dum rancidum fit, 
ex craflb tenue, ex dulci acre, ex infipido ama- 
rum , ex alboflavum, ex obtundente incidens, ex 
emolliente corrodens evadit. 

Exempla defumuntur ex oleis exprejfis , Butyro. 

Agunt in sotjda emolliendo; ita corium oleo 
imbutum mollefcit & aquam refpuit. Vi fua emol- 
liente dolorem in vulneribus leniunt, fpafmos in 
colicis doloribus mitigant, pulmones in tufli lubri- 
cant, efcharas feparant, rigida flexilia reddunt, 
faucibus afperis anginofis medentur, ambuftis fuc- 
currunt. Circulatio ex iis facilitatur & friftio mi- 
nuitur; hinc petenda eftratio, quare macilenti & 
rigidi fenes, qui oleo humoribusque deflituuntur 
blandis, ac quorum Solida minus lubrica funt, tri- 
fti & inquieto animo fa?pe fint ; horum enim fen- 
forium commune fenfu quodam moleflo afficitur, 
licet is adeo obfcurus fit, ut ideam doloris vel 
alius praecipua; fenfationis eflicere nequeat; e con- 
trario vero ejusmodi homines, quorum folida 
fiifficienti pinguedine madent ac obliniuntur, hilari 
gaudent animo. In quibus oleofi humores nimis 
abundant , illi ex motu facile debilitantur , ut 
equi pingues ; nam laxitas & mollities folidorura 
contrariantur robori. Itali, Hifpani, Monachi, 
qui oleofis plurimum dele&antur, hernite obnoxii 
funt. 



Agunt 



382 SAPOR MEDICAMENTORUM, 

Agunt in flutda obtundendo acria. Ubi vene- 
na vel alia corroliva in tubo inteftinali morantur, 
nihil certius auxilium prjebet, quam Iargifiimus 
pinguium potus, mox ab initio porrigendus, quo 
& (picula veneni obtunduntur & hoc una cum li- 
quido vomitu rejicitur. Nec aliena funt in ftran- 
guria, nephritide & doloribus rheumaticis. Tar- 
ditatem alvi fublevant. t 

A M A R A. 

§. XIII. amara cognofcuntur fapore proprio 
ihgratb. Mafticata faliva? affluxum proritant, & 
natura omnes veiuti fcaturigines aperit fuas, quo 
ejusmodi fenfui ingrata & inimica eluantur *). 

Exenpla nobis fiftunt Bilis, Colocyntbis , Elaterium, 

Aloe, Senna, 

Myrrba, Gcntiana, Centaurium, Fumaria, Arijlo- 
lochia , Carduus benediclus, 

Abfmtbium , Cina , Diciimnus, 

Cbina, Faba Lmatii, Lupidus , Tanacetuvr, Eupa- 
torium, Rbeum, 

Scordium, Hyffopus , Cbamomilla, Trifol. aquati- 
cum. 

Agunt in soltda corrofyorando , ideoque tonica 
audiunt. Stomachica funt, appetitum augent, di- 
geftionem ciborum promovent, naufeam toilunt, 
quem in finem adhibetur vinum amarum & abfin- 
thites. Jn languenti ventriculo ufurpantur in fub- 
ftantia. Rhabarbarum, alvi ductione fatta, tubum 

inte- 

L 

*) Amara omnia funt calefacientia. Amara deftillatione 
dant atjuara infipidam. Amara deterunt femper aliquid e fo» 
lidis. 



SAPOR MEDICAMENTORUM, 383 



inteftinalem roborat, quem tamen pleraque pur- 
gantia debiiitant. Dum intcntio Medici ccngruis 
indicationibus fundata ea eft, ut vim fuam toni- 
cam in vias fecundas & fyftema fibrofum totius 
corporis exferant, fub forma infufi ufurpantur , ut 
in cachexia, hydrope aliisque. Chinse cortice fer 
bres intermittentes protligantur , cujus fuccedanea 
alia amara quodammodo funt, uti Gentiana. Cha- 
momilla, Carduus Benedichis, Abfinthium, Hyffo- 
pus , qux etjam in podngra & calculo haud con- 
temnenda funt remedia. Macics alisque dira maia 
a continuo nimioque amarorurh ufu indufta diilua- 
dent eum. Veneri inimica cenfentur. 

Agunt in fluida, uti Balfamicd, acidum do- 
mant & infringunt. Cerevifia lupulo decoquitur, 
ne acorem contrahat. Acefcens celtate cerevifia 
injectis fumnviratibus Abfinthii corrigitur. In- 
ertiam bilis excitant. Hypochondriafi & morbis, 
qui acido foventur, uti Arthritis, Querquera in-» 
ferviunt. Uti ex acidis pnllor inducit,ur, ita ex 
amaris facies redditur coloratior. Ubi deficit bi- 
lis, pallidus adeft adfpettus, uti videmus in chlo- 
riticis. Putredini refiftunt, quod eo firmatur 
externo eorum ufu; cadavera enim Scordio & 
carnes Abfinthio involuta a putredine confervan- 
tur immunia. Cortex Chinae & Scordium decan- 
tata funt remedia adverfus fphacelum. Cfr. Plat- 
ner Inltit. Chirurg. Ration. p. m. 114. 

ACRIA. 

§. XIV. Acria vocantur ea, qun? vel majori 
vel minori vi fibras corrodente gaudent *). 

Exemplb 

, . 

*) Acria (i) fapore vix percipiuntur , fed poftea uriuit, 
qwae. itaque alii retulerunt inter inlipida , ta&u urentia. 



£84 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



Exempla funt : 

1. Arum , Capficum, Pyretbrum, Euphorbium, Per- 

ficaria, Sedum, Thyffelinum , Ranunculus , Fungi 
quidam, Gnidium. 

2. Piper , Caryophyllus , Galanga , Zedoaria, Zingi* 

ber , Acorus, Angelica , Pimpinella, Ruta. 

3. Allium, Porrum, Cepa, Scilla. 

4. Sinapi, Lepidium, Armoracia, Cochlearia, Na- 

jlurtium , Eruca , Rapbanus. 

Agunt in solida corrodendo. In copia itaque 
affumta, irritant, calefaciunt , vellicant, rodunt , 
deftruunt minimas fibriilas & faepe inftar veneni 
agunt. Dum externe cuti applicantur, rubefa- 
ciunt. In excoriatis agunt fere inftar ignis. Si- 
napifmi, ad revulfionem & ad evocandam mate- 
riam retropulfam, valent. Tumores frigidos vi 
incidente & irritante- tollunt. 

Agunt in fluida incidendo. Dum interne fu- 
muntur, aperit natura omnia fua emiifaria & cona- 
tur ea expellere, ficque evacuat ea per fecefium, 
fudorem, urinam, catameniorum organum, unde 
purgantia, fudorifera , diuretica , immenagoga, 
abortiva funt. In afthmate & hydrope extollitur 
Scillae virtus. 

NAUSEOSA. 

§. XV. nauseosa his addo, qua? ore afTumta 
ad deglutitionem per pharyngem & oefophagum diffi- 
cile admittuntur & regurgitare tentant. Sapor 
liaufeofus videtur magna ex parte compofitus effe; 
cum fimplex fapor guftui non adeo contrarius fit, 
cifi nimis acuatus. Ad faporem hunc excitandum 

par- 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 385 

particulaj naufeofae olidae *), haud parum conferre 
pollunt , cum harum ideae in fenfono communi 
prius excitentur. 

Exempla obtinent in plerisque purgantibus: 

Valeriana, Dulcamara, Sambuco, Convallaria, Afa- 
ro , Gratiola. 

Agunt in solida convellendo, & in fluida eva- 
cuando. Fluidis mifta convulfis fibris expelluntur 
in ventriculo per vomitum , in inteftinis per fe- 
ceflus. Dum adeo diluta propinantur, ut in fan- 
guinem perveniant, evacuantur congruis emifla- 
riis, unde fiunt diaphoretica, fudorifera, diuretica, 
emn enagoga, abortiva. Nimia in copia aflumta, 
nec eliminata,'veneni naturam scmuiantur. 



*) Utrum Naufeofa absque olido dentur, vix dixerim ; Nau- 
fea enim & Vomitus confiftit in Convulfione, quae caufaturt 
nervis , & fine olido vix fapida in nervos agere vifa fiint 

MIXTOS fapores dari plurimis exemplis patetj 



Acido 


Acri 


Senega. 




Amaro 


Alkekengi. 


Ainaro 


Acri 


Citrus. 




Acerbo 


Rufcus. 




Dulci 


Dulcamara. 


Dulci 


Styptico 


Polypodium , Glycyrrbils. 




Acido 


Tomarindus , Vmum. 




Acri 


Tcemculum, Mtl. 


Acri 


Vifcido 


Allium. 



Tom. II. 



Bb 



CO- 



386 SAPOR MEDICAMENTORUM. 



COROLLARIA. 

1. Medicamenta agunt fecundum Saporem & Odo- 

rem f fi pauca exceperis Lapidea. 

2. Judicatur Medicamentum compofitum ex Sapore 

mixti, non autem ex fimplicium ingredientium. 

3. Prseparatio medicamenti, quae tollit faporem & 

odorem, tollit etiam ejusdem effettum, ut in 
foeculis Ariy Jatropba. 

4. Contraria fapida.mixta faepe naufeofa evadunt. 

5. Vehiculttm copiofius debilitat & enervat Medica- 

menta; vis autem concentrata nimium acuit 
venenum, exemplo Alcohol. 

6. Naufeofa medicamenta numqtiambona, nifi fco- 

po evacuatorio. 

7. Diverfa Medicamenta, in eodem morbo feorfim 

data, fepe profunt, quae numquam mixta; ut 
in Podagra Amara, Oleofa, Humida, Acida 
non fermentata. 

8. Diverfitas faporum non ex fubftantia, fed ex 

qualitate & modiflcatione oritur. Sic Pyri 
grolfus tenellus infipidus oleraceus, adultior 
flypticus , coftus vero acidus refrigerans, matu- 
rus dulcis efculentus, putridus demum amarus 
fubvenenatus. 

9. Contraria medicamenta funt inprimis: 

Pinguia & Gelatinofa, qua? non mifcentur. 
Amara & Acida, quae fe ipfos deftruunt. 
Aquofa & Sicca, quae mutantur. 

10. Aliena medicamenta contrarium effectum ha- 
bent. 

Acria & Dulcia. 
Acida & Dulcia. 
Styptica & Pinguia. 
Salfa & Vifcofa. 

u. Ma- 



SAPOR MEDICAMENTORUM. 387 



11. Mutantur medicamenta fa?pe a variis fapori- 
bus. 

Acida ab Acribus evadunt Acidiflima. 
Acida a Siccis evadunt Styptica. 

12. Conformia Medicamenta ab affinitate faporum 
dignofcuntur. 

Aqunfa & ViCcofa. 
Dulcia & Pinguia. 
Acria & Am-ira. 
Acida & Styptica. 

13. Idea faporum facillime intelligitur , fi mifcean- 
tur fimpliciflima variis modis bina. 

Aquofi Aqua. Sicci Farina. 
Vifcofi Gummi. Acris Sinapis. 
Pinguis Oleum. Sa! fi Muria. 
Dulcis Saccharum. Amari Bilis. 
Acidi Acetum. Styptici Galla. 




Bb i CORA- 




CAROLI LINNiEI 
ORATIO 

DE 

MEMORABILIBUS 

IN 

INSECTIS 

habita coram Academia Scientiarum, in Auditorio 
Iiluftri, cum primum deponeret Academise prae- 
fidium Ao. MDCCXXXIX. d. 3. Oft. 

Monentc ClariflT. BERNH. JUSSIEU ex Suecica in La- 
tinara veitit linguam Parifiis 1743. 

ABRAH. BiECK 
M. D. 



Jobi XII. v. 7. 

*• ^ingula, Auditores , quae Creator Optimus 
Maximus in globo noftro terraqueo pro- 
*^ duxit, ordine & nexu inter fe cohaerent 
mirabili & a mutuis officiis confervationem ex- 
fpeftant perpetuam. Ipfe terrenus orbis cum Petris, 
Mineris & Foflilibus ab Elementis ortum trahit 
crefcitque. Vegetabilia: Arbores, Plantae, Gra- 
mina, Mufci , e terra nutriuntur; Animalia deni- 
que ex vegetabilibus. Haec omnia tandem mutan- 
tur in prima fua principia. Terra in nutrimentum 
cedit Tlanta?, Planta Vermi, Vermis Avi, & Avis 
faepe Ferae; atque tandem inverfo ordine pafcitur 
ex Fera Accipiter , ex Accipitre Vermis , ex Verms 

Plan- 



DE MEMORABILIBUS IN INSECTIS. 389 



Planta, ex Planta Terra. Et Homo quidem, qui 
omnia in fui ufum vertere folet , non raro praeda 
fit Ferae, Accipitri, Lamias, Vermi aut Terrse. 
Sic in orbem omnia volvuntur. 

Unum itaque in alterius commodum fecit na- 
tura, nec eife voluit, quod fibi foli inferviret. 
Tigrides , Lynces , Urfi, Viverra, Vulpes , Erminei 
&c. pelles fuas pretiofas fuppeditare debent in 
aliorum ufum; Canes fylvas percurrere totis die- 
bus venatum Capreolum aut Leporem, qui noftris 
imponuntur menfis, ipfi parum ex labore illo lu- 
crantur. Melss ex profundis receflibus fugat cu- 
niculum in hominis utilitatem. Equus , Elephas, 
Camelus, onera fubire debent; Taurus jugum; 
Vacca lac praebere, Ovis lanam, Rangifer traham 
trahere, Sus & Erinaceus terram fodere, Talpa 
humum vertere, ut plantae & gramina facilius fe- 
minibus propagari queant. Falco debet nobis au- 
cupio Jnfervire, & Gallina ova ponere; nos Gallus 
mufto mane expergifcere , die vero Cticulus & 
Aiauda, mane & vefperi Meruia, atque exhilarare 
cantu provedia nocle Lufcinia, fuperbisque pennis 
oculos noftros dele&are Pavo. 

Septentrionem noftum vifitant incunte vere Cz- 
conia, Grues, Ardece, Anferes , -Cygni, Anates, Stur- 
ni, Fringilltez fedes mutant autumno auftrales pla- 
gas aditura?, ut plurimis ufui fint populis. 

Pifcibus injun&um eft ex fecuris oceani abyflis 
periculofa repetere*litora , afcendere flumina, va- 
gari ab alio ad aliud promontorium , ftatis diebus 
oc menfibus, ut turmatirn capiantur ab homine, 
avibus & feris. 

Merganferes in centuriis atque ordinibus difpo- 
nuntur per patentia asquora, compelluntque Pifces 
ad litora, ut facilem capturam faciamus. Lari 
toto die fupervolant, pifciumque produnt ftationes. 

Bb 3 Cica- 



S9° DE MEMORABILIBUS 



Cicada furinamica lucem nociu fpargit, ut horni* 
nes clare videanc. Bornbyx filum protrahit, uc fe- 
rico induamur. Apes muito Jabore mel colligunC 
noJlro palato gratiflimum. 

Ipfurn mare quotidie ad Jitora conjicit Cochleas, 
Patellas & Concbas; in snfignem hominum & beftia- 
rum ufum. 

Si percurramus humanas inflitutiones , fjmilem 
natura? fcopum ubique dt prehendemus. Nauta cre- 
dit vitam, qua nihil carius, furoribus flu&uum , ut 
altcrius merces transferat. Miles fanguinem fuum 
confecrat patria? civiumque faluti. Qui in toga funt 
aliorum negotiis f oti occupantur. Qui regunt, 
fuum tempus, vires & otia rei uicant Publicse. 
Parentes indefefli corradunt, qua? difpergcnt ha> 
redes. Agricola lerit metitque tnticum, cujus pars 
minima ipfius ditabit horrta. 

SIC VOS NON VOBIS. 

2. Nerrpe fingula in fingulorum ufum ordinata 
funt a fapientiflimo hujus mundi ejusque oeconomiae 
* Auclore. Et fponte patet obligatio , qua oirnes te- 
nemur. Qui fortis eft, manu fuccuret a'iis. Qui 
ingenio excellit , alios inflruet. Qui doftrina va- 
let, alios docebit. Diligemus proximum ut nos- 
met ipfos. Sic intentioni Creatoris refpondemus. 
H#c mutua officia, qua? invicem praflare debe- 
mus, primum nos in Societates coire juflerunt, 
communis utilitatis caulta. Quae feparatis nun- 
quam, unitis facile efficere poteflis viribus. 

Magnus ex cupro thalerus *) vix unquam ha- 
beretur, fi unus montem perforare, aquam abdu- 
cere, mineram elevare, portare, decem diverfis 
furms & ignibus torrere, fundere, malleo exten- 
dere, forcipibus fecare & fignare deberet. 

Nec 



*) Thalerus ex cupro, eft fpecies monets in Suecia, 



IN INSECTIS. 



39i 



Nec unus palatium aut arcem elevaret, fi folus 
fundamenta ponere, caveas fodere, lateres forma- 
re.& urere, muros exftruere, te&o fulcire, interiora 
ornare, feneftras addere & alia providere deberet. 

Nec unus bellicam navem gubernaret per fsevien- 
tis Oceani undas ad Orientales Indias. 

Neque unus miles fubjugaret regna & provincias. 
Neque unus regere polTct, fi folus juberet. 

Hasc omnia facile efficiunt plures conjunftis vi- 
ribus. 

Quam parum cerse & mellis eolligit una Apis. 
Quod multaj ftipant, fufficit tot ufibus hominum, 
Unus Bombyx veftem non daret, quam facillime 
fuppeditant plures. 

Ita quidem res fe habet in tota natura, in ar- 
tibus & fcientiis omnibus, ut fi quid illuftre & 
magnificum perfici debeat, conjun£ta; requirantur 
vires. Quam multa hominum miilia concurrent, 
antequam Rex potens, imperium felix & Populus 
celebrabitur inclytus. Multorum fudore ad illud, 
quod miramur, eve&ae funt Scientise faftigium. Nec 
fine ratione ponunt Mechanici hoc axioma. 

VIRES UNIT7E FORTIUS AGUNT. 

Dixi de eo, quod natura omnibus indidit, juffit 
infervire aliis , & junftis viribus mutua promovere 
commoda. Quam vero facultatem potiflimum con- 
fecrabimus tanto noftro officio ? Nonne eam, qua 
reliquis pra;ftamus animantibus? Leo, qui timere 
nefcit, maximo gaudet corde. Lepus valet elate- 
re tendinis achillis, vincitque pedura velocitate. 
Simia molliffimos habet pedes, atque excellit ta&u. 
Rance & Serpentes maxime flexibiles venas, vitae- 
que tenaces funt. Inter aves Notlua maximos 
expandit oculos, polletque vifu provefta no£le. * 
Aures ampliffimas erigit Bubo, auditu omnes fu- 
perans. .Aranea magno debet ftomacho, quod ani- 

Bb 4 mai 



39* DE MEMOR ABILIBUS 



mal fit ingluviei deditifiimum. Nempe natura par- 
tem, qua quodvis animal excelleret, fecit infignio- 
rem. Cerebri mole primas tenet Elepbas inter 
Quadrupedia; Pfittacus inter aves; inter Pifces Cete. 
Atque h#c fingula rcliquis funt callidiora. Horum 
tamen neutrum aeque magnum ac Homo obtinuit 
cerebrum, in quo immortalem habitare mentem 
certe perfuafi fumus, quod ex cerebro omnes pro- 
deunt nervi fubjecti hominis imperio. ltaque noftrum, 
eft, redle uti ratione, qua omwibus aliis nra?ilamus. 

Non vefte induit Deus Opt. Max. hominera ut 
cetera animantia ; ratio tamen invenit mille vefti- 
mentorum modos. Neque nobis dedit Natura acu- 
tos ungues & fecantes dentes, utTigridi; mens ta- 
inen nos docuit longe aptius carnes & ofia partiri. 

Non pofiumus curfu certare cum Lepore; afle- 
qui tamen & capere didicimus velociflimum. 

Negati funt nobis pedes anteriores fodentes, 
qui Talpa dati. Confilio tamen manuque perfodi- 
mus duriflimas petras. 

Neque nobis pinnas & branchias indulfit natu- 
ra, ut pifcibus, & tamen per vaftum Oceanum ad 
ultimos Indos currere fcimus. 

Alas dedit avibus , non nobis; aves tamen ex 
alto deducere ars docuit. 

Non obtigere nobis Lyncis oculi; novimus ta- 
men maculas in Sole detegere, venasque pediculi 
armatis fubjicere oculis. 

Leo terret rugitu; nos per ftentorias tubas, 
campanas & bellica tormenta altius tonitruamus. 

Aper auditu fuperat, fed nobis tuba acuftica ad- 
jutis cedit aper. 

Itaque ratio eft, qua eminet homo. Non alia 
magis facultate praeftat reliquis animalibus. Hac 
itaque uti & frui debemus. 

VIVI- 



IN INSECTIS. 



393 



VIVITUR INGENIO, 

CETERA MORTIS ERUNT. 

4. Nempe ingenio infervire debemus aliis. Sed 
in quo praecipue exercebimus ingenium noftrum? 
Patebit, fi ponas mundum ita creatum ornatumque, 
ut jam eft, eique impofitum Adamum, inftruttum 
fenfibus, quales habemus, & ratione, qua? per fen- 
ius accepta dijudicat. Quicquid in fenfus ipfius ca- 
dit, referri poteft ad Aftra , Elementa & Naturalia. 
Ha;c tria fuppeditant, qua; ipfi funt necelTaria, digi- 
toque monftrant au&orem mirae fabrica;. Atque 
tum quidem refte ingenio utimur, cum illud diri- 
gimus ad noftras neceflitates & datorem tanti mune- 
ris. Intuere, qusefo, aftra fub quibus vivis, eaque 
confidera ut Mathematicus; O! quam alte pofuit 
fedem fuaro Deus omnipotens, qui hos innumeros 
condidit Soles ! Refpice Elementa , in quibus vivis, 
eaque ut Phyficus animo propone; Bone Deus! 
quam plena eft terra gloria tua! Verte oculos ad 
Naturalia, ex quibus vivis, eaque fcrutare ut Li- 
thologum, Botanicum & Zoologum decet; Oquam 
multa invenies in fibra minima veftigia manus, quaj 
creavit , Sapientiffimae ! 

En tria illa objefta, quibus mutua promovebi- 
mus commoda; obje&a unitis digniflima laboribus. 
Hac cognofcere & adhibere juvat. Hcec enim ali- 
menta &medicamina prasbent, ha;c miracula fapien- 
tias & omnipotentiae Creatoris pandunt, hasc deni- 
que animum honefta voluptate, mentemque dele- 
ftatione, qua non alia fuavior, perfundunt. Lon- 
gus eifem , fi jam dicerem de fingulis, qua; nobis 
offert benevola natura. Horulas fantum fpatium, 
a vobis expeto, Auditores, ut fimul ingrediamur 
illum lucum, quo natura inclufit minima ex Clafle 
animatium. Properabimus celeri greiTu, ne veftro 
tempore aut patientia abuti videar. 

Bb 5 5. In 



394 DE MEMORABILIBUS 



5. In hifce parvis & contemtis animantibus, 
INSECTA puto, mirari fas eft perfectiffima naturae 
opera. Aclicet exigua & muta fint, apertius tamen 
loquuntur quam reliqua Creatoris fapientiara. Ea 
vero adeo infra cunolitatem fuam efle credidit ho- 
mo, alias novitatum cupidus, ut interomnes fcien- 
tias, haec ipfa de Infe&orum natura & proprietati- 
bus, minime exculta fuerit. Interim familia haec 
parvulorum reptantium immortalitate donavit Lifle- 
rum interAnglos; Suoammerdamium inter Hollandos; 
Frifcbium inter Germanos, &cReaumurium inter Gal- 
los. Viri tantorum nominum, & multi alii, quos 
inter Ariftotzles , Gefnerus , Aldrovandus , Scbonefel- 
dus , Jonflonius , Jungius , Blankard, Merret, Job- 
lot , Columna , Leeuwenboek , Goedart , Meriana , Brad- 
ley, Hoffnagel, Albinus, Valifnieri, Petiver, Wil- 
lugbby, Rajus, diligenter in naturam Infettorum 
inquifiverunt: Nemo tamen certo characlere diftin- 
guere novit hanc claffem a Quadrupedibus, Avibus, 
Pifcibus & Vermibus. Cancer referebatur inter pi- 
fces, qui tamen Infecium eft. Hippocampus annu- 
merabatur Infeclis, quamvis pifcis fit. Medufce, 
Cocblea, Lumhrici, immo Zoophyta & Oftracodermata 
omnia pro Infectis habebantur, qu?e ad Vermium 
familiam pertinent. Atque h-ec confufio regnabat, 
usque dum oftenderem in Syftemate Natura?, quod 
fola Infe&a antennis eftent inftrucla, & quod eorum 
Sceleton non aliud effet, quam cutis feu Epidexmis. 
Ita enim hi pufilli cataphracti viribus valent , & ab 
externis injuriis immunes redduntur. Utique fi 
Elephas robora haberet Scarabsei (349. Fn. Suec.) 
proportionata magnitudini, contunderet excelfas 
arbores, ut fabarum farmenta, fedibusque dejice- 
ret montes & rupium dorfa. 

6. Spe&ate miram Infettorum educationem; 
Quam diflimilis eft infans juveni, & quam diftat 
uterque a parentibus ! Metamorphofis , quas certe 

captum 



IN INSECTIS. 



395^ 



captum noftrum fuperat. Larva viridis, fedecim 
pedibus inftru&a, repens, villofa, pafcens foliis, 
Erucam appellant, transformatur in pendulam, apo- 
dam, glabram, jejunantem & auream Pupam; at- 
que haec iterum abit in volantem , fex pedibus do- 
natum , incanum* mellifugum , verficolorem Papi- 
lionem. Quid dignum magis admiratione produxit 
Nacura? Intrat Scenam bujus mundi animal, quod 
adeo diverfas aget perfonas. Scias tamen eadem 
omnino fieri dum pullus ovo excluditur, nifi quod 
huic tres illae tunicse fimul rumpantur decidantque; 
Papiiioni vero una poft alteram. Nam decidente 
Epidermide vel Cortice externo Larva eft; feparato 
& exficcato altero, reftat Pupa; abfcedente vero 
tertio prodit Papilio. 

7. Inter Infedta quam multae Centuriae familia- 
rum & Generum , quorum omnium (ingularis eft 
Phyfiologia, Anatomia & Oeconomia, non minus 
mira quam Maximorum Animalium. Quando inci- 
dec tempus, quo ha?c omnia detefta videbimus? 

8. Miramur acutos Lyncis & Serpentis oculos, 
Noftuseque in profundis tenebris videntis. Pauci 
vero infpicere dignantur odo Arama Oculos in uno 
fitos Cranio, Tabani Libellulave oculos; quorum 
finguli continent plures pufillos intra fe difpofitos. 

9. Vix fatiamur videndo Cervum tollentem pul- 
cra ramofaque cornua; fed nolumus infpicere cor- 
nua Lucani Cervi glabra, ramofa. cava & coralli- 
formia , quae extendere & contrahere fcit , arte Cer- 
vo ignota. Neque attendimus ad Scarabai Fullonis 
cornua lamellis infignia, quae velut foiia libri pof- 
func complicari. Mirabundi videmus longa Capri 
cornua, annulataque Gazellze; fed non fpeftamus 
Cerambycis Aedilis cornua aliquoties longiora in- 
tegro animalis corpore, neque Meloes cornua arti- 
culaca. Atque pauci exacie norunt Monoculum, cu- 
jus cornua mira forma longe fuperanc omnia alia, 

quippe 



39<5 DE MEMORABILIBUS 



quippe quae ramofa funt ut manus digiti, expanfa 
velut brachia, eaque in aqua agitat animal ut huc 
illucque moveatur. 

10. Miramur Elephantis magnam Jongamque 
probofcidem , non attenti ad Curculionis praelon» 
gum roftrum, inftar cornu durum,, atque in extre- 
mitate parvo hians ore. Qui ex Indiis redeunt oc- 
cidentalibus , referunt de quadrupede Myrmecopbaga 
dicto, quod dentes nonhabet, verum protenfa lin- 
gua attrahit & imbibit formicas. Nefcimus autem 
Papilionis linguam in modum fpirae contortam effe; 
& Culicem lingua fua pungere ut acu, ac fugere 
ut antlia. 

n. Horremusad adfpeclum ri&us frementis Leo- 
nis rapacisque Laraiae; fed non fpe&amus Libellula 
excarnes & multiplices mandibulas, quae longe 
magis funeftae funt Infeftorum vulgo, quam Leo in 
deferto, aut Lamia in Oceano. Nam crudele animai 
arripit Infecta omnia praetervehentia, eorumque 
crura uno morfu dividit. Miramur Leporis & Sciuri 
celeres curfus, fed dedignamur confiderare faltus 
Pulicis aut Locujia faltatorios greifus crucis in mo- 
dum , aut Cimicis lacuflris choreas fuper aquam ficcis 
pedibus, aut Dytifci natatoris leves orbes, aut Elateris 
fubfultus dorfales, aut Hemerobii tripudia , aut Ara- 
nea fcenica excurfionem horizontalem ex pariete, 
cum Mufcam venatur, ejusque horizontalem redi« 
tum, cum praeda potitus fua defpicit cafus & pericula. 

12. Speftate magnas, elegantes, pictas, varie- 
gatasque alas Papilionis, teftas fquamis imbricatis, 
exiguis. His in altum levatur toto die, provocat- 
que fublimes avium volatus, & fuperbam Pavonis 
caudam; Atqui quatuor habet. Tot natura nulli 
dedit avium. Quas volucris didicit alarum motu 
pipere ut Culex, fufurrare ut Bombylius , aut alis 
acute tremere ut Locufta in collibus (62$) Acri- 
goneus (622) in lucis, Cicada (639,) in vallibus, 



| IN INSECTIS. 



397 



Gryllotalpa fub humo & Gryllus dome/licus foci in- 
cola? Quae portat alas fuas adeo verticaliter uc 
Papilio, adeo horizontaliter ut Tipula, adeo demif- 
fas ut Phalcena? Quae recondit alas vaginulis adeo 
elegantibus, ut Cantharis, aut adeo delicate com- 
plicat, ut Forficula? 

13. Curiofa eft Apis oeconomia. Una femina 
quam regem vocant, a tot maribus feu Fucis ama- 
tur, quos ipfa comprimit. Hfec una eft omniura 
pulchrioris fexus, cui Creator Opt. Max. dedit fub- 
jeftam fibi habere maritorum voluntatem. Multa 
circumftant millia Caftratorum , qui veluti fervi re- 
liquis miniftrant. Adeo mire conftruunt alvearia, 
& exacie dividunt favos, ut nihil fupra poffit feve- 
rus Geometrarum calculus. 

14. Attendite, quajfo, ad Vefpas munientes 
nidos fuos veficula laxa, alia fupra & intra aliam; 
relicla in parte infima arfta porta, qua? fimul unara 
tantum capit. Atque hanc ftipant femper cufto- 
des, ne inopinato hoftis irrumpat. 

15. Cogitate magnos Formica labores. Mares 
curarum vacui, juncli novis nuptis, turmatim ob- 
ambulant in amplis porticis, quo lufus & deleclatio- 
nes invitant. Reliquae vero, veluti mancipia, toto 
die operantur, domumque portant trabes, Cafam- 
que adventante hyeme parant, & fafciatos parvulos 
foli exponunt. Interea labitur tempus, blanditiis- 
que finis eft. Pera6tis nuptiis pellunt Caftrati pa- 
trem matremque fedibus, ipfique domum inftruunt, 
usque dum relifta progenies matura fit Veneri, pa- 
ftaque ineat fponfalia. 

16. Attendite ad pufillas Aphides fub tegmine 
foliorum recubantes. Quis crederet facile harum 
Paranymphis affirmantibus, quod fi materfemel rem 
habuerit cum marito, filiam deinceps, neptem, 
imo abneptes ad quintam usque generationem foe- 
cundas fieri confortio abavise, fine ulla viri opera. 

Atque 



398 DE MEMORABILIBUS 



Atque exigua ifta animalcula evertunt primum Phy- 
ficorum diltinguendi animalia fundamentum in Vivi- 
para & Ovipara. 

17. Jam vero fpeclate miros apparatus Infeclo- 
Tum nidulos conftruentium. Alia in Quercus folia 
ova ponunt, ipfaque Quercus producere tenetur 
magnam rubramque Gallam (947), ne foetus eorum 
pereant. Aliaova fua credunt ramis foliisve Populi, 
quae dare debet rubentem nodum (1150), vel folli- 
culum (1355) cunas parvuli. Alia gemmae lentse 
Salicis imponunt, Salixque rofas feret teneras (FI. 
Su. 49 1). Alia ovademittunt in rofae fpinofae ramu- 
los , & frutex fpinis horridus dabit viilofum Bede- 
gwir (398). Alia ova ponunt in apicibus ramoram 
Juniperi, prometque juniperus tricufpidale habita- 
culum (1150) fimile Triglochin. Alia in Abietis 
Turionibus , quee fic fraga (700) geret. Alia in Gle* 
chomate, quod nuces (48^) porriget. Alia in Vero- 
«iV«(FI. Su. t 2 vel Ceraftio (Fl.Su. 379), quae tum 
folia complicabunt in capitulum (695). Alia in Pi- 
ftacia & arbore Maflichem ferente, quse fic filiquas 
portabunt (11 55). Alia in Hieracio (Fl. Su. 62,7)4 
quod fic exiguum murem reddet (350). Alia deni- 
que in dorfo Papilionis braflicae, .unde foetus nu- 
merofi prodeunt nova Metamorphofi in lcbneumo» 
nes (952) mutandi. 

18. Eft in Alpibus Lapponicis hirfuta mufca, 
Oefirum Tarandi dicunt, ha?c toto die fupervolat ran- 
giferos, qui fugiunt ad montes nive &glacie tectos, 
pedibus quatiunt, aures erigunt, fibique tanto mo- 
limine cavent ab exigua mufca in aere pendente. 
Mufca vero in eo quam maxime laborat, ut poflit 
ovulum fuum deponere in dorfo Rangiferi , quod ibi 
excubatum, perforat cutim Rangiferi , in eaque per 
hyemero habitat , infequente anno evolat mufca 
indufio matris veftita. Atque ita quidem ene&s 
boves exiliunt caudis recurvis, metu folum par- 

vulae 



IN INSECTIS. 



399 



vulae mufcje, cui nec pungere nec mordere datum 
(1024). 

19. Omnia fere quadrupedia fuos & fingulares 
habenc Pediculos. Aves habent fuos (1 1 57 - 1 167), 
Pifcesquoque; imoInfecl:a(ii98)fa;pe fuos; omnes 
diverfimode formatos. Ingentem horum numerum 
videte in Redi Tradtatu de Ammalculis viventibus in 
animalibus vivis. 

20. Arbores fuis quoque infeftantur pediculis 
(Aphides). ^/nw^ faepe tegitur alba pube feu lana; In- 
fpice attentius, & efle videbis Myriadas Cberm. Alni, 
Infe&orum, quae inftrucla albis, magnis & pubefcen- 
tibus caudis illis latent, ne praeda fiant avibus. Ha- 
bebam ex Anglia multas raras arbores Americanas, 
cumque vela facerem ad Hollandiam, obfervabam 
in quadam arbore pediculum (1162), cui fimilem 
nunquam antea vidi. Transportaham cum arbori- 
bus in Hortum ClifFortianum , fervabamque, ut ra- 
ram avem contra hyemis aerisque injurias; Verum 
poft aliquot feptimanas fubito fpeciem adeo propa- 
gaverat, ut non tantum Hybernaculum integrum, 
verum etiam Horti Botanici Amflelodamenfis & Lug- 
dunenfis, cum quibus arbores communicatae fuerant, 
infaufta ejus prole fcaterent. 

21. Termes pulfatorius (1168) proprius eft libris 
lignisque. Intrat perefum a vermibus foraraen, 
pulfat inftar horologii portatilis, & fimplex vulgus 
credit nefcio quos genios & lemures. 

22. Atque aqua fuos habet pediculos, Monocu- 
lum vocant Pulicem, qui faspe adeo augentur, ut ru- 
befcat omnis. Sic integri pagi Hollandici fufpicati 
miraculo aquam in fanguinem verfam fuifle. 

23. Aranea (12 19) qusedam dorfo portant fac- 
cum ovis plenum, quae in dorfo excluduntur, qua- 
lis & natura elt Ranae furinamica?. 

24. Gryl- 



4oo DE MEMORABILIBUS 



24. Gryllotalpa (619) ingentibus & miris fuis 
manibus vias per terram fodit promtius quam Talpa 
aut Cuniculus. 

25. Culex, Epbemera, Phryganea & Libellula to- 
to die fuper aquam volant, ut ova fua aqua? com- 
mittant, quoe ibi excubantur, vivuntque quamdiu 
vermes funt. Quam primum vero alas obtinuerint, 
fi in aquam decidant, fubmerguntur & pereunt. 

26. Mufca penduia turbidas qua?rit aquas, ejus- 
que Eruca ad aquae fuperficiem pendet ab elongata 
cauda, qua furfum deorfumque fcandit, quafi fcala 
fpiraliter intorta. Qux quidem tenera & lubrica 
intuentibus, difficilius taraen Cataphra&o equo ad 
mortem contundenda. 

27. Exiguus ille Dermefles pertinax contra- 
hit caput manus pedesque, modo digito monftres; 
fubeat ukimos cruciatus, & vix minimum tamen 
movebit articulum coa&us. 

28. Mufca vomitoria deponit in carnibus ova 
fua prorfus innumera. Afferunt quidam hoc 
tempore Afcarides corporis humani ortum de- 
bere excubatis in ventriculo ovis mufcarum; 
Sed invita veritate (1106). Neque enim propa- 
gari polfent Afcarides intra corpus humanura, nifi 
ex novis deglutitis ovis, cum infefta fpeciem non 
propagent, antequam Metamorphofeos omnes gra- 
dus fubierint. Abfurdum vero, Mufcas copulari 
atque ova excubare in Inteftinis. Quid, quod 
Afcarides humani fint Vermes, ex alia Animaliurrt 
Cla(Te, quam ea, fub qua Mufcae ordinantur. 

• 29. Jam prodit pufilla atra Mufca putris , qua; 
numerofiffimis, turmis, Atomorum inftar, fuper ftan- 
tes llercoreasque volitat aquas. Clam fe in Cafei 
rima recondit, ovaque parit; At vulgus falfum cla- 
mat Vermes ex ipfo cafeo generari, nefcio qua 
naturae lege, cerce non illa, quara in ncftro 

terrai 



IN INSECTIS. 



401 



terraqueo globo ftabilivit Omnipotens , generatio- 
nem vocant aequivocam. 

30. Quam fervidi funt amplexus LibelMarum ! 
& quibus animantibus pofuit Venus paria jura 
nuptialia? Mas amore aertuans huc illucque volat, 
jaclatque caudam bifurcam forficis in modum di- 
ductam. Videt feminam & extemplo cauda fua 
ejus collum prehendit; coacla raptorem fequitur, 
atque ut dejiciat violentum procum, reflectit cau- 
dam ad maris peclus, qua quidem parte natura re- 
condidit tela & arcus amoris. Ita vincitur 

Proditione fua tanquam qua vincere nollet. 

31. Quam innumera ova in finu continet Can- 
cer (1 249) maximis annumeratus Infectis, ii eo Gam- 
marum refeme placeat. Poft paucos dies depofuit 
omnia, videsque pendere fub foliofa cauda. Mas 
duobus Cupidinis telis inftruitur, quod nulli Qua- 
drupedi, Avi aut Pifci conceffum. Quo naturae in- 
ftinctu quaerit Cancer Eremita diclus (1150} reliclas 
Teftacecrum & Conchyliorum domos, eas intrat & 
inhabitat, ne ab externis laedatur injuriis cauda cute 
nuda, cui non minus quam Urfustimet. Sic teftam 
alterius volvit, ut fuum dolium Cynicus. Quin & 
miri funt Cancri pulmones fub magna lorica recon- 
diti; Mirum os in nudo peciore, mox juxta ventri- 
culum; Duri oculi; Stupendi greflus; Giganteaj 
manus; annua renafcentia, cum veftes & teftam de- 
ponit veterem. Immo renafcitur ip.fi deperditum bra- 
chium femurque; Ne quis tamen inde neget primum 
in Naturae fcientia axioma , quod omne Vivum ex ovo, 
quamvis & Hydra & Gordius in centenas partes di- 
vifi renafcantur intotidem animalia. Provocabimus 
ad Analogiam inter haec & radices Vegetabilium. 

32. Jam prodeat Infectum brevis vitae Epbeme- 
ra (7 54). Sub aqua diu vagatur Larva, mutata vero 
volat & unum modo vivit Ny&hemerum, quod 

Tom. II. C c de- 



4oi DE MEMORABILIBUS 



delcclat-ionibus , copulae & ovorum excubationi fuffi- 
cere debet. 

33. Offert fe Pbryganea, quse dum apud hoftes 
fuos, voraces aquarum incolas, educatur, induit fe 
paleis, arenis & foliolh, ne pifces advertant & de- 
glutiant. Si videas fub aqua jacentem, credes pu- 
trefactum effe ramulum , non viventem vefpertinara 
mufcam. 

34. En viridem Cajidam, & collo compreffam 
Cbryfomelam merdigeram quse perfonatae incedunt, 
proprio ftercore obducta?, ne agnofcant aves. Par- 
va3 Cicada fpumarice ftia fe tegunt fpuma. Quis vero 
non rideret Cimicem perfonatum , totum corpus 
tetlum quisquiliis omnis generis, qui quo lateat 
raelius grefTus variat, tantoque faftu (purcior ara- 
nea evadit qui formofum erat infefturtl. 

35. Video Pbalanam farcitellam, aulaeorum amicam 
aut deftruftorem pocius, viventem & enutritam in 
tegmihe ex fubtilillimis panni filis contexto. Sed 
duro in fabrica habitaculi fui occupata fuerat, cre- 
vit & grandior evafit, quam ut domo fua capiatur. 
Unde cogitur fecare textum, adjungere aliam por- 
tionem; quod vix ante exegitopus, quam domun- 
cula fua iterum grandior alteri parti novam laciniam 
adponere neceflum habeat. Sic indies augetur la- 
bor, videturque animal Sifyphi faxum volvere. Si 
ipfi objeceris pannos varie coloratos, incedet pufil- 
lus hiftrio vefte variegata. 

36. Multi funt Curculiones , qui ova ponunt in 
fubcutaneis Chenopodii, ubi excluduntur, in ver- 
mes abeunt, repentes inter imam & fummam folio- 
rum faciem. Hi coecas faciunt vias non aliter ac 
talpa in terra, ne aeris injuriis exponantur, avibus- 
que prseda? fiant. Ita quoque comparatum eft cum 
Indorum folio ambulante, quo veteres perfuadeban- 
tur effe in India arbores foliis repentibus vivorum 
inftar animalium. Vermes tamquam foliis inclufi, pe- 

des 



IN INSECTIS. 



403 



des ab una parte extendunt, inceduntque te6li& fe- 
curi cum habitaculo, Cicadce foliacea & Grylli ficcifolii. 

37. Qui arbores inhabitat Coccas (722) arte fua 
fuperat Onifcum Ceti. Ex magna Larva prodit par- 
vum infe&um, forma & oeconomia mirum. 

38. Arenae incola Hemerobius Formica- Leo , vivfl 
fine aqua pauxillo cibi contenta. Terrs? fe recondit 
rnetu avium , & in centro refidet parvulae foflae, 
quam in ficca & volubili arena, in fpeciem inverft 
coni formaverat. Praetereuntes formicae in eam 
prascipites cadunt, & infidiatori praedse fiunt. 

39. Meloe (596) humorem fudat ex omnibus ar- 
ticulis pinguem dum tangitur. 

40. Feminae Lampyrides ("580"} ajftivis noctibus 
fub Fruticetis lumen emittunt, ardentes amore & 
igne qui non exurit, at maritorum flammam accendit. 
Non peregre abibo ad Cicadam Surinamicam (643) » 
qusrnagnam ante oculos fufpenfam portat laternam. v 
Nec Scolopendram (1261) producam, quae fulgurat 
non aliter ac felis dorfum fricata in tenebris. 

41. Vis mira fcire conjugia, inquire in vota 
ApiSy Formic% & Onifci. Multi caftrati, pauci ali- 
qui mares, paucae uxores. Quaeratio, quod natu- 
ra dederit alas maribus ex familia Lampyridum , & 
quarundam Papilionum ; cum videretur generis mul- 
tiplicationi magis profpeclum , fi alter fexus alis 
fuiffet inltc*iclus? 

42. Quam horridos exferunt ungues Cancer, Scor- 
pio & Hepa (ugj). 

43. Quam crudelis cauda Scorpioni, Api$c Cra- 
broni. Quam formidandi dentes Dytifco, Scolopen- 
drce Indicce muitisque araneis, & quam exitiofum in 
ipfis reconditur venenum. 

44. Quam miros agitant remos miro modo Ne- 
pa (691), Dytifcus & Notonecla (688). 

4$. Quam protrahit Bombyx rilum feque ipfi im- 
plicat. 

C c a 46. Stu- 



404 



DE MEMORABILIBUS 



46. Stupeo videns artificiofiflimam Aranea te- 
lam, ejusque fedem in centro, ut fentiat minimam 
mufcam, quaj fubtile movet filum. Spati^tur ab 
uno pariete ad alterum, nec fundo nec tedto in- 
nixa. In altum fe elevat absque alis fuper excelfas 
turrcs, ultra noftrum vifum, ad nubes usque. Vi- 
demus Fila Diva virginis, fabricam Aranearum, quse 
vere novo integros operiunt agros. In tela ipfa 
quam multiplex filum, & fingula filaquam varie con- 
torta ac mira arte contexta? Toto die pradse fuse 
inhiat, arreptam involvit; ipfa tandem ab atrocifli- 
mo hofte Ichneumone, fi capiatur, trucidanda. 

47. Omnes fere plantse fua habent infefta, & 
Larva fingulse fuas plantas, quibus vefcuntur. Sunt 
tamen quse ex pluribus vivunt. Sed omnes illse 
plantce videntur convenire viribus. Forte Larvse 
poflent nos docere plantarum facultatesinMedicina. 

48. Qui poflet liberare Apuliam a Tarantulis, In- 
diam a Scerpionibus , Norlandiam a Culicihus , Lappo- 
niam ab Oejlro , rufticorum Cafas a Gryllis, Finlan- 
diam a Blattis , Pariiios a Cimicihus, Infantes a pedi- 
culis , Equos a Tahanis , hortos a Pulicfbus , arbores 
fruftiferas a Larvis , veftimenta a Tineis, omni ho- 
iiore & prsemio dignus eflet. 

49. Jam Secreta Blattce orientalis videamus. Efl 
gens rapto vivens, quse originem forte ducit ex 
America & Surinamo, ubi Kakerlacki sippellantur. 
Inde in Europam transve&a, eundo crevit, tranfiit 
Turc*rum irrperium, Rufliam , Finlandiam . & 
jam laffcre dicitur Stockholmise. Hi nigri latrones 
prsdabundi noclu circumeunt, devorantes calceos, 
veftes, cibosque, panes in primis , quos confumunt 
integros fola crufta intacla. 

50 Quis crederet Larvam, ex qua Tahanus ex- 
cluditur, fub aqua jacentem, vivacem magis.efle 
quam ullum Bovem. 

51. Per- 



IN INSECTIS. 



405 



51. Permittite Malpigbio coram vobis diffecare 
Bombycem , videbitis mira naturce opera. Sunt tamen 
alia mirabiliora. Inftituat Sivammerdam Anatomiam 
Pediculiy & fatebitur quisque veftrum, folem non 
vidiffe accuratiorem raachinam in fpeclabili hoc mun- 
do. Legite Reaumurium de Larva procejfwnaria in- 
fectorumque aliorum oeconomia. Evolvite Frifchium 
de Infectis. Percurrice Catalogos Infeclorum , quae 
fedecim annorum fpatio collegi in Suecia, & im- 
primi curavi in Fauna Suecica. 

52. Heic ingens patet campus illis, qui nova 
nec ab aliis tacta videre amant. Ha?c fcientia no- 
bis reli&a eft, parum a majoribus illuftrata. Qui 
ex hoc ftudiorum genere deleftationem capit, qui 
dihgentia & ingenio pollet, in hac defudet arena. 
Inveniet certe quod Melle dulcius eft, quod Serico 
tenacius, quod Coccinella rubicundius. Sed pa- 
tientia opus habet, contento anima & larga domi 
fuppelleciili, multis repeticisque obfervationibus. 

53. Hi funt exercitus, quos emittit Deus pu- 
niendum inobedientem gentem ; fua habet mandata 
quivis Ordo, quse exfequetur in prcemia vel poenas. 
Si caftigare velit humanum genus, unicam fpeciem 
horum Animalium multiplicari jubet arenae inftar in 
maris fundo, confeftimque juifa exfequuntur Do- 
mini. Si gramina pratorum fuccidere piaceat, prae- 
fto funt multce Legiones Phalcena Graminis. Tipulce 
bortorum exedunt virides agri herbas. Curculio gra- 
narius granis ariftas fpoliat. Cranarin devaftat 
Phalcena. Mordella oleracea plantas deftruit culina- 
res. Papilio C799) Brallicam. Chryfomela Afpara- 
gos (430). Phalcena (91 j) radices Lupuli. Melolon- 
tha (345) folia arborum. Phalctna Pomonella Flores 
fru&um promittentes Derme/les lardarius Carnes. 
Silpha rugofa pifces ficcatos. Acarus Siro Cafeum 
& farinam. Phalana Upetzella veftes. Dermefies per- 
tinax Ligna. Cantbaris navalis naviura coftas. At 

Cc 3 quis 



4o<5 DE MEMORABILIBUS 



quis omnia numero comprebendit? Quippe fum- 
mus rerum humanarum Arbiter minimis imperat 
Sironibus (1194), nos caedant, dum quid fani fuerit 
a capite ad calcern. Ut non loquar morborum & 
mortis miniftros, qui Peftem, Variolas, Purpuram 
& hujusmodi graffantes immittunt morbos. 
Tempus elapfum , Auditores. Perorandum. 

54. Haec funt Auditores, Dei opera, quibus 
confiderandis occupabimur. 

Hsec funt effecta Divince artis & potentia?, qui- 
bus otia noftra confecrabimus. 

Utique nos in mundum induxit Creator oculis- 
que decoravit, ut vifa hujus fabricae ornamenta 
perpenderemus , agnituri Crcaturem ex operibus. 

Eos vero divinfe inftitutionis contemtores re- 
puto, qui hanc fcientiam haud neceffariam clamant. 
Nonne qui nos creavit, & parvula creavit Infedta, 
nonne in minimis reperiuntur maxima miracula?* 

Impendamus tempus illud, quod alii in lufu, 
feftis diebus, compotationibus & fabulis confumunt, 
confiderandis natura* thefauris; definemus vitam 
brevitatis accufare. Satis longa eft, ipfi brevem 
facimus. 

55. Natura? miracula & thefauri funt innumera. 
Qui plurima fcit, fapientiifimus habendus. Cogni- 
ta deducunt nos ad Creatorem, nosmet ipfos & 
quae nobis neceffaria. Non omnibus idem ingenii 
acumen, eadem facultas aut occafio illullrandi bo- 
nas fcientias. Multaque quotidie deteguntur, quo- 
rum ufum nefcimus. Arbores jam plantantur, qua- 
rum fruftum modo Nepotes exfpeclare poffunt. 
Quis credidiffet , cum Camerarius experimenta ca- 
peret de plantarum prppagatione, quod eo funda- 
mento tota ars Botanica aliquando exftrueretur. 
Jure vero laudabat Alexander Magnus fenem dacV- 
los ferentem Palmaj, cujus ffuftus ufui eilet seris 
posteris. 

Jam 



IN INSECTIS. 



4° 7 



» * * * * * 

* * * 

Jam poft longam pacem & innumera feficiter in- 
Jftituta in cariffima patria, contendit Gens Sueo- 
Gothica de palma fcientiae & eruditionis cum cele- 
berrimis Europaj populis. Atque in finu mihi gaudeo 
quod diem vixerim, quo videre liceat Populares 
meos tentare vires fuas, & Academiara inftituere 
in Nationis inprimis ufum & commoda. Veftra 
nomina, Auditores, qui tantum fufcepiftis opus, 
immorcali confecrabuntur memoriae. Vos magni 
animi & generofos cives prsedico, qui voluiftis rei- 
publicse & Pofterorum ufui confecrare Ingenium, 
Jabores, otia. 

Me elegiftis, Auditores & Academiae Scientia- 
rum membra, primum Praftdem, honorem fateor, 
quo infigniorem dum vixi, mihi fa&um non novi, 
Me patienter tuliftis & audiviftis, confilio & opera 
juvaftis, Societati nafcenti frequentes aflifteredigno- 
que Zelo favere voluiftis. Non culpse mihi dixiftis, 
quod negotiis, quee curae meae commifit Academia, 
minus afluetus fuerim. Pro quibus omnibus ago 
habeoque gratias, quas pia mens unquam conci- 
pere poteft, maximas. 

Sic depono officium, quo trimeftri hocce funflus 
fum. En indicem quaeftionuro , quas Academia ad 
finem perduxit fub meo pncfidio. En Catalogum 
eorum omnium, qui membra recepti fuerunt; ob- 
fervationesque acceptas & approbatas. Haec omnia 
trado, ut leges jirbent Academiae, D:no Tiie r Joald, 
quem digniflimum praefidem Academia elegit, mihi- 
que fuccefibrem conftituit. 

D I X I. 



• 

Cc 4 



CARO- 



C AROLI LINNiEI 
ORATIO 

QUA 

PEREGRINATIONUM 

INTRA 

PATRIAM 

ASSERITUR 

NECESSITAS 

habita UPSALIJE in Auditorio Carolino Majori 
MDCCXLL Oclobr. xvh. quum Medicince 
Profejfwnem Regiam & Ordinariam 
fufciperet. 



Qjod feJix fauftumque effe jubeat Deus Ter 
Optimus Maximus, fpartam, Auditores 
„ Honoratiffimi , ab Augultiifimo Potentif- 
fimoque Rege clementiffime mihi demandatam, & 
in facultate Medica ad illuftre hocSueciae Athenseum, 
a me, utinam bono & felici omine, exornandam, 
aggredior. 

Et, cum ad capienda novi hujus muneris aufpi- 
cia, more & ritu majoribus confueto, legibusque 
Academicis praefcripto, in tam illultri Docliffimo- 
rum Patrum Civiumque confelfu, verba mihi jam 
fint facienda, fateor, quie fingula, hominibus ad 
dicendum accedentibus, timorflpn injicere confue- 
verunt, ea fefe mihi, hodierno die, objicere uni- 

ver- 



DE PEREGRINATIONUM &c. 409 



verfa; five enim loci ampHtudinem , five audito- 
rum dignitatem, five lecliffimorum hominum fre- 
quentiam, five denique meam dicendi tenuitatera 
contemplor, fateor ingenue ha?c e(Te, quae multura 
perturbationis rnihi adferre poiTunt. 

Etenim fi eloquentiflimos olim Viros accepi- 
mus, ciim ad perorandum veniiTent, ita expaviiTe 
ac animo fuilTe commotos, ut plane obmutuerint; 
Quid mihi tandem animi eiTe oportebit, cui in fa- 
cundis aliqua promtitudine ac fplendore, nulla vel 
natura? vel exercitationis adfunt praefidia. 

Qunm tamen aliquid mihi eft dicendum; in illo, 
qucm aliis, ex hoc loco verba facientibus, dene- 
gare ncn foletis favore ac humanitate, perfugium 
erit; quo fiet , ut, quod fpero, fermo meus, quan- 
tumvis tenuis & inexercitatus , velut fecundis fub- 
veftus ventis, quem fibi propofuerk portum, fa- 
cile confequatur. 

Materiam igitur, Auditores Honoratiflimi , nec 
a pr^efenti tempore, nec ab hac, quam ingredior, 
fparta; nec ab occupatione, qua, ex nutu & vo- 
luntate Celfiflimorum Ordinum Regni, nuper furn 
defun&us, & ex qua recens ad has mufas, nunc re- 
dux fum faftus, alienam, fed hifce fingulis, mea 
quidem opinione, aptam fatis & accommodatam, 
vefira fultus benevolentia , pertraftabo , de PE~ 
REGRINATIONUM intra PATRIAM infli- 
titendarum NECESSITATE , fru6hique exinde, 
Medicis imprimis percipiendo, fimpliciter & popu- 
lariter diclurus, idque operam daturus, ut dicendi 
tenuitas dignitate rerum ac imprimis fermonis bre- 
vitate, gnaviter compenfetur. 



mnis noftra Scientia duobus nititur fundamen- 



tis: Ratiocinio videlicet ac Experientia; haec 



* * 



* 

* * 



* 




Cc 5 



duo 



4io DE PEREGRINATIONUM 



duo amiciflimo faedere jun&a bonum medicum con- 
ftituere debent. 

Equidem fatemur Ratiocinandi negotium aeque 
feliciter in mufeo pofle expediri , ac in peregri- 
nationibus, dummodo cum Viris folide eruditis 
commercium haberi liceat. 

At Experientia, rerum illa magiftra, fine qua lo- 
qui erubefcat Medicus, haec, inquam, experientia 
jlla ipfa eft, quae tot veterum , atque in hifce Di- 
vinum Senem Hippocratem, ipfiusque fcripta, qua . 
integris ante Chrifti nativitatem feculis, lucem ad- 
fpexerant, immortalitati confecravit. Solius enim 
Hippocratis fcripta funt, quae, inter tot feliciflimo- 
rum ingeniorum inventa & artificiofe fabricata fy- 
ftemata, ab omni labe ac mutatione inconcufla, 
immota, integra, immo intatta, in hunc usque 
diem perdurarunt, & perdurabunt poftha?c. Utique 
experientia eft, quaj tot celeberrimorum Medico- 
rum capita omni tempore coronavit, atque etiam- 
num hodie coronat , & id praeftat, ut inter prae- 
cipuos Medicorum titulos hic cenfeatur, Experien- 
tifftmum vocari. Praegreditur experientia, fubfe- 
quuntur Ratiocinia; illa materiera fciendorum fuffi- 
cit; haec ex datis phasnomenis confulta de rebus 
inftituunt, & poftquam trutinam judicii adhibue- 
runt, veritates eruunt, ac de rebus propofitis fe- 
liciter concludunt, ftatuunt, determinant. 

Experientia in rebus raedicis debet animari 
Ratiociniis, fine quibus haec non cfl: nifi res mortua 
ac velut rudis indigeftaque moles : Rationes expe- 
rientia deftituta? nihil juvant, utpote quae ingenio- 
rum, opera fua abutentium, mera funt fomnia, mera 
phantafraata, ac raeteora. Certe veteres hanc non 
ex utero materno fecum eduxerunt. Multo fuit 
ufu opus ac labore, antequam homines illa re&e 
inftruerentur. Fatetur ipfe Diofcorides multa fe ad 
augendam experientiam confecifTe itinera; & reli- 



JNTRA PATRIAM NECESSITATE. 411 



qui Medicorum Patres, paflim in fcriptis fuis, varia 
fiia itinera loquuntur & produnt. 

* * * * * 
» * * * 

ACADEMIM in hunc finem inftituta? funt, ut 
viri in omni eruditionis genere probe verfati, ac 
infuper rerum locupletati experientia, illuc evocen- 
tur; & ut fcientiarum avida juventus ad has fedes 
confluat, in quibus ab experientia non minus quam 
eruditione Profeflbrum proficiat, quas dotes, in 
Docloribus fuis, pulchernmo femper connubio 
jundas, par eft ut fufpiciat ac veneretur. 

Ad Academias vafta ac fumtuofa Librorum fup- 
pelle&ilia conduntur, in quibus obfervata Erudito- 
rum , tamquam totidem eorum legata ac teftamenta 
affervantur, ut qui literis fideliter operam navant, 
eruditionis experientia etiam exculta; ac firmatK, 
reddantur compotes, quae in publicis hifce fapientiae 
cimeiiis reconditur, & exinde bonis ingeniis, tam- 
quam venales merces, ufurpanda exponitur. 

Etiam Nofocomia inftruuntur, ut futuri Medici 
ad leclum segri ea difcant, quae ex libris difci ne- 
queunt; ufu quippe ac Experientia per autopfiam, 
& manuum applicationem exferente heic fuas vi- 
res ; ficut omnium accuratiflime certi alicujus ho- 
minis exprimit lineamenta, qui non ex aliorum re- 
latione, fed ex illa, quam per fuos oculos animo 
impreflit idea, hominem depingit. 

Theatra Anatomica conftruuntur, ut in alieno 
corpore, tamquam in Ipeculo, noftrum corpus ejus- 
que ftru&uram intueamur; ficut terrarum, regio- 
num, urbium fitus, hominumque in his degcntium 
mores, inftituta, ritus certius illi percipiunt, qui 
ipfimet fuis pedibus loca ifta calcarunt, & qure 
memoratu digna ipfi fuis ufurparunt fenfibus, quam 
qui ex vagis & fallacibus chartis, ac narrationibus 
geographorum unice dependent. 

Horti 



DE PEREGRINATIONUM 



Horti Academici hic inftituuntur , ad quorum 
plantationem varii generis vegotabilia, ex uni- 
yerfo orbe colligi folent; ut hac ratione veluti in 
parvo mundo majorem intueamur. 

Huc Pbyfica in/trumenta comportari folent, eum 
videlicet in fmem, ut elementorum abftrufe vires, 
quae alioquin fenfus noftros fugiunt, oculis fubji- 
ciantur, atque fic in ipfa adyta ac penetraiia na- 
tura\ quantum permittit ingenii humani perfpicacia, 
feliciter perducamur. 

Hic Naturae & Artis Mufea colliguntur, ut uno 
intuitu naturae lufus & prodigia confpiciantur. 

Haec omnia in Academiis eum in finem inftituun- 
tur, ut per Experientiam multa cognofcere difcat 
juventus; omnia, inquam, eo tendunt, ut uno 
loco^ uno terrarum angulo conftitutus ingentes 
omnigenae fapientiae opes ac divitias, inque his, 
ipfius etjam Naturae latifundia perfcruteris & rime- 
ris, illamque cognitionem rerum tibi acquiras, qua? 
alioquin, & faepenumero fruftra, per immenfos 
terrarum traftus effet quaerenda. 

Quare peregrinationes ad Academias, meo qui- 
dem arbitrio, non funt negligendae, fed illis, qui 
ad folidiorem fapientiam, hoc eft, fapientiam ex- 
perientia fuffultam & corroboratam , adfpirant, per- 
neceffariae habendae. 

Atque errant, me quidem judice, illi enorrni- 
ter, qui in ftudiofae juventutis animis contemtura 
academiarum excitant, & ut artium ftudiofi has fe- 
desfugiant, peftifera fuggerunt confilia; non con- 
fiderantes, breviflimo temporis curriculo, in his 
officinis, longe majora & excellentiora per expe- 
rientiam hauriri pofle, quam intra privatos parietes 
& limina mufei , leclione quantumvis multijuga, in- 
defefTa, & per omne vitae fpatium extenfa. 

iEmulatur certe, fi quod res eft dicendum, no- 
flra hsec cura reliquis ceterarum Nationum acade- 

miis s 



• INTRA PATRIAM NECESSITATE. 4*3 



miis, bona & folida horum omnium, de quibus jara 
dixi, inftitutione egregia & exemplari; nam & Hor* 
tis Botanicis , & Nofoccmiis , & Obfervatoriis Aflrono- 
ndcis , & Inllrnmentis Phyficis , & praparatis Anato- 
micis, & ceteris artium ac fcientiarum adminiculis 
magnificis, excellere incipit haec alma mufarum fe- 
des Upfalienfis, atque ita quidem excellere (nec 
enim hujus rei commemoratio ab hoc loco & tem- 
pore eftaliena), ut Academiis omnibus exteris, (i 
Deus benigniora fata impertiat, palmam propediem 
facile pr3eripere pofle videatur. 

Et quamquam aliae, prse aliis, Academiae certis 
quibusdam gaudent praerogativis ; prbut enim fcien- 
tia aliqtia, in hac aut illa natione, in majori vel mi- 
nori pretio habetur, ita etjam magis vel minus ex- 
colitur, ipfi doctores fcientiarum vel excelientiores 
ekjftunt vel etjam fequiores; & ubi quaefo excellen- 
tiora hoc tempore vel frequentiora celebrantur No- 
focomia, quam Londini Anglorum ? ubi plures Ope- 
rationes Cbirurgica adornantur, quam Lutetia? Pari- 
fiorum? ubi elegantiora prceparata Anatomica mon- 
ftrantur, quam Lugduni Batavorum? ubi plura col- 
teftanea in Botanicis aftervantur, quam Oxonii? 
Quamquam, inquam, haec vera fint, non tamen eos 
fatis confiderate fe gere, aut fibi patriaeque bene 
confulere exiftimo , qui foris ea quserunt, quas funt 
domi anre oculos pofita; quique ad exteras Acade- 
mias peregre abeunt, non dum bene jaclis ftudio- 
rum fundamentis in patrio folo. Non dubium eft, 
quin hos demum erroris fui vehementer pceniteat. 
Qui rudis &indo6tus patris? terminos egreditur, raro 
do&ior regreditur. Numquam vero ejus temporis 
quemquam poenitebit, quod ad patrias Academias 
bene collocaverit. Nam qui bonus extitit artium 
Studiofus, idem etiam optimus ac folidifllmus Vir, 
in omni negotiorum genere, exftiturus eft! 

Qui 



■3 



4 r4 PEREGRINATIONUM • 

Qui in terras calentes peregrino fole abiturus, 
folida primum ftudiorum fundamenta apud natali3 
terrae Academias pofuerit , is domum Jonge utiliores 
merccs reporfabit, quam fit hodie in multis pere* 
grinatorum, qui vix alia fere re expoliti redeunt, 
quam quod noverint ampullas vocum , & fefquipe- 
dalia verba deblatenre ex aiiquot Europaais linguis, 
& quod multa accurate commentari ac fermocinari 
fciant de theatris & ludis fcenicis ; itemque de ritu 
fefe veftiendt apud Italos, Hifpanos, Germanos & 
inprimis Gallos ufurpato. Si rebus fuis prudenter 
ifti confulerent , non efferrent pedem extra patrium 
folum, ne ope» fuus diiapidarent , ne tempus, vale- 
tudinem, immo ne ipfam denique vitam per iuxu- 
riam & voluptates mifere perditum irent ac profun- 
dcrent. Non redirent, quod frequentiifime fieri 
folet, fibi patriasque prorftis inutiles & pondera ter- 
rae inania. Sed quo abripior? 

Propofui mihi, horulae hujus ruentis fpatio, ad 
vos loqui, Auditores, non de Patriarum Acade- 
miarum praerogativis , aut de fufcipiendis peregri- 
nationibus ad has, pra3 ceteris Academiis; fed im- 
primis de peregrinationibus intra Patriam , per ejus 
Rura & Coropita, inftituendis; de genere (fateor) 
peregrinationum, quae in hunc diem minus fuere in 
ufu , quasve creditum eft obie&ationis unice caufta 
fieri. 

Exoro Veftram patientiam, A. O. Ord. Honorat. 
&, ne favore ac benevolis auribus veftris abutar, 
brevifiimo, ut pollicitus fum, fermone defungar. 

NAVITA DE VENTIS, DE TAURIS 
NARRAT ARATOR. 

Ne miremini, quaefo, lubenter me loqui de iti- 
neribus intra Patriam capeffendis: fuum enim cui- 
que pulchrum eft; & fua quemque trahit voluptas, 
Ipfe meis pedibus circuraivi & tranfcendi pruinofas 



INTRA PATRIAM NECESSITATE. 415 



Lapponia Alpes; & Noilandia afpera juga fuperavi, 
clivofos etjam colles & inacceflbs ejus faltus emen- 
fus; inque Dalekarlia filvas; & Gotlandia Nemora; 
& Smolandia Ericeta; & latiflima Scania jugera ex- 
curfus feci fpatiofos; nec ulla facile eft nobiliorSue- 
cias provincia, quam ego non perreptavi, perlu.itra- 
vi, etfi non fine corporis, viriumque defatigatione 
exiroia. Equidem iter Lapponicum magni mihi con- 
ftitit laboris; & fateor necefium mihi fuifieplus de- 
vorare moleftias ac periculi , vagando per unam hanc 
mundi noftri arctoi oram, quam per reliquas omnes, 
quas usquam gentium contigit mihi obire terras in 
extero orbe, nec tamen & ipfas absque delaflatione 
viriumque jaclura a me calcatas. Sed quod verita- 
tis amori, ac imprimis gratiae Numinis acceptum 
referendum devotus agnofco, exantlatis itineribus 
rooxomnis defuncti difcriminis ac moleftiae me quali 
Jethaea cepit oblivio, compenfante hase omnia fruclu 
illo injeftimabili , quem ex his viarum erroribus & 
anfraclibus reportavi , in eo maxime confpicuo, 
quod indies magis magisque peritior redditus illam 
fceneratus fum experientiam, per quam fpero me 
prodefte & mihi, & aliis, & quae omnes omnium 
' caritates & commoda compleclitur , ipfi patriae & 
publico. 

Bone Deus ! quam multi rerum patriarum rudes 
ad exteros excurrunt, ut curiofa imprimis, quaj illic 
fefe fpe&anda offerunt, rimentur follicite ac admi- 
rentur; quorum tamen eximia pars longe eft poiita 
infra excellentiam eorum, quas in patrio noftro fo- 
lo, oculos modo aperientibus, fefe ingerunt. Nul- 
lum ego, apud exteros, folum vidi rerum in regnis 
rsaturae curiofarum foecundius, quam noftrae patriae : 
Nullum quod tot, tantaque, tamque ftupenda na- 
tiirse artificia monftret: five aeternas & per infinita 
fecula perennantes in alpibus Nives: atquc inter 
ipfos nivium traftus } promie&ntia identidem prata 

ac 



416* DE PEREGRINATIONUM 



ac virefcentia Tempe, five celfiflima Montium cacu* 
inina: five confragofa & abrupca rupium Pracipitia: 
five aeftuantes Cataractarum voragines: five laten- 
tem integro temporis fpatio Pbcebum, & exorientetn 
inde cimmeriam caliginem in orbe noftro, confjde- 
res, five inocciduum alio anni tempore folis jubar 
fpeclare velis; quorum vel in Batavo orbe, vel in 
Gallia, vel in Britannia, vel in Germania, vel in 
alio denique Europaeo trac~tu, ad quem avida novi- 
tatis juventus nottra turmatim erumpere foleat, in 
fuo genere par, fimileque fruftra qua;ratur. 

Sed de hifce dicendi locus jam non erat. Ad 
ca quae. propofito meo funt propiora & propria de- 
fcendo, exempiis oftenfurus, quod Pbyfci, Mine- 
ralogi, Botanici, Zoologi, Diatetici, Patbologi, Me~ 
dici practici, Oeconomi, ccteri harum fcientiarum 
iriyfta?, in itineribus per noftras terras, ea funt in- 
venturi, ea detecluri, de quibus ne quidem per 
fomnium antea ipfis cogitatum fuiiTe fatebuntur; 
immo quse toti orbi in hunc diem plane incomperta 
fuere; ea denique quibus non tantum fciendi cupi- 
ditatem pafcant & exfatient, fed &patriae, fibique, 
& bono publico feliciter infervire quaant. 

Habet, ut paucis & per exempla agam , RE> 
RUM NATURALIUM fagax INDAGATOR, 
quo attentionem fuam acuat & exerceat, contem- 
plando faftigia altiflimi & fuper aethera fcandentis 
Montis Sxvucku; Mirabilem ftrucluram raontis Tors- 
burg; Horrenda prascipitia rupis Blakulla, in infula 
ejus nominis prope Oelandiam fitae, ipfoque non 
roinus nomine apud vulgus Sueogothicum etiam- 
Bum ufurpato quam truculento adfpeclu aliquid ge- 
rentis, quod antiquae gentis ftuporem, fimul ac fu- 
perftitionem infinuet. 

Porro concamerationes & cryptas mirabiles 
irsontium Skiula; Elevatas in altum planities infula 
Carolim; Inufitatas formas & ftrucWas fontiuro. 

Kier- 



INTRA PATRIAM NECESSITATE. 417 



Kierhifianorum in Oelandia. Ut infinita alia Natura2 
miranda opificia, quorum fimiiia vix aiibi ofFendere 
licebit, ficco nupc pede praiteream. 

Ubi quaefo dabitur plenior copia confiderandi in- 
tentifiimos Brumce rigores ac vehementiam , & ad- 
ftridum Gelu, & Glaciei marmora ac incredibile ro- 
bur; & in tam afpero climate Sata nibilominus ci- 
tius, quam in aliis mundi partibus , germinantia, 
citius crefcentia & maturitatem adipifcentia , quam. 
in Sueogothico hocce orbe noftro ? 

Qui contemplari cupit maris ac Telluris ftupen- 
das metamorphofes , vix alibi gentium reperiet com- 
modiorem occafionem, quam in auftrali & orientali 
Gotlandise noftrae parte, ubi faxei, ut vocautur, 
Gi^antes minantur coelo, & ubi temporum epocba, 
ipfcque fecula, &, ut ita dicam, anni, mirabiii qua- 
dam ferie , in glarea littoris & in folo fupra littus 
pofito, veluti funt exarati. 

Habebit palaeftram in qua ingenium fuum exer- 
ceat egregie Lapidis Oelandici infpeflando Hydrome- 
tra, & excogitando rationem , qua humeftante fua 
natura & qualitate fpoliari forte poflit hic lapis; 
quod qui feliciter adinventurus eflet, praeftaret fane 
aliquid, unde patriae ingens commodum accederet, 
ac imprimis loci iftius incolas aeternis fibi meritis 
devinciret. 

Non ignota locutus fuero, & rem commemora- 
vero toti orbi confeflarn, fi dixero nullam in habi- 
tabili orbe efle terram , in qua MINERALOGUS 
plus poflit proficere in arte fua, quam patriam no- 
ftram. Dicat mihi aliquis , & erit mihi magnus 
Apollo , dicat mihi, quibus in terris inveniantur 
ditiores & ampliores trattus Metallici, quam in no- 
llra Suecia; aut ubinam infinitae aliquae fcecundioris 
Metalli cavernae altius in ipfa telluris vifcera & Plu- 
tonia regna defcendant, quam in noftra hac Suecia. 
Tom. II. D d Loquan- 



4i8 DE PEREGRINATIONUM 



Loquantur pro me latiflimae minera? Norbergenfes, 
& jugum Tabergenfe, & Fodinae Dannemorenfes, Bits- 
bergenfes , Grengienfes, & denique inftar omnium Sal- 
bergenfes & Fahlunenfes thefauri, quibus fimiles nulla 
terrarum regio oftentabit. 

Porro ubi gentium permittunt Metallicola» ab 
exteris accedentes furnos & operationes quascun- 
que metallurgicas liberius adire? ubi usquam lu- 
bentius hcec talia docentur? Recipiuntur fane apud 
nos Advenae cum favore, & dimittuntur cum de- 
fiderio. 

Quis ad contemplationem caminorum, ingentia 
flammarum incendia vomentium, in quibus ferrum 
funditnr, non inhorrefcat; & quis in denfjflimis 
pinetis Dalekarliae cum voluptate non adfpiciat 
fimplicem rufticum , fine furno & apparatu facile 
ullo, ferrum e terra extrahere, idque tam durum, 
ufuique accommodum, ut cum omni alio ferro, 
fummo igne & multis cum impenfis parato, certare 
poflit'. 

Quis ante hos decem annos credidiiTet lapidem 
Calaminarem dari in Dalekarlia? aut Auri praeftan- 
tiflimi mineras in Smolandia? 

Forte fidem denegabitis, Auditores, narranti 
integros montes Petroleo faturatos reperiri in Da- 
lekarlia. Ne dubitate tamen: ego rem haflenus 
non auditam , nec vifam, hifce meis oculis vidi, 
vidi, inquam, & obflupui. 

Corallifera Indorum litora miramur, fed Capelli 
portus (locus eft in Gothlandia), credite Audi- 
tores, unus hic locUs exasquat, immo exfuperat 
orientis has opes; vidi enim denfiffima Corallorum 
ftrata per inte^ra ftadia & milliaria hujus litoris fefe 
extendentia. 

BOTANICI, qui ad fcrutandos regni vegeta- 
bilis thefauros, praecipuam certe terrarum partem 
hodie, pervolitarunt, multa tamen in Suecia reli- 

que- 



INTRA PATRIAM NECESSITATE. 419 



querunt nobis, noftrisque nepotibus, adhuc ob» 
fervanda. 

Vix enim alibi, quod verho dicam , major, 
quam apud nos , copia datur Mufcnrum , Lichenum, 
Fucorum, Fungorum , in quibus minutiis contemplan- 
dis euriofior Botanicorum turba defudat hodie. 

Quis mortalium Diapenfiam noftram unquam vidic 
aut defcripfit? Quis Blafiam , excepto umco Miche- 
]io? Bina ha:c Plantarum genera apud noftrates, & 
pofteriorprsecipue circa Fahlunam, magna abundan- 
tia proveniunt. Quotusquisque peregrip.antium , rei 
herbariaj non prorfus rudis, Parifios profechis non di- 
vertit ad Fontem Bellilaqueum, ut adfpiciat rariflimas 
illas Orchides, quarum alia? fioribus Galeas ; alijeCuli- 
ces; aliceMufcas; tam belle, tamque srtificiofe re- 
pra?fentant, ut ad excequandam naturam nihii fere 
deefie videatur, quam folus bombus ac volatus? Quis 
crederet hos flores in noftra patria, & quidem in 
Oeiandia? nemoribus, palfim obvios progerminare ? 

Quis unquam quaeiiverit in noftris terris exoticas 
iftas plantas: Lotum tetragonolobum; Sanguiforham 
majorem; Lactacam perennem ; Carduum acaukm; Afte- 
rem dyfentericum ; Hellehorum Hippocratis ; Ranuncu- 
lum illyricum, immo Ricciam & Globulariam, prajfer- 
tim Emerum, pulcherrimum iftum fruticem , qi*i per 
omnes hyemes, ftudiofe afrigore in hypocauftisBo- 
tanicorum confervatur? Qua; tamen o.r.nes nunc 
primum obfervatascrefcunt inOelandi* &Gothlandia.. 

Ab exteris ad Officinas noftras P HARMACE U- 
TICAS accerfivimus; & quidem ingenti pretio, 
Verhenam, Scordinm, Sympbytum, Caprifolium, 
Nummitlariam, Litbofpermum, Daturam, Cervifpinam, 
Eryngium, Centaurium, Archangelicaw, Sambucum, 
Ebulum, Laureolam, Efulam, Betonicam, 
Arnicam, Bellidem, Ptarmicam, Mercurialem, 
Ononidem, Cicborium, Scorzoneram, Rbodiam, 
Stoechadem citri?iam , & Rutam murarwn, 

D d 2 quse 



/ 



4 2o DE PEREGRINATIONUM 

quae tamen omnes plantse per Sueciam fponte nafcun- 
tur! & tamen ante decem hos annos quis hoc fibi 
habuit perfpettum ? 

Quantos fumtus profuderunt noftrates ad accer- 
fendum quovis anno Kali, ex cujus cinere & fale vi- 
trum conflatur. Tin&orum Luteola & Jfatis quotan- 
nis redimi debuit caro pretio, & multis impenfis 
patriae. Qu3s tamen herbas nunc demum comper- 
tum eft paflim per nonnullas noftras provincias ger- 
minare. 

Integram Rariorum plantarum Centuriam fola Lap- 
porda mihi quondam fuppeditabat ; aliam nunc etiam 
Centuriam in inftilis maris Balthici collegi; & toti- 
dem numero in fola Scania, antea in Suecia num- 
quam obfervatas, detexi; nec dubiumeft, quin re- 
liquae noftrae provinciae, tales etiam alias Florae vel 
opes vel delicias, hucusque non deprehenfas, in 
receflibus & angulis fuis recondaut, modo adfit im- 
piger & follers indagator. Felices agricolae, imrao 
felices Suecicolae, bona fi fua norint. 

Nec verfabitur ZOOLOGUS unquam in amce- 
niore, fuoque propofito idoneo magis loco, quam 
in illo, ad quem examina omnis generis Avium, ver- 
nali t^mporc , aut fub asftivo calore, ad procrean- 
dam fobolem convolant & congregantur : hoc fit 
in filvofis montibus noftrae Sueciae, plus quam in 
alio terrarum tra&u: Lapponum Cbaradrius Pluvia- 
'lis , Norlandorum Emberiza nivalis , Oelandorum 
Charadrius apricarius , Gothlandorum Anas mollif- 
fima, Infula; Carolinaj Alca Torda , Ottenbyen- 
fium Recurviroftra Sierfiacka nuncupata; Dalecar- 
lorum Picus tridaclylus , rarius apud exteros vifun- 
tur, quam Phaliani in noftris menfis. 

Aufim dicere, nullam efle terrarum partem in 
univerfo orbe, quae feracior fit aviura & infeftorum, 
quam noftram Sueciam. 

Rhan- 



t 



INTRA PATRIAM NECESSITATE. 421 



Rangiferi filveftres, & volitantes Sciuri, & al- 
pinis jugis ruentes turmatim in fubjectam planitiem 
Lemmi , ignorantur, quamquam feliciter ignoran- 
tur, in aliis terris. 

In nlpibus noftris Dalekarlicis exteri (& hoc 
notum eft) Falcones capiunt. In infula Faro, prope 
Gothlandiam fita, Pbocarum pifcatura, & Salmonwn 
in boreali Norlandia optime exercetur. Utraque 
tanto cum proventu & emolumento, ut nihil fupra 
in aliis gentibus. 

Quot fpecies Pifcinm apponuntur in noftris men- 
fis, vulgatiflimce in Suetico orbe, quales ex Cypri- 
naceo gener e : Jfpius, Idus, JVimha, Farenus, Bibrkna, 
jlphya; plures ali.T, exteris prorfus ignotre, num- 
quam vifse; numquam depicla? ! 

Quis mortalium adhuc umquam exenteravit, 
examinavit, depinxit pufillos illos & rubros ferpen- 
tes Cherfieas, feu JEfpingar auftralibus Suecis diftos, 
& letali vulnere perniciofos? 

Nimis longus effem , ii ad Infettorum fpecies de- 
fcenderem ! Qui infuetam hactcnus adhibuit, in 
examinandis infeftis, folertiam & dn^i^eixv magnus 
ille Reaumurius, vifa colleclione mea infeclorum 
Suecia?, faffus eft ingenue, folam patriam meam y 
plures fpecies infettorum continere, quam ullam 
aliam ipfi notam terrarum partem. 

DIJETETICUS, cui in vivendi genera inqui- 
rere competit, vix terram reperiet, in qua tot dif- 
ferentibus modis vivitur; deprehendet hic diverfse 
fortunae, ftatus, conditionis homines , diverfo ci- 
borum genere uti. Et quod prscipuum eft, orbis 
noftri hyperborei incolas, in fingulis provinciis ac 
Territoriis, fuos quafi peculiares in his generibus 
mores ac inftituta fequi: in Lapplandia obfervabit 
homines absque Cerere & Baccho, absque fale & potn 
omni artificiali, aqua tantum &carne, & qnx ab 
his pra?parantur, contentos vivere. 

Dd 3 In 



422 DE PEREGRINATIONUM 



In aliis locis videbit agricolas in fumofis & fuli- 
ginofis bypocauftis degentes Coregnno fostido y nec 
non pane e radicibus Calla? vel glumis & ariftis ce- 
realium contufis pramarato, viclitare. 

Alibi Rufticos frugaliter ex Harengo foetido, & 
fero la&is vifcofo, Syra ipfis diclo, vitam fuften- 
tare. 

Alibi fe ftiosque alere cibis Affu & Artfau apud 
illos diclis, pifce item putrido Lunsfifk illis nomi- 
nato, fub duriffimo licet labore. 

Ruricolas alibi offendet Rapis fatiari, & potu e 
baccis Juniperi prceparato fitim exftinguere. 

Aiios Pifis imprimis vefci; Alios pulte e Fago- 
pyro repleri; In aliis locis carne Pbocarum pingue- 
fcere plebcculam & multum corporis facere, cum 
ftupore videb.it. 

Qui per alias terras peregrinatus fuerit, non 
deprehendet temere tot , tamque differentes viven- 
di victitandique ritus, ac in his oris , unde obfer- 
vata & experimenta fua inftituat follers ac ingenio- 
fus Diceteticus. 

PATHOLOGUS , qui morborum cauffas inda- 
gat, non fruftra peregrinabitur in hrs tcrris; quip- 
pe in fingulis orbis noftri tractihus, vexantur homi- 
jies fuis peculiaribus morbis., qui maximam partem, 
cx diverfo ilio, de quo jarn locuti fumus, victu, 
ciborumque genere promanant. 

Ca-ufTas hac ratione procul dubio eft aflignatu- 
rus minime falfas: 

Quare Norlandi ut plurimum Scorhuto fint in- 
fecb\ & cur Lappones contra hujus morbi prorfus 
expertes. 

Qui fiat, ut iidem Lappones Torminibus iftis 
ventricuii, quae apud illos Ullem audiunt, tam mi- 
fere excrucientur. 

Quare Gothlandi imprimis Colica Hypocbondriaca 
torqueantur. 

Quare 



INTRA PATRTAM NECESSITATE. 423 



Quare Weftrobothnienfes, qui reliquis noftri 
Orbis pdpulis foecundiores funt, amittant plurimos 
infantes in cunis. 

Quare multi Epilepiici in territorio Verns di&o 
repcriantur , equidem ex leviffima , fed fingulari 
tamen , fi rem acu tetigerimus, cauffa. 

Quare Orfaboenfes Viri fere omnes, ante tri- 
gefimum setatis annum, e pbtbifi emoriantur. 

Prolixum foret omnia enumerare, qux paflim 
apud fingulas gentis noftra; nationes obfervari per- 
commode poffint. 

Mihi faltem perfuafum habeo, novo Do&ori 
Medico pernecefTariam efle profe&ionem per pa- 
trium folum, vel ea etjam de cauffa, ut proprio 
Marte vires ac induftriam fuam medicam, & fic 
experientiam , fine qua nulla eft Medicina, quotidie 
augeat, artemque, quam profitetur, ad culmem 
perducat. 

Contingit enim noftris tcrris, quod nefcio an 
inter exteros ita crebro fiat, ut vulgus noftrum li- 
benter fuis fidat iEfculapiis, & multa frequentia 
concurrat ad confulendum medicum,quam primum 
auditum eft aliquem, eas in medendi negotio fe- 
cifTe progreffiones, ut artis ejus Doftor evaferit; 
In multis aliis exterorum fepe juveni Medico vix 
catulum fuum concrederent homines. 

Hac ratione P R AX I N inftituendo vifurus 
eft, num pharmaca multum, & quidem invidendis 
fsepenumero encomiis, ab aliis celebrata illum ha- 
beant apud segros effecium , quem in libris pra&icis 
non raro venditari perfentifcimus. 

Audiet plurima paffim Medicamenta domeftica, 
aliis etjam terris ignota , apud rufticos noftrates 
ufurpari, & tamquam fpecifica, pretiofiflimisque 
pharmacis praelata celebrari; quippe dum de hifce 
confulitur, talia fecrete ab segris ingenue revelan- 

Dd 4 tur, 



424 DE PEREGRINATTONUM 



tur, modo ipfe fapiat Medicus; & his, ea, qua par 
elt, uti fciat prudentia. 

Quid enirn famofa illa exotica, quae ex utraque 
India afportantur, tantoque emuntur pretio, exempli 
grncia: Sarfaparilla ifta Smilacis fpecies ; Ipecacmnha 
Loniccraj; Acmella Verbefina?, Contrajerva Dr>r- 
flenice & Simoruba Piftacia; fpecies, quae in variis 
morbis fpe^ifica audiunt. Quid, inquam, baec talia 
funt nifi remedia longo ufu apud vulgum compro- 
bata, qualia nunc dicimus ea etjam efle, quae apud 
noftrates infinito numerq frequentantur. Nonne 
ha:c omnia, a barbaris nationibus inventa, poft- 
qiwm experientia docuit utilia & ad varios debel- 
]andos morbos efhcacia efTe, digna habita fuerunt, 
quae cum reliquo genere humano communicarentur ? 

Difcant itaque juvenes Medici minime fpernere, 
fed ea annotare accurate, quaj apud vulgum au- 
diunt medicamenta decantari. 

Qui enim jaclicat fe plura de fimplicium viribus 
fcire, quam quae guftus, oTactus, frucTtificatio & ex- 
perimenta fuggerunt percipienda, is equidem fallit 
vehementer & fallitur. 

Vos, qui patrium folum olim cum exoptato 
fruftu atque proventu excukuri eftis , nullum qui- 
dem ex OECONOMICJ Bibliotheca habebitis 
tam utilem, tamque necelTarium aftis iftius auclo- 
rem , quam peragraciones & itinera per varias 
patriae regiones. 

Vifuri eftis, in aliis provinciis, & quidem fteri- 
liflimis, ab optimis incolis, improbo quidem labo- 
re, fed non fine largo fcenore, terram feliciter 
cxcoli. 

Rurfus in aliis, natura licet foecundiflimis, per 
incuriam & inertiam incolarum, fpem boni pro- 
ventus omnem jacere, ipfosque incoias miferrimse 
efle fortis & conditionis. , * 

Vide- 



INTRA PATRIAM NECESSITATE. 42$ 



Videbitis Fceni & Graminis cnlturam apud Cupri- 
montanos omnium optime exerceri. Gotblandos 
rem pecuariam ac imprimis Ovium fclicitlime 
traclare. 

Porro Agvi fulcandi, foecundandi, occandi, fe- 
roinandi, fegetis metendae, colligendse, ficcanda?, 
triturandae variam apud varios oblervabitis metho- 
dum ac rationem , unde accurato peregrinatori pro- 
num erit judicare, quod ufui fit optimum. 

Vanum eft Extrorum in omnibus ceconomiam 
noftro folo applicare ; equidem Graminum femina, 
e tranfmariijis locis ad nos adve<5ta, frufla feruntur 
in noftra gleba; noftra vero femina extra contro- 
verfiam funt prajferenda. 

Ferme dicam fleri non poffe, ut vel per di- 
midium diei, aliqua in provincia patriae proficifca- 
ris, quin aliquid difcas m (cconomicis; multa 
occurrent primo fane intuitu levia quidem, fed fi 
paullo attentius mentem oculosque adverteris, fa- 
tebere ftatim in rem tuam effe, & longe utilillima, 
qualia paflim obfervare licebit in vario veftiendi, 
cibi parandi, pecoris pafcendi modo ac ritu, ut 
taceam vivendi mores, commercia, infinito nu- 
mero alia. 

* ♦ * * * * 

* * * 

Tandem quocunque demum modo neceffarium, 
ut jam diximus, & inevitabile fit patrium folum 
perluftrare, fruftra & inutiliter fufcipiet bunc labo- 
rem is, qui non antea fundamenta ftudiorum jece- 
rit ad Academias in Phyficis , Hiftoria Naturali & 
Medica, fine qua praparatione ad rite inftituenda 
itinera, fingula qux occurrunt. quafi pro notis, 
confuetis , adeoque minus attcntione dignis , habe- 
buntur facile. 

Cum tamen peregrinator, fi qnis alius, in omni 
negotio famofum illud Cartefii principium ex amuf- 
fim tenere debeat, fcilicet de omnibus effe dubitandunu 

Dd 5 Ubi 



426 DE PEREGRINATIONUM 



Ubi tarrsen illa cautela eft adhibenda follicite, 
ne initio nimia obfcrvandornm mole confundatur 
ac perturbetur animus fcien li cupidus. 

Confultum tamen erit hoc principio Domi ma- 
gis, quam forisuti, ne inufit ita rerum admirntione 
nimiam ignorantiam prodamus & fic nofrrnm natio- 
nem cxponamus contcmtui & rifui esterorum. 

Debemns peregrinari in vernanti noftra astate, 
dum corpons animique vigor adhuc florent, dum 
inconcuflas vires habemus, & astatis adhuc alacri- 
tas nobis ineft; antequam familia, & domus, & 
placens uxor, & domeflica negotia cura? nobis 
cordique effe cocperint. 

Pofteaquam hac ratione peregrinationis veftrae 
prima .Jepofueritis rudimenta intra patriam , tum 
demum idonei eritis, qui in veftrum & publici 
emolumentum, pedem promov-atis extra patriae 
etiam terminos, ut ea foris cognofcatis, qua: j domi 
non potuiffent cognofci, & fjc omnibus probe ex- 
cuffis ac examinatis, rite perfpiciatis , num, & qua 
ratione patriae inftituta, per peregrina & extranea 
excoli polfint, ne forte exiftimetis ea, quae Parifiis 
in ufu funt, ufurpari etiam poffe in quovis tu- 
gurio ruftico apud noftrates; & quod palmarium 
eft, ne meliorem cognitionem habeatis eorum, quse 
in Gailia, Anglia, Germania aliisque in terris agun- 
tur, quam eorum, quae fiunt in veftra patria; hoc 
eft, ne, quod in proverbio fertur, fitis foris lyn- 
ces , domi talpae. 

Sed ne patientia veftra abutar, filum Orationis 
nunc abrumpo, ut quod reliquum eft: temporis 
Votis ac Gratiarum a&ionibus relinquam. 

* * * * * 

Tibi, OMNIPOTENS DEUS, omnium pri- 
mo grates pius ac devotus exfolvo pro immenfis 
beneficiis,' quibus me omni vitae mea3 fpatio, per 

fingu- 



INTRA PATRIAM NECESSITATE. 427 



fingularem tuam curam ac providentiam cumulafti. 
Tu, inde a juventute mea ita me manuduxifti, 
ita direxifti meos grefliis, ut in vivendi fimplici- 
tate ac innocentia inque flagrantiflimo fcientiarum 
ftudio adoleverim. 

Grates Tibi ago, quod in exantlatis itineribus 
meis per patrium & exterum orbem, inter tot 
glifcentia pericula, falvum me femper & incolu- 
mem confervafti. 

Quod in reliquo vita? meae curfu, inter gravifli- 
ma paupertatis onera, & alia quaevis incommoda, 
omnipotenti auxilio Tuo, mihi femper adfuifti. 

Denique quod inter tot rerum, quibus expofi- 
tusfai, viciflitudines, interbona, inquam, & ma- 
la, lseta & triftia, jucunda & ingrata, animum mihi 
fuffecifti ad hcec omnia aequum, conftantem, for- 
tem , erettum. 

Augufliflimo Potentiflimoque regi FRIDERI- 
CO I. fubrniffus & fubjeftus civis grates ago de- 
votiflimas, fubjectiflimas, pro fua clementia in ho- 
norifica hac fparta mihi demandanda. Concedat 
Deus ut Auguftiflimus Rex, cum Sereniflima Regi- 
na, illa fulgentiflima feptcntrionis fidera, arctoum 
huncce orbem noflrum quam diutiflimc illuftrent ac 
irradient. 

Tibi, Celfiflime Comes CAROLE GYLLEN- 
BORG, Academice hujus cancellarie illuftriflime, 
Tibi , inquam, licet abfenti , grates, quas venera- 
bunda mens concipere unquam poflit, maximas hu- 
millimas nunc ago habeoque pro ingentibus ac plane 
immortalibus mihi praeftitis beneficiis, inter quse 
infinito numero excellentia, & hoc non ultimo 
loco reponendum eft, quod me, ab hac Academia 
vocatum, Tuo infuper indulgentiflimo fufFragio 
apud potentiflimum Regem commendafti. Dabo 
operam, ut hujus favoris nunquam Te poeniteat; 

reve- 



428 DE PEREGRINATIONUM 



reverentia vero, obfequio ac pietate Te ad cineres 
usque colam ac venerabor. 

Rcverendiflimo archiepiscopo & procan- 
celi.ario, Magnifico Domino rectori, ac Vobis, 
AmpliOimi Celeberrimique D:ni professores, ftim- 
mas pariter perfolvo grates, qui veftro, & quidera 
unanimi, ad hanc provinciam obtinendam, me ex- 
ornaftis fufTYagio. Ut hac benevolentia veftra me 
ad venerationem , ad amicitiae cultum & quaevis 
officia reddidit obftri&ifTimum ; ita, ne hoc veftro 
in me ftudio videar unquam indignus, pro virili, 
per DEI gratiam, annitar 

Dum in teftificanda grati animi devotione fum 
occupatus, neque Tui oblivifci debeo nominis, Ce- 
leberrime ROBERGI , Praeceptor & Anteoeflbr 
fummo femper honoris cultu devcnerande. 

Ut ex eorum numero, qui e Schola tua prodie- 
runt, unus ego fum; ita ingratiflimus mortalium 
eflem, li tanti beneficii memoriam ac piam recor- 
dationem e peclore me ulla unquarr- deleret oblivio. 

Gratulari Tibi jure meritoque potes, Vir Cele- 
berrime, Te unum efle es artis tuae confortibus ho- 
die fuperftitem, cui facileomnes totius Suecia^Me- 
dici, ceu Informatori fidiflimo , prima artis fux ini- 
tia, grata mente fatentur & agnofcunt. 

Immo, quem non Medica tantum Facultas Up- 
falienlis, verum univerfa etjam corona Patrum, fe- 
niorem fuum hodie falutare ac venerari debet asftu- 
matiflimum. 

Patere nunc demum Difcipulum humeros Tuos 
onere illo levare, quod per integros quater denos 
annos, & quod fupereft, cum honore geflifti; ut 
ingravefcente jam fenio, otio ifto fruaris, quod 
Sacra Regia Majeftas defideriis Tuis clementiffime 
indulfit. 

Exopto Tibi lastam ac vegetam feneclam , & ut 
omnia ex voto ac profpere Tibi fuccedant, fidifli- 

mis 



INTRA PATRIAM NECESSITATE. 429 



mis precibus cum benigniffimo numine, pro Te, 
devotus pacifcar. 

Nec Vos, florentiffimi iedliffimique juvenes, 
par eft, ut in folenni hac gratiarum aciione pra> 
teream. Vos enim ii eftis, quos novi prolixo ac 
infigni amore me amplexos fuiife., novi, inquam, 
ex multis fane ac indubitatis indiciis, novi & gra- # 
tus agnofco. 

Veftrum plurimi me, haut fcio an unquam vo- 
bis vifum, exoptaftis, defideraftis. 

Scio me unice huc vocatum efle, Vobis ut in« 
ferviam. Vos igitur fortunse mece jbbri eritis. 

In Veftra commoda ac emolumenta, induftriam 
meam, ftudia, labores, vigilias confecrabo volens 
lubensque. 

Operam, per DEI gratiam, dabo indefeflam, 
ut expecrationi veftrae, fumma fide ac diligentia 
fatisfaciam; nec illam, quam de me concepiftis, 
fpem, vanam unquam & irritam fentiatis. 

D I X I. 




CARO- 




C AROLI LINN^I 
ORATIO 

DE 

TELLURJS HABITABILIS 
INCREMENTO 

habita cum Medicinse Licentiatum JOHANNEM 
WESTMANNUM, Medicina? Doaorem in Aca- 
demia Regk Upfalienfi Anno MDCCXLIII. 
Aprilis 12. more Majorum renun- 
ciaret. 



Fimdam. Botanic. §. 132. 
Initio rerum , ex omni Specie viventhim , Unicum Sexus 
par creatum fuifte, fuadet ratio. 



Patrojiis, Hofpitibus, Patribus Civibusque 
Academicis & Urbicis 
S. P. D. 

CAROLUS L I N N jE U S 

Medicinae & Botanices Profeffor Reg. & Ord. nec 
non in Solenni hac Inauguratione Medica 
conftitutus Promotor. 



Hiftoria Naturalis indies nofl.ro avo tanta luce 
Medicinam colluflrat , quantam antiqui , ne qui- 
dem per fomnhtm, unquam viderunt. Cogite- 
mus modo nova illa, qua aliquot abbinc annis , Naturce 
Myflct detexere, 6? facile apparebit nullo modo effe hac 

minora 



minora illis inventis, quibus antea nixa Medicina, in- 
crementa cepit egregia. Inaudita loquor , & veteribus 
plane incognita y per indubiam tamen Experieniiam vera, 
quamvis pleraque eorum , per haclenus detetia pi incipia 
phyjica , vix ac ne vix quidem pojjint demonjirari. Unum 
alterumve inventum ex recentijfimis , loco exempli, in 
medium proferam. 

Magna, nec ingeniis inveftigata priorum, 
Quasque diu latuere, canam. 

POLTPUS vermis ejl , Hydra? fpecies , ex eorum 
ordine, qui ad Zoophyta veniunt referendi. Miram 
hujus naturam D. Tremblay , Hagce Comitnm , primus 
obfervavit: mox Reaumurius in illum accuratius inqui- 
Jivit. Res ftupenda! Si transverfvm in hinas pnrtes 
fecltim fuerit hoc animalcuhim , utrumque fegmentum in 
perfettum animal accrefcit: ita ut illa pars* corporis cui 
capnt junttum, cauda & reliquis amiffs par^ibus inffrua- 
tur ; in altero vero fegmento cui cauda adbleret, caput 
£f partes anticce omnes amputatce yecrefcant novce, at- 
que ita, ex uno , in partes divifo, bina ceque perfecl,a 
jiant animalia. Si placuerit Polypi bnjus aniicam par- 
tem fecundum longitudinem in plura fecare , ita tamen 
ut intatta relinquatur cauda, in qua fingulcs partes co- 
hcf,reant, mox interjeUo aliquo lemporis momento , toti- 
dem diverfis capitibus inftructum videre licebit hoc ani- 
malculum, apparebit totidem atris immanis hiatibus 
Hydra; boe nuper Genevenfes obfervarunt Immo Ji 
eundem Vermem in XXX vel XL partes transverjim 
dif ecueris , oriuntur ex qualibet parte nova animalia, 
quce perdita omnia recuperant & eadem partium perfectio- 
ne gaudent , quam babehat nuper Vermis ille adbuc in- 
teger; ef, quod maxime mirum efl , intra XXIVboras 
peragitur omnis illa partium refiitutio ac re^eneratio. 
Multa hic funt admirationem omnem fuperantia : Jlppa- 
ret enim binc augmenta & accretiones animalium fieri 
poffe absque cerebro & fpiritu animali; Non jacere in 



432 vkjg mm 



Ovo omnia fnturi flatus rudimenta; prater phirima alia 
hinc fluentia Corollaria, qua Vbyjiologis difcutienda re- 
linquimus. Ruftici noflri in Smolandia alibi uno ore 
loquuntur de Verme Gordio, quod fi bic fecetur in par- 
tes infmitas, ftngula particula tamen motu gaudcant e? 
aquis commiflfa vivant , crefcant , capite, trunco (f 
cauda in/iruantur. Omnes Medici pbyfici, principiis 
affumtis occacM ad fabulas Cadmeas & IJydra Lem<?a 
relegarunt banc narrationem , eamque adeo infulfam, 
naturaque repugnantem judicarunt , ut ne unico quidem 
experimento in veritatem ejus inquifiverint ; at Recentio- 
rum inventa comprobarunt plurima boc tempore vera de- 
prebsndi , qua olim pro falfis babita fuerunt. Qjtoti- 
diana experietitia docuit Medicos , ejetta licet Tcenia ex 
corpore agroti per anthelmintbica & purgantia, redinte- 
grari tamen morbum, niji caput & integrum Vermis 
corpus fimutfuerit ejectum ; fed quis unquam crediderit 
pojje animalK} quod decem aut viginti partes coporis fui 
amiferit, ifi integrum reftitui ad priflinam corporis 
formam ac perfeclion^m renovari? Cancros recuperare 
amiflfas cbelas, ante plures annos didicimus. Dentes 
juvenum renaflci, quotidie videmus. Cervorum cornua 
quntannis decidere, quotannis recrefcere, nemo ignorat. 
Nibilominus creditum efll, omnia futuri flcetus rudimenta 
latere in ovo ; Ovique bujus rudimenta a Vermiculo fe- 
minali, Leeuivenbcekiano dicto, prognafci. Verbo dicam: 
Vermiculi dicti, in genitura a Leeu-wenbcekio detecli, £? 
pro animalculis , motu proprio gaudentibus falutati t me- 
ra commenta funt. Corpufcula enim hac motu deflituun- 
tur proprio , carentque attributis vita propriis. * 

CROTA LUS Anguis efl America, cujus cau- 
da crepitaculum ex membranis canilaginofis articu- 
latisque connectitur. Sacerdotes noftri e Penfylvania 
reduces, ad unum omnes, reflerunt banc Viperam, 
vifo in arbore Sciuro , ad ejus radices procumbere, 
Sciurum ocidis radiantibus & rictu biante, ut folet 
Felis murem, contemplari; bunc vero conflermtum 

arbo- 



433 



fliii . arboretri circumcarfare , effugia qucerere , tandem vero, 
n- velut fafcinatam, in os anguis infilire-. Commenti loco 
m babuere banc narrationem, eamque genuince Pbyficct re- 

pugnare crediderunt artium Doctores. Sed Angli cepere 
$ : bas Vipevas vivas ,- caveis eas incluferunt , £f levijfmo 
% ' pretio cuique ojlenderunt , quod glires cavece eidem im- 
)iu 1 mifji, undequaque ejfugia curfu quafiverint , mox vero 

Vijerce acri obtutu fef ore patulo quafi fafcinati deinum 
iR, ; in gulam ejus fe prcecipites dederint , adeo ut de veri- 
b j m, multis teftibus comprobatcB , nullum remaniat 
* I dubium. Reperimus fcepe in noftrarium Anguium, 
k pra-fertim gravidarum , ventriculis integros Mures ab 
ti. Anguibus deglutitos , quamvis mures fint illis longe per- 
a niciores. Credidimus boc cafu potius , quam aliqua na- 
It. iurcs indufiria factum: fed analogia, & Italovum e.t- 

perientia jam jubet, ut de hac veriiate minime dubite- 

i mus. Ranae, Bufones dictce, funt animalia maxime 

ii tardigrada , nec , ut ceterce Rance , falientia, fed lente 
pi ocedentia; Diftentus eft earum venter multo cibo, in- 

n feUis vero vefcuntur ; forte hiatu oris , ut Vipera caudi- 

:s fona, id efficiunt, ut prcetervolantia infecta eorum (lo- 

u machum implere cogantur. 

SENNAGA ( Rattle - fnake - root) radix eft, 

i qua letali Vipera caudifonce morfui fpecifie medetur. 
Hanc babuere Americani fylveflres ab antiquijjimis tem- 
poribus fibi cognitam, fed nunquam eam aliis gentibus 
indicarunt, quamvis pulverem inde confeclum Suecis 
Penfilvaniam inbabitantibus vendiderint. Omnes Bota- 
fiici Americes de indagando hoc fpecifico fuere folliciti. 
Nonnullis credebatur Ariftolochia Serpentaria virgi- 
niana dicta ; Aliis Dorftenia Drakena ef Contrajewa 
nominata; Aliqui Adseoe , alii Refedaj , non pauci Pre- 

i nanthis fpeciem hanc efje opinati funt , donec D. 
Tennentius ab ipfis Penfylvanice paganis expifcaretur 
£f extra dubium poneret , eximias adeo vives competere 
POLYGAL2E caule fimplici erefto, foliis ovato- 
lanceolatis alternis integerrimis, racemo terminali 
Tom. II. E e ere&o. 



434 VJk^ #® \&s& 



ere&o. Gronov. Flor. Virgin. p. 80. Idem Tennen* 

tius experimenta inftituit cum illuftri hoc fpecifico in va- 
riis aliis morbis , & deprehendit contra Pleuritidem 
aque valere. Hinc in omnibus pharmacopoliis fervari 
deberet aque necejfario ac Opium , Hydrargyrum aut 
Cinchona cortex. In tranfitu obfervare licet, fruftra 
Oleum Olivarum ab Anglis venditari ut fpecificum con- 
tra noftrorum ferpentum morfus; aliquoties enim id ex- 
hibui, at exitus femper exfpectationem elufit. 

CORIARIA frutex eft Montis peftulani vulgo no- 
tus, crefcens etiam in exterorum hortis. Illuftris Me- 
dicus Sauvages detexit ea, qua circa hujus naturam 
fuere ipfi comperta. Ouod nimirum Caprce folia & ra- 
mos ejus comedentes fiant Epileptica; quodque Baccce ab 
hominibus confumtce fimiliter epilepfiam pariant; fitque 
hic frutex omnibus animalibus eum degu/tantibus Epi- 
lepfiae caufa. Stupendus fane ejfeclus! Scire nociva 
aque utile eft ad prafervationem fanitatis a morbis, ac 
ad morbos projicuum fpecifica cognofcere. 

ARB UTI fpecies Uva Urfi dicta (noftris Micelon- 
t\\s) in Suecia vulgaris fuffrutex, vix ullibi terrarum 
frequentior , quam in Gottlandia reperitur. In oficinis 
pharmaceuticis nufpiam terrarum receptus ; nufpiam in 
Medicina adhibitus. Omni avo Medici maxime folli- 
citi fuere de inveniendo Lithontriptico, fruftra labo- 
rarunt omnes , nec famofa D. Stephens arcanum omni- 
hus fatis e[i. Multum Medicis Monfpelienfibus ab ali- 
quot annis invaluit ufus Foliorum pradicta planta ad- 
verfus calculum; quorum pulverem ad 3(3- fuperbibendo 
jufculum pulli, per dies decem prafcribunt , 6? calculos 
fic dttritos fuiffe certa docuit experientia, referente lau- 
datifimo Sauvagefio. Folia hac maxime adftringentia 
novimus , hinc apud nos primariis plantis coriariis ac- 
cenfentur. Omnia illa qua Renes labefaftant ac debi- 
litant , Nephritin & Calculum caufari experientia edocti 
novimus: five hoc fiat Venere, Baccho , Equitatione, 
Diureticis f fwe alid quacunqne caufa. Hinc erit for- 



\&sM 435 



tajfis hic effettus Rennm corrobonindorum & adftrin- 
gendoruw virtuti tantum adfcribendus. 

Non patitur plura nova angujium charta fpatium; 
proinde ad fcopum properanduni efi. Nafci, JEgrotare 
£f Mori, conditiones funt , quas homini impofiAt debilis 
ejus natura. Vita agra res otnnium miferrima efi, 
quippe cui Mors ipfa ceu lucrum praferenda. Oui ergo 
fanitatem 'tuentitr vel amijjam reftituunt , c? neceffarii 
funt generi humano, & 9 in deliciis ejfe debent civitati 
omni bene morata. 

Regio nofira quadriennii fpatio tot amiflt Medicos, 
quot hodie in ea vix funt fitperfiites. Rudbeckium lo- 
quor , Robergium, Dcebelium, Stobaum, Anhornium, 
Foluhnium , Nordenheimium, Moraum , Bojeum , Wre- 
dium , Bernegavium , Lundmannum , Preulzium , Hol- 
Jienitim. De damno hoc refarciendo follicita Facultas 
Medica omnem movit lapidem, omnemque impeniit cu- 
ram, ut amijjorum artis Salutaris htminuni refiituan- 
tur imagines , utque recrefcant furculi , qui decidentium 
truncorum majeftatem fujlineant. 

Ex horum numero jam publico fijiimus novum Me- 
dicum, Licentiatum D. JOHANNEM WEST- 
MAN, qui integro decennio ad hanc Academiam in- 
defejfus JEfculapii facris operatus efi ; Examina in 
Theologia, Philofophia utrumque in Medicina rite 
prajiitit. Binas de Hydrope Difiertationes egregie a 
fe confcriptas mafcule defendit, demum de Potu aqucs 
diatetico elegantem habuit LeElionem publicam. Tot 
documentis in dottrina & vita probatum, digniffimum 
judicavit Facultas Medica cui pramia laborum , $ fum- 
mi in Medicina Honores , publica promotione, more ve- 
terum , decernerentur ; ac proinde venfam , Doctoralia 
infignia tam egregio artis Licentiato conferendi, ab 
Jllufirijfmo Academia noftra Cancellario , Excellen- 
tifjhno Comite, Domino CAR 0L0 GYLLENBORG, 
Regis [Regnique 'Suecia Senatore & Regia Cancellaria 
Praf.de, fuhmijje petiit. Qjii pro ea, quain bonas lite- 

£ e 2 ras 



436 #SB V^c^ 



ras earumque cultores gem:inos ineffabili efl gratia 
Celfiffmus Heros , Votis noftris gratiofiffime annuit. 

Jluic itaque actui Academico dies dictus efi bujus 
menfis Aprilis XII. f. proximus dies Martis , hora IX, 
in Auditorio Carolino Majori. 

Ut vero buic inaugurationi intereffe velint lilera- 
rum Patroni , Fautores ef Cultores , Patres Civesque 
Academici £f Urbici, quo decet verborum bonore, ro- 
gamus & obfecramus. P. P. Upfalice die IX. Aprilis 

"mdccxliij. 



O R A T I O. 

Venient annis fecula feris 
quibus Oceanus vincula rerum 
laxet, et ingens pateat tellus, 
Tethyscjue novos detegat orbes; 
nec iit terris ultirna Thule. 

Seneea tn Meiea. 

1. M ffe hujus Univerfi ftupendam niachinam, in- 
I J finiti Artificis manu productam & creatam, 

non divina modo Scriptura, verum etiam fana 
docec ratio. 

2. Nil enim exiftit fine caufa, nec caufarum fecun- 
darum progreffum in infinitum quisquam fanae 
mcntis admittere poteft; fubfiftendum ergo eft 
extra illarum feriem in Caufaprima, infinita, per- 
fe&iffima. 

3. Contemplemur nofmet ipfos. 

Confideremus omnia Animaha & Infe&a. 

Cogitemus Vegetabilia fingula. 

Ubique occurrit ftupendum Artificium , nulla 
humana aut finita arte ullatenus imitandum. 

Ne fibram quidem unicam, ex quarum infinitis 
fafciculis quodlibethorum corporum eft coagmen- 
tatum, imitari valet ulla ars, ullum ingenium. 

In 



DE TELLURE HABITABILI. 437 



In minimo enim quovis filamento Digitus Dei 
& Ggillum Artificis elucet. 

4. Si Elementorwn proprietates contemplationi fub- 
mittantur, mox ftupet & admirationi immergitur 
animus. 

5. Si rcmotiflima a nobis Aftra oculo vel nudo vel 
armato fubjecerimus, & eorum indolem, magni- 
tudinem , & in infinito abyfib per horas & minuta 
determinatum curfum fuerimus contemplati, mox 
infiniti Conditoris infinita potentia & fapientia 

. animum fubit. 

6. Singulis divina? artis magiilcriis , in Rerum Na- 
tura elucentibus recenfendis, nedum digne con- 

. fiderandis, non fufhcit integra setas bumana. 

7. Hinc propitio Numine conftitui, hac horula, tan- 
tum rationes illas producere in medium, quibus 
indu&us fui ut credam: 

Unicum Sexus par, ex omni fpecie viventium, initio 
rerum creatum fuijfe a). 

Vos, Auditores, favete propofito; & gratio- 
fe ac benigne advertite. 

8. Deum creafTeunicum hominum par^ Marem unum 
& Feminam unam, fide divina credimus. 

9. Fuiflfe eos collocatos in Horto Edenis, & Ada- 
mum ibi indidiffe fingulis Animalibus, a Numine 
coram fe produ&is, nomina, divinus fcriptor Mo- 
fes perhibet. 

10. Per Unicum Sexus par intelligimus unicum Ma- 
fculum & unicam Femellam, in omnibus iis vi- 
ventium fpeciebus, ubi orgnna genitalia funt in 
binas partes divifa, & una earum data uni fexui, 
altera alteri. 

11. Sunt vero etiam viventium certoe ClafTes, qua» 
obtinuerunt organa generationis unita; quorum 

Ee 3 itaque 



a) Fundam. Bpran. I32. 



438 DE TELLURE HABITABILT. 



itaque unicum individuum initio rerum fuifTe 
creatum contendimus. 

12. Mas&Femina in unam carnem coalefcere phraii 
Scr'ituraria dicuntur; nam neuter eorum folus 
perfettus eft, cum dimidiatis tantum gaudeant 
generationis organis. 

13. Unum individuum ex Hermaphroditis , & uni- 
cum par reliquorum viveniium fuiffe primitus crea- 
tum , fana ratio videtur clariffime oftendere. 

14. Teilatur enim experientia, monogamiam homi- 
num & aliorum animart um plures provocare foe- 
tus; hos, poftquam adalevere, rurfus magis mul- 
tiplicari; ita ut in linea defcendenti, & quolibet 
ejus gradu (emper major concipiatur individuo- 
rum numerus, quam in gradu«adfcendenti proxi- 
itio; & hodie plura fint in qualibet fpecie indi- 
vidua, quam olim fucrint b). 

15. Si vero retrorfum cogitatione ire, & lineam 
adfcendentem contemplari placuerit, quamlibet 
.fpeciem ibi ad majorem, in quovis gradu, pau- 
citatem redigi videbimus, ita ut multi origi- 
nem debeant paucis, hi paucioribus, & ita por- 
ro, donec cogitatio dei nim in unico individuo 
fubfiftat; Qui caufarur, fecundarum primus gra- 
dus, ut a UEO immcdiate conditus, omnino eft 
concipiendus c). 

j6. Ut verbo me expediam , non multum a veri- 
tate me aberraturum confido, fi dixerim, omnem 
Continentem terram fuiffe in infantia mundi, aquis 
/ubmerfam, & vaflo Oceano obtectam, prater uni- 
'fam in immenfo hoc peiago infulavi, in qua com- 
mode habitaverint Animalia omnia, & Vegeta- 
bilia laete germinaverint. 

Nos manet Oceanus circumvagus : arva, beata 
petamus arva, diviies &f infulas. 

17. Uni- 

b) Syftem. Naturae 67. 11. 2. 

c) ibid. n. 3. 



DE TELLURE HABITABILI. 



* * * 

17. Unicum enim utriusque Sexus hominem fuifle 
creatum, revelatione duce (8) 5 & tefte ratione 
(15) antea didicimus. 

18. Ex Mofis hifloria (9) fimul percepimus, Adamo 
datum fuiffe Paradifum , ut ibi habitaret, utque 
ibi Animaha ei ufui & obleftamcnto eflent. 

19. Si jam Animalia omnia fuerunt in Paradifo, 
quod vel ex Adami nominum impofitione (9) 
patet, utique etiam Infecla omnia erant Para- 
difi incola?. Inde vero fequitur, omnium fpecie- 
rum Vegetabilibus quoque, in horto hoc amoenif- 
fimo, fuifle ftationes aflignatas. Nam quodlibet 
fere Vegetabile proprium Infeclum alit, & plera- 
que Infecla certis tantum vefcuntur Vegetabi- 
libus. 

Exempla poflent produci infinita numero. 

Bombyx non vivit aut propagatur, nifi Mori 
ei fuppetat copia. 

Coccionella Ca&o tantum vefcitur. 

Pifcium nonnullis Speciebus certi vermes efca 
funt: ut Medufae Balttnis Groenlandicis. 

Aliae herbis famem fedant; uti Labrus five 
Scarus in Creta. 

Aliaeque Avium certis baccis vefcuntur: ut 
Ficedula Ficu & Uva. 

Aliae Aves ignorant alios cibos , quam infe&a 
fibi deftinata, uti Pici. Ita Mufcicapa edulium 
Mufcae funt. Hamatopo Teftacea fola vi£lu's 
funt. Myrmecophagce Formicae. Talpce Lumbrici. 
Vefpertilioni Phalaenae nofturnae funt nutrimen- 
tum unicum. 

Rapaces ex pennato & fquamato genere certis 
aviculis & pifciculis retia tendunt, & ex hac ve- 
natione vitam fuftentant. 

Ita unum vivens femper nece alterius vitam 
fuftinct, nec poteft diu eam prorogare, nifi in- 

Ee 4 veniat 



44° 



DE TELLURE HABTTAWLI. 



veniat menfam paratam cibis ftomacho fuo con- 
ducentibus. 

20. Si inde a iMundo condito Continens fuiflTet tan- 
ta, .& terrea globi noftri pars tanta» extenfio- 
nis ac hodie apparet, difficile, immo impoflibile 
fuiflet Adamo, fingula invenire Animalia (9. 19.); 
haec enim impetu fuo naturali concitata, fuiflent 
mox undique difperfa. 

21. Credere Terram fuifle conditam a?que ingentem 
ac hodie eft, aeque arboribus & herbis confitam, 
ubique habitatam Animalibus, fed Hominum bi- 
nos tantum in angulo quodam ejus latuiffe, idem 
eft ac fi conciperem planetam Jovem, globo 
noftro fimilem, herbis & animalibus plane abun- 

' dantem, carere tamen omnibus Hominibus aut 
Animalibus rationis confortibus, quse hsec omnia 
confiderarent , & Creatori gloriam rependerent. 

22. Eftne credibile, Conditorem in creatione re- 
plevifle terram univerfam Animalibus, ut eadem 
omnia, non adeo multum poft, diluvio int ri- 
meret, unico tantum pari cujuslibet fpecie, in 
arca confervato? 

23. Ipfe, qui (apientiflime fingula ordinavit, & 
adeo prudentem proportionem in numero fcetuum 
conftituit, utique eodem calculo in Creatione 
ufus eft. Nihil enim facit fruftra, nihil non la- 
tis a fe femel lcgibus convcnienter. 

24. Si cujuslibetSpeciei viventium creata afferantur 
multa individua & per univerfiim globum difper- 
fa, videntur quafi termini Creationi conrtitui, 
ultra quos non potdiflet extendi. 

25. Et quid opus erat Creatione plurium, ubi per 
pauca, per unum par vel unicum individuum, 
idem finis poterat obtineri? 

26. Sed confideremus Terram ipfam, & a pofterio- 
ri, quod fperamus, apparebit aflertionis noftrse 
veritas. 

27. Ipfa 



DE TELLURE HABITABILT. 44* 



27. Ipfa oculari infpeclione patet Terram quotan- 
nis augefcere, & Continentem dilatare limites 
fuos. 

28. Videmus portus marinos Oft.ro- & Weflro- 
botbnia quovis anno decrefcere, & reddi navium 
incapaces, per egeftam arcnarn & humum, quae 
littori femper addit nova incrementa ; linde co- 
guntur cives faepius fedes routare, & interdum 
integram quartam partem miliiaris propius mare 
habitatum concedere. Exempla praebent Pithoa, 
Luloa, Hudwickvallis &c. 

29. In Gotlandiae parte, quae Holmrgum & orientem 
fpeclat, diftincte apparet, -quantum Continens 
accrevit ntfnaginta annis, & augeri eum, quovis 
anno, duarum vei trium orgyarum latitudine. 

30. Apud Slite & Kyllei in eadem Gotlandia funt 
ingentes lapides, qui templa alta, gigantes, co- 
lollbs magnitudine fua referunt, excifi tamen 
undarum vi ex petra duriflima. 

31. Montes praecelfi Gotlandiae Torsburgum & Ho- 
bufgum habent latera perpendicularia ex lapide 
calcario, quae notata & cavata funt aquarum 
appulfu, illo tempore, quo mari fubmerfa jace- 
bat univerfa Gothlandia, praiter binos hos Mon- 
tes, qui capita ex profundo erigebant, eodem 
modo, eademque facie, qua jam apparent Infulae 
Carolinae. 

32. Non poflum absque admiratione confiderare 
magns molis faxa ex petra, quae tanquam negli- 
genter projecla, ubique locorum in fuperficie 
terrae jacent. Dum haec franguntur, conltant ex 
mica , quartzo & fpato ; unde manifeftum indi- 
cium fumere licet, illa, ut alios omnes lapides, 
e terra concrevifle, adeoque in fubterraneis lo- 
cis efle nata, fed aquarum vi fuifle olim a terra 
fuperimpofita liberata & in ripam conjefta, ceu 
fieri hodienum videmus. 

Ee 5 33. Both- 



442 PE TELLURE HABITABILL 



33. Bothnia? Septentrionaiis incolae in lapidibus 
obfervarunt, decrefcere Mare eorum deccnnio 
digitos 4. Jin. 5.; hinc quolibet fcculo pedes 4. 
& digitos 5. procidere. Secundurn quem calcu- 
lum ante 6000. annos 240. pedibus altius fuiflet 
aequor, quam.hodie eft d). 

34. In altiflimis montibus calcariis prope Bobnjiam 
infinitas jacent Concharum tella?. 

Calcarii montes Ratvicenfes & Dalici concharum 
in petram converfarum & Orthocerotum pleni 
funt. 

Humus Concbacea in Helfingia frequens, ex 
fragmentis Mytulorum, feu concharum fufci co- 
loris tota componitur e). 

Jam vero omnes norunt, non aridum, fed 
mare harum concharuro effe elementum. 

Nec quispiam ignorat, Conchas aut Cochleas 
omnes in certa a ripa diftantia, nec omnes in 
profundo maris habitare. 

Quis non vidit ejicere mare inter purgamenta 
fua in littus mortuorum Teftaceorum tegmina? 

35. Hinc colligiraus in Dalekarlia viginti milliaribus 
a mari remota, olim fuifle ripas maris, lmmo altius 
& ubicunque teftarum fuperfunt veftigia. 

vidi faclas ex aquore terras , 
Et procul a pelago concba jacuere marina , 
Et vetus inventa efl m montibus anchora fummis. 

36. Qui hsec omnia Diluvio adfcribit, quod cito 
ortum , cito tranfiit, is profe&o peregrinus efl: in 
naturas cognitione, & ipfe coecus aliorum oculis 
videt, fi quid videt. 

37. Mare quotannis redditur profundius, dum ter- 
ram, arenam, & lapides in ripam egerit, unde 
folum latitudine, falum profunditate accrefcit, & 

locum 



d) A. Celfii Obf. in Act. Acad. Sc. Suecia; 1743. p. 33. 

e) Eadem quae Lift. angl. 132, t.4. f. 28« 



DE TELLURE HABITAMLT. 



locum egefta? ex fundo fuo terrena? materife occu- 
pat, dum fimul ab omni Jatere in anguftiores li- 
mites coar&atur. 
38« In Gothlandia circa Hoburgum vidi ingentia 
Saxa, nulla animalium vi, aut hurcana arte mo- 
bilia, a mari tamen in littus ejefta, quaj confta- 
bant e puro marmore, granulis albis & rufcfcenti- 
bus, quod lapidis genus univerfa hasc hon parit 
regio, fed Infulae tantum Carolina? , unde aquarura. 
impetu procul omni dubio huc fuere translata, 
prcefertim quum in occidentali parte jacerent. 

39. Lapis ingens micaceus, in diftantia quadrantis 
milliaris ab Hoburgo confpiciendus , gravior eft, 
quam ut hominum viribus potuiftet moveri; nec 
tamen in loco fuo natali jacet; nam hic non re- 
peritur materia ei generando apta : unde colligi- 
tur eum maris alluvio fuiffe huc deportatum ex 
Suecia vel Mofcovia, quum adhuc falo fubmerfa 
effet Gothlandia. 

40. Ante triennium contemplahar apud prsedium 
Illuftr. regni Senatonis Cronftedtii (Fulleron) cau- 
tem, relictam ab undis in plano littoris, & illo 
loco, ubi rates confcendere folebant Incola?. Hic 
teftari poflunt omnes, nunquam ibi fuifte antea 
lapidem vifum. Quod fi jam Lacus Mcelerus tanti 
ponderis movet lapides, quantos vix multa boum 
juga loco dimoveant, quid, qurcfo, ab Oceano 
expe&andum erit? 

41. In Alpibus Dalicis & monte Wolenfi, ubi Palm- 
fjdllet attingit Lacum Grufvelfion, orientalior ejus 
montis pars annulata & attrita eft; manifefto in- 
dicio, hoc undarum alluentium opera fa&um. 

42. Fluvios omnes videmus fuperius latiores, infra 
magis arclos, & quotannis terram altius perforare. 
Dc Fluminibus Simoitk Xamho, adeo a Poetis ce- 
lebratis, quee Trojana prata rigabant, adeo exi- 
guos rivulds nunc effe refert Bellonius, ut vix 

mini- 



444 DE TELLURE HABITABILI. 

■ 

minimos pifces Phoxinos alere queant; nam ho- 
die a-flate omnino arefcunt, hyeme vero vix tan- 
tuin aquaj ferunt, ut Anfer iis innatare poffit. 

43. Apud Pifinam Salmonum LuJoenfem in Lapmar- 
kia notarunt in procera quadam pinu altitudincm 
fluvii exa?ftuantis annuam; & inde apparct, quot- 
annis eum fieri minorem. 

44. Ex hifce omnibus tuto coJligere me pofle cre- 

diderim, Terram aridam quotannis capere aug- 

mcnta: hinc eam oJim multo minorem extitifle; 

& primitus non fuiiTc nifi infulam exiguam, in qua 

velut in compcndio exhibebantur illa omnia, quce 

ufui hominis deftinarat optimus Conditor (16). 

* * * * * 
* * * * 

45. vSequitur vero jam Modus oftendendus , quo po- 
tuerint omnia Ve^etabilia, in exigno terra trattu, 
inpenire folum fibi conveniens, & Animalia quceque 
clima quod defiderant. 

46. Si concipiatur Paradifus fitus fub ipfo Acqua- 
tore, fimul quomodo hoc fieri poflk hujus rei 
ratio concipitur, modo ponatur excelfum mon- 
tem campos ejus lastilTimos ornaffe. 

47. Nam quo altius Mons aliquis in mediam Aeris 
regionem caput efFert, eo majori frigori eft ex- 
pofitus. 

48. Mons Ararat in Armenia asque Eeternam in ver- 
tice fuo fervat nivem, ac fub polo arttico juga 
raontium Lapponicorum. Et idem frigus in cacu- 
mine Ararati dominatur, quod in Lapponiae AJpi- 
bus regnum obtinet. In cujus montis cacumine 
& lateribus poffent Zona; frigidse & Lapponiae 
Vegetabilia provenire , atque Animalia habitare. 

49. Hinc reperiuntur etiam in Pyrena?is, Helveti- 
cis, Scoticis montibus, in Olympo, Libano, Ida, 
eadem Vegetabilia , quae alpes Lapponicas & 
Groenlandicas veftiunt. 

50. Me- 



DE TELLURE HABITABILI. 445 



50. Memoratu digniflimum eft, quod refert in Iti- 
nerario fuo Orientali Tournefortius : reperiiTe fe 
nimirum apud radiees Ararati montis plsntas illas, 
quae in Armenia erant vulgares: aliquantum pro- 
greflus ilias invenit, quas in Italia ante viderat: 
altius fcandenti ofxerebantur Vegetabilia circa 
Lutetiam Parifiorum crefcentia: PJantae Suecicai 
erant fuperiori loco pofitae. Sed fummum mon- 
tis locum proxime ad culmen, nive obteclum, 
planta? illae occuparant, quae funt alpibus Helve- 
ticis & Lapponicis domefticae. 

51. Ex ipfis Vegetabilibus Alpium Dalecarlicarum 
poteram facile colligere, quanto inferiores hae 
erant Lapponicis : nam in Lapponia cujusvis Ve- 
getabilis altitudinem accurate obfervaveram. 

52. Ex operibus Cafalpini apparet, illum venditare 
plantas omnes, quae in Suecia vulgares funt & 
campeftres, pro alpinis, cum videret eas crefcen- 
tes folum in montibus Tofcanis, qui tamen Al- 
pes non funt. 

53. Hinc (47-52) concludimus altitudinem & ele- 
vationem Terrae frigori eam exponere, & poffe 
fub ipfo a?quatore reperiri hyemen gelidiilimam ac 
nivofam, modo reperiatur ibi Mons, qui verti- 
cem fuum fupra nubium regionem attollit. 

* * 

* 

54. Prjevidemus, futurum multis difficile captu, 
quomodo omnia Vegetabilia potuerint per uni- 
verfum orbem dilTeminari, & ex unica. planta, 
tot vartifTimae Sylvae & Salicum catervse, tot pra- 
torum ficres oriri & enafci. Sed modo cogitent, 
quot feminibus fint prsedita Vegetabilia, cefTabit 
mox omnis difficultas. 

55. In Helenio 3000 femina ex una radice numera- 
vit Laurembergius. 

Et in unica planta Zea 2000, qui numerus in 

Virgi- 



446 DE TELLURE HABITAIULI. 



Virginia duplicandus erit, ubi bis quovis anno 
fericur & metitur hoc frumenti genus. 

In Heliantbo Camerarius obfervavit 4000 femi- 
num. 

In Papavere Trevius invenit quatuor capiCa, in 
quolibet capite decem receptacula, in qnolibec 
receptaculo o&oginCa femina, adeoque ex unico 
papaveris femine femina 32000. 

Qucdibec herba Nicotiana in folo opCimo relin- 
quic 40320, nam ex qualibet herba fex vel feptem 
feminis drachm* colliguntur, quarum quaeiibec 
continct fexaginta grana medicinalia; quodlibec 
vero granum centum & duodecim fere femina. 

56. Calculum hactenns infticuimus ex unica planta 
quovis anno. Sed cogitemus infimul maximam 
partem Vegetabilium poffidere radices per plures 
annos, interdum per integrum feculum, vel ter- 
na etiam cum dimido, quod de Oiiercu conftaC, 
percnnantes. 

57. Alias herbas per furculos & ramos propagari, 
ut Rbizophoram & Arborem de Rais , quae refleftit 
ramos terram verfus , ubi novas capiunt radices; 
ex curvatura protruduntur novi ramuli: hi denuo 
augefcunt & incurvantur, adeo ut fama ferat, 
Artaxerxem, cum integro fuo exercitu, fub ura- 
braculis arboris pernoftaffe. 

58. Confiderandum porro eft radices aliorum Vege- 
tabilium fub terra prorepere, ita renovari plan- 
tas, multiplicari, & novos protrudere furculos. 

59. Apparet ex hactenus dictis (55 "58) vel unicam 
plantam, fi ab animalibus fuilfet confervata, po- 
tuilfe univerfum globum noftrum inveftire & ob- 
tegere. 

60. Ponamus plantam aliquam annuam, unico flore 
&binis tantum feminibus inftructam. Ha?c primo 
anno binos daret fcetus, fecundo quatuor, tercio 
06I0; poft viginti tamen annos.exifterenc hujus 

plaii- 



DE TELLURE HABITABILI. 447 



plantce millia nonaginta & unum millia , ihicenta & 
nonaginta fex individua. Quid ergo dicendum eft 
fieri potuifTe fex millenniis? Sed perpaucula adeo 
planta non reperitur; funt cnim finguhe pluribus 
feminibus inftru&ae, ut in fuperioribus dictum eft. 

* * * * * * 

* * * 

61. Quasfo vos, Auditores, porro benigne adver- 
tite, quomodo ex unico loco potuerint planta circa 
uniuerfum orbem diffeminari. 

62. Cogitanda hic eft Aeris vis & efficacia , qui ex 
providentia Creatoris admiranda, aucumno pra?- 
fertim, domus noftras concutit, quaffat arbores, 
ut folia velut flocci nivis volitent. Sed fimUi 
verrit terra? fuperficiem, fcmina prolapfa tollit, 
& fert fecum per auras in diffitas regiones, ubi 
demittuntur & germinant. 

63. Vix feculum eft, ex quo Erigeron canaden- 
fe f) ex America in hortos Parifinos fuit trans- 
latum; jam vero avolarunt femina, & diffufa eft 
pianta per Galliam, Italiam, Siciliam, Belgium, 
& Germaniam. 

Ita Antirrbinum arvenfe minus C. B. circa Upfa- 
liam vulgaris jam eft planta, quamvis ex horto 
Academico primum procul dubio iit egrefla. 

Idem Datara , Cdtulcs , Berberidis , & Gnapbalii 
americani exemplo confirmari poflet, nifi brevi- 
tatem fuad . ?t temporis ratio. 

64. Ideo etiam Conditor plantas fingulas in truncis, 
fcapis & ,pedunculis fuis fublimes conftituit, ut 
fruitus ntaturus per tempeftates diiTunderetur» 

65. Plerorumque Vegetabilium Capfulas contemplan- 
tes, videmus eas in fuperiori apicc patulas & 
hiantes, ne nimirura femina, quamvis matura, 
excidant , antequam venti quaflatione iatius 
dispergantur. 

Hyofcya- 

f) Erigeron 3 Hort. Cliff, 407. 



448 DE TELLURE IIADITAPJLI. 



Hyofcyamus habet in ovario operculum, quod 
laxatur horizontalitcr , poftquam maturitatem in- 
duerunt femina; fed non decidunt, antequarn 
ventorum impetu valide qualfetur planta, & fe- 
mina fimul polTint late projici: alias enim vel 
exficcarentur, vel madefacta in ipfa planta ger- 
minarcnt. 

66. CJt femina poffint ex matrice fua in longam di- 
ftantiam avolare, dedit JNumen plurimis Ahs 
quafi & pappos , quibus, poftquam maturuere, in 
fublime feruntur, & pcr auras integra quinqua- 
ginta milliaria ftepe emetiuntur. 

67. In aliis ordinavit Divina fapientia, ut ipfa peri- 
carpia femina fua, poltquam maturuere, exfpuant, 
& in magnam fa:pe diftantiam projiciant. 

Ruellia coelo tantum pluviofo femina a fe longe 
propellit, conveniente illis ternpore, ne nimi- 
rum arefcant. 

6%. Alia Semina inftrucla funt Hamis , qua? ad ma- 
turitatem perducta relinquunt locum fuum nata- 
lem, animalia transeuntia prehendunt, & ab 
illis ad cubiiia eorum deportantur, unde plera- 
que horum Vegetabilium requirunt humum fimo 
faturatam. 

69. Habent aliae Baccam vel fuccum nutrientem, 
qui ipfa femina ambit, quo deglutiantur ab avi- 
bus & aliis animantibus, quas tqn*.itur vice mer- 
cedis femina terrae mandare. Ha;c enim fi in- 
tegra fuere ftomacho ingefta, illasfa ^ceunt, prae- 
terquam in Gallinaceis. 

Videmus molles licet acinos Ribeos integros 
deglutitos a nobis, integros egredi: eodem mo- 
do, quo Vulpes autumno egerit Vaccinii baccas 
rubras. 

Ruri ad vias publicas, ubi templum egrelli 
Bajuli exonerant ventrem , ex non fatis maftica- 

tis 



DE TELLURE HABITABILL 449 



tis pomis vel pyris, enafcuntur arborum pluri- 
marum rudimenta. 

Omnes Sorbi muris vel te&is innati, fuerunt 
ab avibus ingefta?, & omnem inteftinorum in iis 
feriem permearunt. Hoc mo^o Creator profpexic 
Seminibus, ut eadem opera & pinguefcerent , & 
difpergerentur. 

0. Eodem modo fe res habet cum aliis Seminibus, 
qux fi tota fuerint ventriculis Avium vel Anima- 
lium excepta, incorrupta egrediuntur, ut Epi- 
dendrum, Juniperus, Vifcus. 

Multis mira res eft, & fimilis oftento, quod 
rite paratus ager & optimo frumento totus confi- 
tus, fa?pe infelix Lolium & fterilem Avenam red- 
dat, pncfertim fi fimo recenti fuerit faturatus. 
Sed non cogitant exigua femina non corrumpi in 
animalium ventriculis, & Avenae magnam partem 
non exuere fertilitatem in Equorum inteftinis. 
r. Aliorum fationem promovent Animalia & Avest 
dum enim aliqua femina manducant, alia in ter- 
ram cadunt, & proculcantur. 

Dum Pini ilrobilos arrodit Sciurus, plurima fe- 
mina procidunt. 

Dum ftrobilos Abietinos excorticat Loxia, uni- 
cum fere alimentum fuum, multa femina terrse 
mandantur, & in uligine mufcis immifcentur, ubi 
pranfura confedit. 

Dum Nuces colligit & recondit Glandaria, fepe 
earum oblivifcitur: hae vero la?te germinant. 

Ita fit cum Nucibus murinis di&is in Oelandia, 
quas magna copia congerunt & defodiunt Mures: 
illis vero aFelibus, Muftelis vel Noctuis inter- 
emtis, germina protrudunt nuces. 

1. Sed multis etjam aliis modis promovent Ani- 
malia feminum proventum. 

Lumbricus parvos exftruit acervos feminum ger- 
minationi conducentes. 

tom.IL Ff Dum 



45o DE TELLURE HABITABILI. 



Dura Talpa cuniculos agit Lumbricis infidiatu- 
rus, fimul cumulos feminibus aptos egerit. 

Dum Sus radices quaerit, velut vomere terram 
reddit porofam, & humo obtegit femina proje&a, 
adeo ut dum ipfe glande pinguefcit, fimul plantet 
multas arbores glandiferas. 

Erinaceus in fimili opere vitam confumit. 

73. Miramur Mufcos, Fungos, ByfTum & Muco- 
rem ubiqu^ crefcere: fed pauci cogitant, femina 
eorum adeo efle exigua, ut vix nudis oculis pof- 
fint obfervari : hasc aeri intermixta velut atomos 
ubique locorum projici, fed ibi tantum crefcere, 
ubi nulla prius adeit vegetatio. Hinc iidem Mufci 
in America boreali, qui in Europa. 

74. Quid Flumina conducant feminum fationi, in 
Lapponia apparet. Vidi ad ripas fiuminum plan- 
tas alpinas crefcentes, faepe triginta milliariuni 
diftantia ab ipfis alpibus. Nam femina Alpium 
matura funt fecuta fluviorum curfum ; heic vero, 
in ripam ejecta, radices egerunt. 

75. Maris effe ingentes partes in feminum transla- 
tione, plurimis conftat indiciis. 

In Roslagia, & infula Gnefcea, in Oelandia, 
Gotlandia, & littoribus Scanicis variae crefcunt 
plantae peregrinae & Germanicae, quae nondum in 
Suecia jus civitatis obtinuerunt. 

Ita Gentiana Centaurium Germanicae eft originis, 
cujus femina ventis in mare projecta undarum vi 
ad littora Sueciae appulere, ibique expofuerehanc 
advenam. 

Mirabar Veronicam maritimam Germania? plan- 
tam ad Tornoam crefcere , quae hactenus in fola 
Graefcea fuerat inventa; fuit ergo mare vehicu» 
lum, quo hujus femina ex Germania Tornoam 
usque , vel fi diverforia in tanto itinere vifa fue- 



DE TELLURE HABITABILT. 45.1 



rint neceffaria, e Germania ad Graefaeam & inde 
Tornoam fuerint deportata. 

Credunt muki Semina in aquis corrumpi & in- 
frugifera reddi; fed hallucinantur. Aqua enira 
ad fundum maris raro ita incalefcit, ut femina 
interimat. Videmus aquam pofle obtegere Agrum 
per univerfam hyemem falvis feminibus terras 
commiflis. Nifi, vere primo, foflis abducatur 
aqua, donec radiis folaribus incalefcat, germi- 
nant quidem femina, fed mox putrefcunt, adeo 
ut per univerfam seftatem Solum maneat nigrum 
& fterile. 

76. Pluvice & Imbres Semina abripiunt in terrae ca- 
vernas, rivos & flumina, & illa ab uberibus raa- 
tris avulfa peregrino committunt folo. 

77. Calor folaris & Cceli ferenitas faciunt ut plera- 
que Pericarpia aperiantur, & occafionem fub- 
juiniftrent ventis, dum plantam concutiunt & 
capfulas quaflant, latentia intus femina fecum ab- 
ripiendi. 

78. Sed pluvia aeris tempeftas eo adigit plantas, ut 
claudant pericarpia, & oftia eorum quafi peflulo 
obducant, ne gutta? aquae feminibus intermixtae 
illa conglutinent, & in ipfa planta germinare co- 
gant. 

Anajiatica. mira pollet natura. Dum enim ma- 
turuere femina , rami ejus pugni adinftar contra- 
huntur & pericarpia comprimunt, ne temere dila- 
pidendentur femina, aut avibus in efcam cedant. 
Crefcit haec planta in arenofis Mari$»ilubri litto- 
ribus, ubi aeftu maris autumnali abripitur integra, 
& in profundum projicitur. Sed dum vere infe- 
quente mare purgamenta fua littoribus impingit, 
& hanc in arenam exfpuit, illius eft indolis, uc 
frigida aqua non afficiatur. fed in tepida mox ex- 
pandat ramos, & femina demittat. Hinc in lit- 

Ff 2 tore 



452 DE TELLURE HABITABILI. 



tore conftituta, ubi aqua tepefcit, dilatatur, fe- 
mina fua profternit, quse aqua defluente radices 
agunt, & integram ripam veftiunt. 

79. Structura etjam plantarum propagationi favet. 

Medicago pericarpia habet plane cochleaiformia. 
Salicornia vero & Salfola femina cochleis fimil- 
lima; neque alibi quam in littoribus marinis fpon- 
te crefcunt, qua? cochlearum teftis funt obfita. 
Hinc pifces & aves, feminibus & foliis in mare 
procidentibus vefcentes , procul dubio haec fe- 
mina transeunt, eas elfe cochleas genuinas opi- 
nantes. 

80. Jucundum eft vifu, quanta curaNumen certas 
plajUas cuftodiverit, ne flores & fruftus earum 
ab animalibus & avibus plane deftruerentur : mu- 
liiyit enim eas ab omni parte aculeis vel fpinis. 

Crefcunt ha? plantaj ubertim in locis defertis, 
ab animalium in juria fecura? : hinc Terra jam Car- 
duorura & Spinarum eft feracifTima. 

81. Ipfa Semina feepe proje&ionem fuam in longin- 
quum adjuvare tenentur. 

Crupina fpecies eft Centaureas , cujus femina 
prominentibus & ereftis fetis funt inftrucla, qua- 
rum ope ita repunt, & fe fubducunt, ut vix ulla 
arte poflint manu contineri. Si unum horum in- 
ter tibiale & pedem recondatur, faepe prope col- 
]are vel manicam exitum quaerit, peragrato toto 
corpore. 

Ita Avpmfatua, fi poft meflem cum reliquo fru- 
mento itAorreo recondatur, ex glumis fuis ipfa 
egreditur, neque plerumque antea fubfiftit, quara 
ad parietem horrei pervenerit. Hinc Dalecarlus, 
dum mature fecuit avenam , fafciculos in hor- 
reum colligit, & poft aliquot dies, omnes glu- 
mas vacuas, avenam feorfim invenit: eft enira 
cuilibet femini avenaceo adjun&a arifta cum fpira, 

quse 



DE TELLURE HABITABILI. 453 

quas convolvitur, & retorquetur, prout coelum 
eft vel ferenum vel nubilum. Hinc dum in gy- 
rum vertitur fpira, protrudit avenam, quae non 
poteft in priorem locum recidere, fpira retror- 
fum voluta, ob fetas lateraies reditum impedien- 
tes. Si fumantur Equifsti : aut Filicis femina, ha?c 
in chartam projecla & microfcopio vifa , pedibus 
quafi, per minuta aliqua faltationes inftituunt, 
quo faltu fuo difcedunt ab invicem & diffipantur: 
ita ut rei ignarus juraret, non efle ha?c femina, 
fed acaros & infe&a g). 

Modus mirandus, quo alia? plantae propagan- 
tur, confpicuus eft in Arachide, Lathyro, Tri- 
folio, Valantia. 

82. Valantia Craciata flores exiguis pedunculis impo- 
fiti per univerfam plantam funt difperfi. Pauca 
ovaria inde enafcentia, mira prudentia fub folia 
fe abfcondunt, quse incurvantur & obtegunt haec 
pericarpia, ita ut ne unicum quidem in integra 
planta avium acceffui pateat /;), 

83. Trifolium globofum habet in quolibet capi- 
tulo flores paucos, qui tamen villis & pilis funt 
obvoluti. Poftquam tranfiit flos, accrefcit haec 
villofa fubftantia, capitula in latus comprimit, ; & 
plane obtegit. Inde eft quod aves, dum huc ad- 
volant, femina qusefitura?, nafo adunco fufpendan- 
tur. Ita ab avium roftris liberata femina poftea 
terra? committuntur , dum a fcapo decidens capi- 
tulum ventis agitatur. 

Ff 3 84. Dum 



g) Vide St&belini Obf. in A&. parif. 

h) Hort. Upfal. 303. Spcc. 1. 2. 

i) Hort, Cliff. 374, n. 12« 



454 DE TELLURE HABITABILI. 



84. Dum in Trifolio fubterraneo florefcendi tempus 
adeft, pedunculus quinqueflorus protenditur, ver- 
fus terram incurvatur, immo, qua dimidiam fui 
partem terrae immcrgitur, flores & brafteae radi- 
ces referentes retrorfum curvantur, & femina 
ita ar&e includunt, ut quafi pifa humi defixa ja- 
ceant k). 

85. Lathyrus fubterraneus habet in fcapo flores ali- 
quot & pauciorem fru&um : fed infra terram ger- 
minant pedunculi albi absque foliis, qui flores 
albos fuftinent & non variegatos. quales caulem 
fupra terram ornant : fed d^nt & fubterranei flo- 
res fruftum, qui mox a nativitate terrse efl: man- 
datus, nec periculo ab avibus & animalibus ex- 
pofitus 0- 

8(5. Arachis planta eft Fabaehaud diflimilis: extendit 
e caule onuftos flore pedunculos; fed florefcendi 
tempore transafto verfus terram inclinantur pe- 
dunculi, eam penetrant, & in ejus finu deponunt 
Legumina, feminibus amygdalino oleo dulci tur- 
gidis repleta. Nili ita provifum fuiflet a Crea- 
tore his feminibus, fed fi fupra terram cogeren- 
tur maturefcere, mox rancida & inutilia redde- 
rentur, & vix poffent unquam cum fpe novi ger- 
minis terra? committi. 

87. Eodem modo cum Pinu & Abiete fere compara- 
tum eft. Harum oleofa femina ex rrinimo calore 
rancorem contrahunt & fterilitatem. Dum Abies 
in flore conftituta eft, ftant ftrobili ejus erefti & 
patuli: cura vero defloruerit, eos demittit, at- 
que imbricatam eorum compagem comprimit, eo 
arctius, quo magis frigus urget proxima hyeme, 
quo nimirum aqua, ut in teclis tegulati operis 

coga- 



k) Hort. Cliff. 374. n. H. Hort. UpfaJ. 222. n.4. 
I) Horr. Cliff. 367. n. 3. Hort. Upfal.216. n. 2. 



DE TELLURE HABITABILI. 455 



cogatur defluere: fub initio Aprilis, dum Sol re- 
diens calidos fpargit radios , aperiuntur denuo 
ftrobili, femina emittunt, qua? gremio terrae te- 
pido excepta, & pluviis vernalibus hume&ata fa- 
cile radices agunt. Qua? tamen tantum non omnia 
interirent, fi calori ceftivali exponerentur. 

88. Aliaj plantae Semina habent, quae ferius vel ma- 
turius germinant: aliae diverfo tempore, per an- 
num vel biennium in terra latent, antequam ex- 
crefcant. Tales funt Rofa?, Mefpili, Juniperi. 

89. Dum in tenelia aetate pueriliter ego ludebam in 
Patrisroei horto, hortulum mihi conficiebam, cui 
infevi plantas omnes, quarum copia mihi erat; in- 
ter alias vero Cardui fpeciem alui, qui quotannis 
a Patre in herba eradicabatur , ne femina diffun- 
deret. Nihilominus quovis anno novoe ejusdem 
fpeciei plantae prodibant. Nec dubito hodienum 
num aliqua femina haftenus latentia emergere in 
confpe&um. Inde didici caufam, cur agri Car- 
duis obnoxii difficulter poflint purgari, quamvis 
enimaretur, occetur, &radices evellantur, ex- 
furgunt tamen furculi Carduorum ex femel fparfis 
feminibus poft annum , biennium , triennium, 
immo demum poft decennium aut vicennium. 

Hypecoon procumoens-f) non fuit vifum in Horto 
Upfalienfi poft Rudbeckii Patris tempora, fed pro- 
dibat denuo ibidem anno hujus feculi vigefimo 
primo, dumhumum in quodam loco foderent: la- 
tuerat ergo abfconditum ultra quadraginta annos. 

Pariter Lobelia *) ante fexennium inHorto Am- 
ftelodamenfi in terra foffa & fuba&a refurrexit, 
emortua ante viginti annos. 

F f 4 90. Se- 

•f-) Hort. Upf. 31. I. 
f) Hort. ClifF. 500. n. 7. 



45<5 DE TELLURE HABITABILI. 

90. Semina Cafpa, Mimofa, Cttcumeris ferunt qua- 
draginta & quinquaginta annorum aetatem , & 
excrefcunt ; modo humor abundanter fuppetat. 
Hoc ideo ordinavit fapientiflimus Conditor, ut 

femina fuerint loca arido & incongruo expofi- 
ta, fenio tamen non corrumpantur , fed poflint 
loci mutationem expcftare. Alia diverfis mnis 
exfurguunt, quo fi unius anni tempeftas fucrit iis 
nocua, poffint alio anno meliora experiri fata. 

* » * * * * 

* * * 

91. Vidimus, Auditores, & exemplis oftendimus 
ftupenda illa artificia, quibus feminum Sationem, 
Dilatationem , & circa univerfam Terra? fuperfi- 
ciem Difperfwnem promovet Naturse Artifex. 

92. Vidimus Ventum (62-67), Pluviam(j6), Flu- 
vios (74), Mare (75), Calorem (77), Animalia 
("69 -jo), Aves(iji), Struduram Seminum (66. 
78-87), Pericarpiorum proprietates (60. 79) plan- 
tarum indolem , immo Nosmet ipfos (69) , pro ra- 
ta parte hoc negotium adjuvare. 

93. Oftendi, vel unicam alicujus fpeciei plantam, 
fi fuiffet fola condita, potuifle univerfam orbis 
fuperficiem pervagari & veftire (54^ 60). 

94. Demonftravi aridam globi noftri partem femper 
augefcere & dilatari; adeoque fuiffe olim infinito 
roinorem (27-54). 

95. Cogitatione retrograda emenfus fum Animalium 
& Vegetabilium ordines, & obfervavi illos finiri 
in unitate, quae manibus Creatoris fuit condita. 
(14- 15). 

96. Si addere his placuerit proportionem illara, 
quam invenimus inter phytivora & carnivora ani- 
malia, aves, pifces, infe&a, immo inter regnum 
animale & vegetabile. 

97. Si 



DE TELLURE HABITABILI. 



97. Si fimul fumatur in fubfidium Dihivii analogia 

crediderim neminem poffe jure conqueri, 
me absque fundamento aflerere Unicam cujuslibet & 
Speciei e? Sexus plantam fuij)'e initio rerum creatam. 

98. Ita Paradifus hort«.s redditur, qui unquam con- 
cicipi potefb amoeniifimus. 

99. Ita gloria Creatoris immenfa exaltatur, non 
deprimitur. 

100. Vos, Auditores, quibus feliciora ingenia con- 
cefTit rerum Parens; qui magis excultam poffide- 
tis doclrinam, quique quid genuinae demonftratio- 
nis leges pofcant, acutius perfpicitis, Vos accu- • 
ratius inquirite. Dixi. 



Tantum csvi longinqua valet mutare vetujlas. 




Exem- 



458 mm ^3*& 



Exempla, quae in praxedentibus di&a funt, 
illuftrantia. 



PLANTiE BACCAT.E. §.69. 



1. Propria. 



Rumex. 

Ximenia. 

Bucephalon. 

Matthiola. 

CifTampelos. 

Hippomane. 

Schinus. 

Piftacia. 

Myrica. 

Vifcum. 

Ofyris. 

Hippophae. 

Plinia. 

Hugonia. 

Daphne. 

Saururus. 

Nyfla. 

Celtis. 



Opulus. 

Viburnum. 

Tinus. 

CafTine. 

Morinda. 

Phillyrea. 

Olea. 

Hirtella. 

Cornutia. 

Lantana. 

Bontia. 

Clerodendron. 

Chryfobalanus. 

Calophyllum. 

Cerafus. 

Padus. 

Prunus. 

Amygdalus. 



PLANTiE BACC ATjE. §.69. 



Cotinus. 

Alnus. 

Cornus. 

Malpighia. 

Juniperus. 

Menifpermum. 

Chionanthus. 

Rumphia. 

Elsagnus. 



Cerbera. 

Bofia. 

Halleria. 

Ovieda. 

Crataegus. 

Jafminum. 

Nyclanthes. 

Coffea. 

Rubia. 



Berbe- 



/ 



Berberis. 
Volkameria. 
Styrax. 
Thalia. 
Rauwolfia. 
Panax.. 
Chamaerops. 
Sorbus. 
Myrtus. 
Hedera. 
Vitis. 
Melia. 
Aralia. 
Afparagus. 
Loranthus.. 
Smilax. 
Taraus. 
Rufcus. 
Michelia. 
Garcinia. 
Sambucus. 
Maurocena. 
Chryfophyllum. 
Rhamnus. 
Hcemanthus. 
Medeola. 
Celaftrus. 
£)uranta. 
Liguftrum. 
Siphonanthus. 
Ixora. 
Ilex. 

Tournefortia. 
Sideroxylum. 
Vitex. 
Rhamnus. 
Spondias. 



Achras. 
Mefpilus. 
Arbutus. 
Myrfine. 
Arum. 

Dracontium. 
Columnea. 
Besleria. 
Fuchfia. 
Samyda. 
Grewia. 
Muntingia. 
Breynia. 
Morifona. 
Capparis. 
Chomelia. 
Empetrum. 
Ribes. 
Vaccinium. 
Arbutus. 
Melaftoma. 
Diospyros. 
Atropa. 
Mandragora. 
Solanum. 
Convallaria. 
Melothria. 
Calla. 
. Exfucca. 
Trientalis. 
Capficum. 
Celaftrus. 
Euonymus. 
Cyclamen. 
Stratiotes. 
Nymphaea. 
Dillenia. 

Clufia. 



Clufia. 

Mefcmbryanth. 

Strychnos. 

Callia. 

Mimofa. 

Tamnrindus. 

Epidendrura. 

Raphanus. 

Crefccntia. 

Crateva. 

Marcgravia. 

Mammea. 

Pfidium. 

Catesba?a. 

Brunfelfia. 

Genipa. 

Lycium. 

Ceftrum. 

Carica. 

A&a?a. 

Phytolacca. 

Trifolium. 

Sparganium. 

Adonis. 

Amygdalus. 

Juglans.. 

Brabejum. 

Aparine. 

Galium. 

Afperula. 

Valantia. 

Crambe. 

Ulmus. . 

Ptelea. 

Heliocarpus. 

Linna?a. 

Mirabilis. 



3. Bacca Spuria. 
«. ex calyce. 

Morus. 

Bafella. 

Blitum. 

Chcnopodium. 

Ephedra. 

Coriaria. 

Poterium. 

Gaultheria. 

Adoxa. 

/3. e receptaculo. 
Rofa. 
Ficus. 
Dorftenia. 
Fragaria. 
Anacardium. 
Rhizophora. 
Taxus. 
Laurus. 

y. e femine. 
Prafium. 
Magnolia. 
Rubus. 

f. Poma. 

Malus. 

Punica. 

Averrhoa. 

Mufa. 

Zanonia. 

Cucurbita. 

Cucumis. 

Trichofanthes. 

Feuillea. 

Sicyos. 
. Bryonia. 

ADPLE- 



ADH^RENTES. §.68. 



Ca- 


Arftium. 




Scorpiurus. 


lyce. 


Marrubium. 




Hipocrepis. 


Neurada. 




Aefchynomene. 




Agrimonia. 




Petiveria. 




Rhexia. 




Triglochin. 




Centaurea. 




Craniolaria. 




Afperugo. 




Martynia. 




Rumex. 




Clypeola. 




Urcica. 




Xanthium. 




.Parietaria. 


Semi- 


Verbena. 




Plumbago. 


ne. 


Blairia. 




Linnaea. 




Cynogloflum. 




Sigesbeckia. 




Myofotis. 


Peri- Triumfetta. 




Lappula. 


car- 


Bartramia. 




Daucus. 


pio. 


Urena. 




Sanicula. 


Heliocarpus. 




Caucalis. 




Aparine. 




Arclopus. 




Valantia. 




Bubon. 




Circasa. 




Ranunculus. 




Vella. 




Avena. 




Calligonum. 




Bidens. 




Neurada. 




Verbefina. 




Glycyrrhiza. 




Boerhaavia, 




Hedyfarum. 




Geum. 




ELASTICiE. 


§. 67. 


Car- 


Hura. 


Mu- 


Jufticia. 


tila- 


Impatiens. 


cro- 


Lathroea. 


gine. 


Oxalis. 


ne. 


Ruellia. 






Diofma. 



Euphorbia. 

Dale. 



Dalecharapia. 

Ricinus. 

Tragia. 

Jatropha. 

Croton. 

Mercurialis. 

Clutia. 

Andrachne. 

Phyllanthus. 

Acalypha. 

ClifFortia. 

I N F L 

Ca- Phyfalis. 
lyce. Cucubalus. 

Trionum. 

Trifolium. 

Atraftylis. 
l Hernandia. 



A L A 

Ca- Atriplex. 
lyce. Lippia. 

Rumex. 

Rajania. 
Se- *. Abies. 
mi- Pinus. 
ne. Liriodendron, 

Betula. 

Humulus. 

Carpinus. 



Di&amnus. 
Celaftrus. 

Fi- Momordica. 
bris. Cucumis. 
Cardamine. 

Re- Sigesbeckia. 
pta- Avena. 
tu. Crupina. 

Equifetum. 

Filices. 

T M. §. 66. 

Peri- Colutea. 
car- Fumaria. 
pio. Cicer. 

Staphylaea. 

Melochia. 

Cardiofperm. 

Dodonsea. 

Leontice. 

Scheuchzeria. 

M. §. 66. 

Peri- Acer. 
car- Fraxinus. 
pio. Ifatis. 

Haematoxylunj. 

Bannifteria. 

Triopteris. 

Begonia. 

Paullinia. 

Ulmus. 

Ptelea. 

Diofco- 



Diofcorea. 

Hippocratea. 

Alnus. 

Conocarpus. 

Plumeria. 

Cameraria. 

Bignonia. 

Corifpermum. 

Spergula. 

Chelone. 

Rhinanthus. 

Hefperis. 

P E N N A 

Plu- Valeriana. 
mis. Crepis. 

Hypochoeris. 

Picris. 

Leontodon. 

Scorzonera. 

Tragopogon. 

Atra&ylis. 

Serratula. 

Cynara. 
Pilis. Prenanthes. 

Lacluca. 

Chondrilla. 

Hieracium. 

Andryala. 

Hyoferis. 

Sonchus. 

Gerbera. 

Ar&ium. 

Onopordnra. 

Carduus. 



Clypeola. 
Imperatoria. 
Heracleum. 
Thapfia. 
Paftinaca. 
Anethum. 
y. Artedia. 
Tordyiium. 
Laferpitium. 
Thaliftrura. 
Tetragonia. 



T JE. §. 66. 

Carlina. 

Stoehelina. 

Stoebe. 

Eupatorium. 

Tarchonanthus. 

Gnaphalium. 

Stapelia. 

Afclepias. 

Periploca. 

Cynanchum. 

Apocynum. 

Eriophorum. 

Xylon. 
Ca- Lapfana. 
lyce. Catananche. 

Ageratum. 

Helenia. 

Tagetes. 

Scabiofa. 

Dipfacus. 

Brunia. 

Lagoe- 



Lagoecia. 

Santolina. 

Elichryfum. 

Kleinia. 

Xeranthemum. 

Cooyza. 

Erigeron. 

Tufiilago. 

Doronicum. 

Goflypium. 

Solidago. 

After. 

Tridax. 

Othonna. 

Leucadendron. 

Cnicus. 

Centaurea. 

Eriocaulon. 

Elephantopus. 

S C A N D E 

Volu- Ny&anthes. 
hiles. Bafella. 

Convolvulus. 

Helxine. 

Humulus. 

Phafeolus. 

Lonicera. 

Cynanche. 

Periploca. 

Afclepias. 

Ceropegia. 

Ipomoea. 

Menifpermum. 

Tamus. 



Epiiobium. 
Nerium. 
Ceropcgia. 
Cau- Pulfatilla. 
da. Clematis. 
Dryas. 
Geura. 
Salix. 
Populus. 
Tamarix. 
PJatanus. 
TiUandfia. 
Statice. 
Trifoliura. 
Renealmia. 
Typha. 
Lagurus. 
Arundo. 
Saccharum. 

N T E S. §. 64. 

Diofcorea. 

Rajania. 

Ciflampelos. 

Plukenetia. 

Tragia. 

Tournefortia. 

Banilleria. 

Securidaca. 

Ariftolochia. 

Dolichos. 

Clitoria. 
Cir- Trichofanthes. 
rbo- Cucurbita. 
fa. Cucumis. 

Sicyos. 



Sicyos. 

Momordica. 

Begonia. 

Feuillea. 

Pafliflora. 

Smilax. 

Bignonia. 

Daiechampia. 

Vitis. 

Mimofa. 

Paullinia. 

Cardiofperm. 

Pifum. 

Lathyrus. 

Vicia. 

Cicer. 

Glycine. 

Caclus. 

Euphorbia. 

Petrea. 

Tetracera. 

Hippocratea. 

Marcgravia. 

Gronovia. 

GJycine. 

A R M A 

Spi- Ulex. 
nofa. Spartium. 

Genifta. 

Cytifus. 

Ononis. 

Rhamnus. 

Lycium. 

Tom. II. 



Eupatorium. 
Ophiogloflum. 
Radi- Hedera. 
can-. Craffula. 
tes. Rhus. 

Epidendrum. 

Bignonia. 

Piper. 

Saururus. < 

Arura. 

Cufcuta. 
Sar- Rubus. 
men- Clematis. 
tofa. Capparis. 

Soianuih. 

Jafminum. 

Tropaeolum. 
Para- Epidendrum. 
fiti- Tillandfia. 
ca. Vifcum. 

Cufcuta. 

Mufci. 

Lichenes. 

Fungi. 

Afarum. 

T M. §. 80. 

Caule Urtica. 
acu- Jatropha. 
kata, Acalypha. 

Aralia. 

Drypis. 

Fagonia. 

Jufticia. 

Barleria. 
G g Cates» 



465 y&iu&r 



Catesbaea. 

Celaflxus. 

Hippophae. 

Pifonia. 

Citrus. 

Prunus. 

Poterium. 

Atraphaxis. 

Stachys. 

Ximenia. 

Cichorium. 

Ofteofpermum. 

Amaranthus. 

Mefembryanth. 

Duranta. 

Afparagus. 
Foliis Aloe. 
acu- Bromelia. 
leatcs. Ilex. 

Hippomane. 

Malpighia. 

Dodonaea. 

Ovieda. 

Theophrafta. 

Rufcus. 

Salfola. 

Juniperus. 

Morina. 

Carduus. 

Carlina. 

Cynara. 

Acanthus. 

Gundelia. 

Cleome. 

Solanum. 

m 



Mimofa. 

Parkinfonia. 

Gleditfia. 

Csefalpina. 

Berberis. 

Ribes. 

Capparis. 

Volkameria. 

Robinia. 

Xylon. 

Erythrina. 

Tragacantha. 

Caclus. 

Geranium. 

Euphorbia. 

Nicotiana. 
Flo- Carduus. 
ribus Carthamus. 
acu- Cnicus. 
leata. Centaurea. 

Moluccclla. 

Galeopfis. 

Tragopogon. 
Fru~ Trapa. 
£tua- Tribulus. 
culea- Xanthium. 
lo. Argemone. 

Hibifcus. 

Urena. 

Datura. 

Spinachia. 

Cliffortia. 

Heifteria. 

Statice. 

Cenchrus. 



CARNOS^. §.57, 58< 

Denticulata radice. 



Suc- Euphorbia. 




Saxifraga. 


culen- Ca&us. 




Lathraea. 


ta. Mefembryanth. 




Phelypaea. 


StapeJia. 




Squamaria. 


Plumeria. 




Aeginetia. 


Cotyledon. 




Martynia.^ 


Sedum. 




Oxalis. 


Craflula. 




Orobanche. 


Rhodiola. 




Obularia. 


Tillaea. 




Monotropa. 


Sempervivum. 




Dentaria. 


Aizoon. 




Tozzia. 


Kleinia. 




Adoxa. 


Aloe. 




Cynomorium. 


Yucca. 


Bul- 


Lilium. 


Bromelia. 


bife- 


Dentaria. 


Tillandfia. 


ra. 


Biftorta. 


Renealmia. 




Allium. 


Epidendrum. 




Porrum. 


Phyllanthus. 




Braflica. 


Anacampferos. 




Saxifraga. 


Portulaca. 




Ranunculus. 


Geranium. 




Cicuta. 


Oxalis, 




Ornithogalum. 



MINIMO 

Her- Campanula. 
ba. Trachelium. 

Filices omnes. 

Mufci omnes. 

Jafione. 

Lobelia. 

Ammannia. 



S E M I N E. §.73. 

Anthericum. 
Nepenthes. 
Monotropa. 
Pyrola. 

Orchis & affines.' 
Licbenes omnes. 
Fungi omnes. 

G g 2 AMBI- 



A M B I G U JE. §. 64; 
/ra eodem genere alia Herba, alia Arbores 



ih vttimc 


.fYiL y 1 uiij* 


O a L Li 1 C J a • 


A 1 viTnm 


Tf*i iprinm 

Jl t ULl 1 L* UJ « 


A ri llolriph iii 

XI 1 JllvJJwlLJJa,» 


X 1 J J JU puo* 


T^i nor 

i jptr. 


T.a vanrhila 

j_>a v uijuui(i« 


A PiinHo 


Rofmarinns 


IMiroMana 

± 1 v/v 1 a 1 j a • 


T pnni inic 
iiCU< 1 U 1 U . 


V/llJl UlJld. • 


Vpph pn 


saN n 1 1 m 

OUlqllU J 1 J . 


^.al \71 U 
Od J V 1 ' l • 


1 u n ii c 1 1 m 

V, • 1 t ' 1 1 L. UlXJ» 


Qfar h \7c 


JL/a LU I a. 


T*r\7trSp?n!i 

-11 j LI J J IIJa« 


Som KnpMc 

OalU UULUj* 


A » 1 V. J 1 ^ U i_ V-/ • 


Soli das^o. 


Trifolinm 


TT elianthus 


Hpr?v(lirn m 
ixtuj lai Liiiift 


CVa (Ti ila 

V/J a l J Uia • 




Spdum 


Coronilla. 


Ruta. 


1 por^ 1 a pia 

V— - i UlaJdl i u , 


01 1 wllw. 


Polvpala. 


Potentilla. 


Aefchvnoniene. 


Ciftus. 


ft/T i m n fa 


TVrra crnnia 


CafTia 

V-O LJJ Us 


Pvrol a 
x yi uio. 


A pplfn 

4 VI l Jo • 


T*"rliinon? 

XI* l IJfliVjLJO. 


T i n 1 1 m 

X-* 1 IJ U 1 J • 


Carrliamn<; 

V-/ai l J J alll lio. 


FnniSorfiia 


A rra^vlis 

± 1 1 Ol/lJ 1JO. 


A fna pp crn q 


A rfr oHs 


Tn fTipin 


O rhnnna 


Ricinus. 


OlTeofpermum. 


Croton. 


Parthenium. 


Poterium. 


Baccharis. 


Phyllanthus. 


Eupatorium. 


Atriplex. 


Bidens. 


Urtica. 


Senecio. 


Hypericum. 


Conyza. 



Eriocephalus. 

After. 

Erigeron. 

Chryfocoma. 

Santolina. 

Artemifia. . 

Gnaphalium. 

Xeranthemum. 

Scabiofa. 

Globularia. 

Bupleurum. 

Phyfalis. 



Cornus. 

Echium. 

Zygophyllum. 

Dianthus. 

Geranium. 

Hermannia. 

Urena. 

Sida. 

Malva. 

Hibifcus. 

GofTypium. 



H<e omnes fufficknter divifionem plantarum in Herbas 
cf Arbores fujfocant. 

AMBIGUiE. §.64. 

Simplices absque ramis. 
Hura. Yucca. 
Jatropha. Carica. 
Theophrafta. Crinum. 
Mufa. Palmae omnes. 

Polypodium. 

SEMPER VIRENTES . §. 64. 

Hefperides. 



Citrus. 


Myrica. 


Laurus. 


Tinus. 


Myrtus. 


Hedera. 


Padus. 


Ilex. 


Buxus» 


Vaccinium. 


Rufcus. 


Pyrola. 


Smilax. 


Andromeda. 


Daphne. 


Ledum. 


Arbutus. 


Rajania. 



Gg 3 



Neri- 



Nerium. 


Diofma. 


Plumeria. 


Pforalea. 


Coffea. 


Quercus. 


Piftacia. 


Ciftus. 


Ceratonia. 


Halimus. 


Azalea. 


Lawfonja. 


Olea. 


Lavandula. 


Cliffortia. 


Rofmarinus. 


P>orbonia. 


Hyffopus. 


Phylica. 


Thymus. 


1 Jal 1 wl J u. 


Sp fi itpi 3 

OaLUI v* J a • 


Leucadendron. 


Mufa. 


Protea. 


Palma?. 


Hippomane. 




SEMPERVIRENTES. §. 




Acerofa. 


Abies. 


Ephedra. 


Pinus. 


Erica. 


Cupreflus. 


Brunia. 


Thuja. 


Empetrum. 


Juniperus. 


Ulex. 


Taxus. 


Spartium. 



S Y L V A. §. 64. 

1. Arbores maxima. 

Sorbus. 
Anona. 
Magnolia. 
Liriodendron. 
Alnus. 
Betula. 
Populus. 
Morus. 



Bombax. 

Platanus. 

Acer. 

Efculus. 

Fraxinus. 

Ulmus. 

Tilia. 

Crataegus. 



Celtis. 


Pvrns. 


Quercus. 


Robinia. 


Fagus. 


Theobroma. 


Juglans. 


Bixa. 


Carpinus. 


Meha. 


x aaus. 






2. Sepiarice mediae. 


Evonvmus. 


ClifFortia. 


Jafminum. 


Phiiadelphus. 


Nydtanthes. 


Spirasa. 


TJwuftrum. 

,J J £1 14 1 V I 14 111* 


Thea. 


Svrinpa 


Mimofa 


Jufticia. 


Caflia. 


Cornus. 


Poinciana 


Rivina. 


Triumfetta. 


Uex. 


Heliocarpus. 


Lonicera. 


Hermannia. 


Rhamnus. 


Amoroha 


Phylica. 


Genifta. 


Myrfine. 


Spartium. 


Ribes. 


Ulex. 


Diofma. 


Borbonia. 


Tinus. 


Cvtifus. 


Viburnum. 


Colutea. 


Opuius. 


Anagyris. 


Sambucus. 


Piftacia. 


Tamarix. 


Myrica. 


Berberis. 


Phyllis. 


PalTerina. 


Buxus. 


S Y L V A. §. 64; 




2. Sepiaria medice. 


Cotinus. 


funiperus. 


Halimus. 


Thuya. 


Salix. 


Hippophae. 



47* 



LanLana. 


Anivizdplus. 


1_«C U L, dUL ULll f 11 • 


T-Mi i 1 1 vrpa 

1 lJJiJ y l K* a . 


X 1 wLCa. 


V J L A« 


T? <*\ \rnna 
IVuy L, i Ja. 


A rra nh p yic 


1> Ll 1 LllU. 


OUiul IUIJJ, 


V (JJJv<inJCI la. 


J dUJ J J U J d* 


JL Ul Uwl a. p 


Rannift prm 

JJdlJliJlLvl i U 


^rrnrhin 

O LI U L 1 J I a. 


T onirpra 


1 -<clL 1 1 1 KLa. 


Rofa 

X \ KJ i l • 


Plnfia 

v_-l U L I d. 


T? 1 1 h n 


Globularia. 


Bignonia. 


Prunus. 


Capparis. 


Mefpilus. 


Pafliflora. 


Myrtus. 


Smilax. 



3. Fruticulofa berbacea. 



Buxus. 


Ruta. 


Erica. 


Ciftus. 


Empetrum. 


Pyrola. 


Vaccinium. 


Potentilla. 


Rufcus. 


Linum. 


Ephedra. 


AlyiTum. 


Myrica. 


Poteriura. 


Vifcum. 


Salvia. 


Andromeda. 


Lavandula. 


Azalea. 


Hyflbpus. 


Cneorum. 


Chryfocoma. 


Daphne. 


Artemifla. 


Thymus. 


Globulaiia. 


Satureja. 





EXPLICATIO ICONUM 
VOLUMINIS II. 



Tab, I. ad DifT. 20. de Tania p. 98. 
Expl. vid. p. cit. 

Tab. II. acl Diff. 22. de Rad. Senega p. 141. 
Expl. vid. p. alleg. 

Tab.III. ad Diff. 26. de Splachno p. 283. 
Expl. »vid. pag. ead. 

Tab. IV. ad DuT. 29. de Pl. Kamtfch. p. 3154. 

Fig.tl. Melanthium fibiricum. a Pe- 
tala. b Stamina, c Pi- 
ftiUum. 

Fig. 14. Ijjjdum verticillatum. 

Fig. 18. Helieborus trifolius. a Pcta- 
lum. b Stamina. c Piftilla. 

Fig. 



v 



Fig. 20. Arabis nudicaulis. 

Fig. 23. Prenanthes repens. 

.Jrj&H- Ophrys camtfchatea. 

Fig.26. Lycopodium farjguinolentum.